به گزارش خبرگزاری حوزه، نمازجمعه از مهمترین عبادات مسلمانان است که دارای ابعاد الهی، سیاسی و اجتماعی است. اهمیت نمازجمعه بهحدی است که در قرآن کریم موردتأکید قرار گرفته است و احادیث زیادی نیز دربارۀ آن نقل شده است.
آیات مربوط به نمازجمعه، آیات ۹ تا ۱۱ از سورۀ جمعه میباشد که مسلمانان را به شرکت در نمازجمعه و همچنین رها نمودن تجارت و خریدوفروش در زمان آن خبر میدهد، بنابر همین آیات به فتوای فقها، معامله و دادوستد در هنگام نمازجمعه حرام و شرکت در نمازجمعه واجب میباشد. البته اغلب فقهای عظام نمازجمعه را واجب تخییری میدانند.
در آیاتی از قرآن که دربارۀ نمازجمعه است، از اهل ایمان خواسته شده که هنگامی که در روز جمعه به نمازجمعه ندا میشوند، "شتاب" کنند:
یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا نُودِیَ لِلصَّلاهِ مِنْ یَوْمِ الْجُمُعَهِ فَاسْعَوْا إِلی ذِکْرِ اللّهِ وَ ذَرُوا الْبَیْعَ ذلِکُمْ خَیْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ* فَإِذا قُضِیَتِ الصَّلاهُ فَانْتَشِرُوا فِی الاْ َرْضِ وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللّهِ وَ اذْکُرُوا اللّهَ کَثِیراً لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ* وَ إِذا رَأَوْا تِجارَهً أَوْ لَهْواً انْفَضُّوا إِلَیْها وَ تَرَکُوکَ قائِماً قُلْ ما عِنْدَ اللّهِ خَیْرٌ مِنَ اللَّهْوِ وَ مِنَ التِّجارَهِ وَ اللّهُ خَیْرُ الرّازِقِینَ؛ (جمعه: 9-11)
ای کسانی که ایمان آوردهاید، هنگامی که برای نماز روز جمعه اذان گفته شود، بهسوی ذکر خدا بشتابید و تجارت را رها کنید که این برای شما بهتر است اگر میدانستید. و هنگامی که نماز پایان یافت (شما آزادید) که در زمین پراکنده شوید و از فضل خدا طلب کنید، و خداوند را بسیار یاد کنید، شاید رستگار شوید! هنگامی که آنها تجارت یا سرگرمی و لهوی را ببینند پراکنده میشوند و بهسوی آن میروند و تو را ایستاده بهحالخود رها میکنند؛ بگو: آنچه نزد خداست بهتر از لهو و تجارت است، و خداوند بهترین روزیدهندگان است. (ترجمهی ناصر مکارم شیرازی)
پیامبر مکرم اسلام(ص) در روز جمعه در جمع نمازگزاران مشغول ایراد خطبه بودند و مردم در صفوف بههمپیوستۀ نماز مشغول گوشدادن به خطبۀ نمازجمعه بودند، در این هنگام کاروانی از کالا و مربوط به اهل تجارت وارد شد و از سروصدای اعلام ورود آن، گروهی از مردم صفهای نماز را رها کرده و به سوی کاروان رفتند و تعداد اندکی در مسجد باقی ماندند!
آری آن مردم نادان، حضور پیامبر(ص) و صفهای نماز را رها کردند و بهسوی کالاها رفتند تا دادوستد کنند!
در این زمان خداوند آیۀ 11 سورۀ مبارکۀ جمعه را نازل فرمودند:
وإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّوا إِلَیْهَا وَتَرَکُوکَ قَائِمًا قُلْ مَا عِندَ اللَّهِ خَیْرٌ مِّنَ اللَّهْوِ وَمِنَ التِّجَارَةِ وَاللَّهُ خَیْرُ الرَّازِقِینَ؛
هنگامی که آنها تجارت یا سرگرمی و لهوی را ببینند پراکنده میشوند و بهسوی آن میروند و تو را ایستاده بهحالخود رها میکنند؛ بگو: آنچه نزد خداست بهتر از لهو و تجارت است، و خداوند بهترین روزیدهندگان است.
