بصیرت، حلقه مفقوده تحلیل‌های اجتماعی است

حجت‌الاسلام و المسلمین یعقوبیان امام جمعه شهرستان آمل در گفت‌وگو با خبرگزاری حوزه در ساری، با تشریح فرازهایی از خطبه متقین امیرالمؤمنین علی(ع)، به تبیین نسبت میان سلامت عقل و قلب، با توانایی تحلیل و درک صحیح از مسائل فردی و اجتماعی پرداخت.

وی با محور قرار دادن فراز «نَظَرَ فَأبْصَرَ» و توضیح شروط تحقق آن، اظهار داشت: نقطه آغازین بینش و بصیرت، رهایی عقل از حبس‌گاه‌های فکری است. عقل اسیر، عقلی است که در دام «جهل بسیط» (ندانستن)، «جهل مرکب» (ندانستنِ نادانی) یا در چنبره «وهم» و «خیال» باطل گرفتار آمده است، این اسارت، مانع از حرکت صحیح فکر به سوی مبدأ و مقصد حقیقی می‌شود. هم‌زمان، قلب نیز باید از اسارت گرایش‌های پست و مدیریت‌ناشده رها شده و چراغ هدایت در آن افروخته شود.

حجت‌الاسلام و المسلمین یعقوبیان گفت: این چراغ، همان نورانیتی است که تشخیص اولویت‌ها، تمایز حق از باطل و مدیریت عواطف و علائق را ممکن می‌سازد. تنها با تحقق این دو شرط است که انسان به «نَظَرَ فَأبْصَرَ» می‌رسد؛ یعنی نگاه می‌کند و با بصیرت می‌بیند. بصیرت چیزی جز «تحلیل موقعیت» نیست. انسان بصیر می‌داند در هر موضعی کجا ایستاده، از کجا آمده و به کجا می‌رود. این توانایی، کلید حل مشکلات پیچیده فردی و اجتماعی است.

وی با تأکید بر آثار عملی این بینش افزود: فردی که به این مرحله می‌رسد، آثارش را در زندگی عینی می‌بیند: «فَقَرَّبَ عَلَی نَفْسِهِ الْبَعِیدَ». سعادتی که دور و دست‌نیافتنی می‌نماید، برایش نزدیک و ممکن می‌شود. «وَ هَوَّنَ عَلَیْهِ الشَّدِیدَ». مشکلات و تکالیف سنگین، بر او آسان می‌گردد، چرا که راه و چراغ را می‌بیند.

امام جمعه شهرستان آمل تأکید کرد: کسانی که دچار بی‌بصیرتی هستند، در هیچ صحنه‌ای قدرت تحلیل درست را ندارند. اینان در مواجهه با فتنه‌ها بلافاصله جذب جریان‌های انحرافی می‌شوند، تحت تأثیر شایعات قرار می‌گیرند و در تحلیل مسائل کلان جامعه مانند فلسفه حضور کشور در عرصه‌های بین‌المللی یا تمایز میان نرمش قهرمانانه و ضعف، ناتوان‌اند. ریشه این مشکل، تعطیلی یا بیماری هر دو قوه «عقل» و «قلب» است. قرآن از این حالت به «قُلُوبٌ مَرِیضَةٌ» تعبیر می‌کند. این قلب بیمار، نمی‌داند به چه چیزی علاقه‌مند شود و از چه چیزی روی بگرداند.

حجت الاسلام و المسلمین یعقوبیان با اشاره به فراز «وَ ذَکَرَ فَاسْتَکْثَرَ»، آن را داروی علاج بی‌انگیزگی دانست و ابراز کرد: یکی از میوه‌های درخشان «ظهور مصباح الهدی فی القلب»، روی‌آوری به «ذکر» است. ذکر، تنها به معنای تکرار لفظی نیست، بلکه به معنای حضور قلب و توجه به خدا، قیامت و مسئولیت‌ها در همه احوال است. ضد ذکر، «غفلت» است که عامل اصلی محرومیت‌ها و بی‌حرکتی‌ها است، انسان غافل، افق دیدش بسیار کوتاه است و تنها پیش پای خود را می‌بیند، لذا انگیزه‌ای برای تلاش مستمر و سازنده ندارد. در مقابل، انسان اهل ذکر، مانند مجاهدان بزرگی چون شهید حاج قاسم سلیمانی، همواره خود را در پیشگاه خدا می‌بیند و می‌داند که هر چه بکند در برابر عظمت حق ناچیز است. همین بینش، موتور محرکه‌ای بی‌وقفه برای خدمت و جهاد در او ایجاد می‌کند. مشکل بی‌انگیزگی و بی‌حالی در زندگی شخصی و اجتماعی بسیاری از ما، ناشی از همین غفلت از ذکر و یاد آن افق بلند است.

امام جمعه شهرستان آمل با تفسیر فراز «وَ ارْتَوَی مِنْ عَذْبِ فُرَاتٍ»، علت اصلی دین‌گریزی را تشریح کرد و گفت: در این فراز، حضرت از یک صنعت ادبی استعاره استفاده کرده‌اند. «عذب فرات» یا آب گوارا، استعاره از «علم و دین» است. همان‌گونه که آب مایه حیات مادی است، علم و دین حقیقی نیز مایه حیات قلب و روح انسان است. کسانی که عقل و قلب سالم یافته‌اند، طبیعتاً و تشنه‌وار به سراغ این آب گوارا می‌روند و از آن سیراب می‌شوند. بنابراین، پدیده دین‌گریزی یا بی‌علاقگی به معارف اصیل، یک بیماری شناختی است، نشان می‌دهد که یا عقل فرد تحت سیطره جهل و تقلید کورکورانه قرار دارد، یا قلب او اسیر گرایش‌های مادی و پست شده است.

وی اظهار کرد: بسیاری از پیشرفت‌های مادی اگر در مسیر تقرب به خدا نباشد، همچون خانه‌سازی کودکان بر روی زمین دیگران است که سرانجامی برای سازنده ندارد. بنابراین، جذب نشدن به دین، نه یک انتخاب عقلانی برتر، که نشانه‌ای از نقص در دستگاه ادراکی و گرایشی انسان است.

وی تأکید کرد: فرمایشات امیرالمؤمنین علی(ع) دریایی از معارف است که می‌تواند چراغ راه تحلیل جامعه امروز باشد، علاج مشکلات فکری و انحرافی جامعه، در گرو کار فرهنگی عمیق برای آزادسازی عقل‌ها از بند جهل و تزکیه قلب‌ها از آلودگی‌ها است، تنها در این صورت است که جامعه به سمت بصیرت، انگیزه و اقبال به معارف حیات‌بخش حرکت خواهد کرد.

انتهای پیام. /