هدف از نازل شدن این آیۀ شریفه، بیان اهمیت نمازجمعه و سودمند بودن خطبههای نمازجمعه برای آخرت و زندگی دنیوی است.
بادقت در این آیه درمییابیم که مخاطب خداوند در این آیه، مردمی که خطبۀ نمازِ پیامبر را رها کردند، نیستند و اینگونه خداوند میخواهد بفهماند مردمی که به سخنان پیامبر عظیمالشأن(ص) گوش ندادهاند، ارزش اینکه طرف خطاب خداوند متعال قرار گیرند را ندارند و به همین دلیل به پیامبر میفرماید که به آنها بگوید:
قُلْ مَا عِندَ اللَّهِ خَیْرٌ مِّنَ اللَّهْوِ وَمِنَ التِّجَارَةِ...
سخن در اینجا دربارۀ خطبههای نمازجمعه است.
امیرالمؤمنین(ع):
لا کلامَ و الإمامُ یَخطُبُ و لا التِفاتَ إلاّ کما یَحِلُّ فی الصَّلاةِ. (شیخ حرّ عاملی، وسائلالشیعه، بیروت: چاپ اسلامی، بیتا، ج5، ص29)
وقتی امامجمعه خطبه میخواند، نه صحبت کردن جایز است نه رویگرداندن از قبله، مگر در همان حدّی که در نماز جایز است.
امام علی(ع):
یُکرَهُ الکلامُ یَومَ الجُمُعَةِ و الإمامُ یَخطُبُ، و فی الفِطرِ و الأضحی و الاستِسقاءِ. (همان، ص30)
در روز جمعه وقتی امام خطبه میخواند، صحبت کردن کراهت دارد. در نماز فطر و قربان و استسقا نیز چنین میباشد.
امام صادق(ع):
إذا خَطَبَ الإمامُ یومَ الجُمُعَةِ فلا یَنبَغی لأحَدٍ أن یَتَکَلَّمَ حتّی یَفرُغَ الإمامُ مِن خُطبَتِهِ، و إذا فَرَغَ الإمامُ مِنَ الخُطبَتَینِ تَکَلَّمَ ما بینَهُ و بینَ أن تُقامَ الصَّلاةُ. (همان، ص29)
وقتی امام[جمعه] در روز جمعه خطبه میخواند، هیچکس نباید سخن بگوید، تا امام خطبهاش را تمام کند. وقتی دو خطبه را به پایان رساند، در فاصلۀ آن تا اقامۀ نماز میتواند صحبت کند.
امام صادق(ع):
نَهی رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله عن الکلامِ یومَ الجُمُعَةِ و الإمامُ یَخطُبُ، فَمَن فَعَلَ ذلکَ فَقَد لَغا و مَن لَغا فلا جُمُعَةَ لَهُ. (همان، ص30)
رسول خدا صلیاللهعلیهوآله از صحبت کردن در زمانی که امام خطبۀ نمازجمعه را میخواند نهی فرمود؛ زیرا هرکه در حین خطبه صحبت کند، مرتکب عمل لغو شده و هرکه دچار کار لغو شود، نمازجمعهاش باطل است.
امام صادق(ع) به نقل از پیامبر اکرم(ص):
کُلُّ واعِظٍ قِبلَةٌ. یَعنِی إذا خَطَبَ الإمامُ الناسَ یومَ الجُمُعَةِ یَنبَغِی لِلنّاسِ أن یَستَقبِلُوهُ. (همان، ص39)
هر واعظی قبله است؛ یعنی وقتی امام در روز جمعه برای مردم خطبه میخواند، مردم باید رو بهسوی او داشته باشند.
بهراستی اینهمه تأکید در احادیث وارده از صاحبان گوهر عصمت، دربارۀ خطبههای نمازجمعه چه علت دارد؟
بیگمان یکی از علل اهمیت خطبهها، این است که به مردم در ابعاد گوناگون سیاسی، اجتماعی و مسائل مختلف "بصیرت" میدهد و بر "آگاهی" مسلمانان میافزاید. این بصیرت و آگاهی چنان اهمیت دارد که میتوانیم از آن بهعنوان عنصر وحدتبخش، مقاومتافزا، انگیزهزا و از عوامل خوشبختی جامعۀ اسلامی یاد کنیم.
آری نمازجمعه و خطبههای آن بهاندازهای مهم است که اگر نمازجمعه باحضور معصوم برپا شود، حضور در آن واجب میشود. البته برخی فقها، نمازجمعه را اگر توسط فقیه جامعالشرائط یا با اذن او برپا شود واجب میدانند.
حضرت آیتالله دکتر سید محمدعلی آلهاشم(1341-1403ه.خ) از چهرههای درخشان آذربایجان است که در سال ۱۳۹۶ باحکم رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدّظلهالعالی) بهعنوان نمایندۀ معظمله و امامجمعۀ تبریز منصوب شد و در مدتی اندک با اخلاق و رفتار و گفتار در دل مردم جا گرفت. علاقهمندی مردم به وی چنان بود که بهعنوان "محبوبالقلوب" شهرت یافت.
آن بزرگوار بهتاریخ ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۳ در حادثۀ سقوط بالگرد در ورزقان آذربایجانشرقی همراه با رئیسجمهور کشورمان خادمالرضا شهید آیتالله سید ابراهیم رئیسی، وزیر امورخارجۀ کشورمان دکتر حسین امیرعبداللهیان، استاندار جوان آذربایجانشرقی دکتر مالک رحمتی و جمعی دیگر به شهادت رسید. یکی از یادگارهای ارزشمند و معنوی آن شهید عزیز، مجموعه خطبههای نمازجمعۀ اوست که توسط فاضل ارجمند، حجتالاسلاموالمسلمین جواد اوجاقی باعنوان "پیام جمعه" در شش جلد به شیرازه درآمده و منتشر شده است.
جلد نخست خطبههای نمازجمعۀ شهید سید محمدعلی آلهاشم، خطبههای نمازجمعۀ تبریز در سال ۱۳۹۶ میباشد و جلد آخر مربوط به سال ۱۴۰۱ است که در مجموع بیش از ۳۰۰۰ صفحه میباشد و گنجینۀ ارزشمندی از مطالب پیرامون موضوعات دینی، سیاسی، اجتماعی و مسائل و حوادث کشور و جهان اسلام است.
بر هر جلد از مجموعه خطبهها، مقدمهای به قلم شهید آیتالله سید محمدعلی آلهاشم نوشته شده است. در این مقدمهها مسائل گوناگونی مانند اهمیت نمازجمعه، بیانات امام خمینی(ره) و رهبر معظم انقلاب اسلامی(مدّظلهالعالی) دربارۀ نمازجمعه و... بیان شده است.
شهید آلهاشم در مقدمههایی که بر هر جلد از کتاب "پیام جمعه" نوشته، از کسانی که در شکلگیری و انتشار کتاب دخیل بودهاند، نام برده و از آنها بهویژه حجتالاسلاموالمسلمین اوجاقی تشکر کرده است. شهید آلهاشم در تمام مقدمههایی که بر "پیام جمعه" نوشته، والد بزرگوار خود، آیتالله سید محمدتقی آلهاشم(دامظله) را نام برده و به ایشان ادای احترام کرده است. از نوشتههای شهید آلهاشم روشن میشود که والد معظم ایشان، پیگیر انتشار "پیام جمعه" بوده است.
خطبههای شهید سید محمدعلی آلهاشم، تنها بیان خشک یک سری از مسائل و موضوعات نیست، بلکه مجموعهای رنگارنگ از مسائل و موضوعات جذاب دینی، اجتماعی، تاریخی، انقلابی و حتی ادبی است. تنوع موضوعات خطبهها موجب میشود که خوانندۀ کتاب از مطالعۀ آنها احساس یکنواختی مطالب را نداشته باشد. جالب است که شهید آلهاشم در خطبهها از اشعار و متن ادبی (مناجات به نثر شیوا و آهنگین) نیز استفاده کرده است که جذابیت کلام او را دوچندان ساخته است.
مجموعۀ شش جلدی "پیام جمعه" گنجینۀ ارزشمندی است که از سومین امامجمعۀ شهید تبریز به یادگار مانده است. دانستن قدر و ارزش این گنجینه اقتضا میکند که نهادهای فرهنگی با روشهای گوناگون مانند برگزاری مسابقۀ کتبی از خطبهها، شناساندن شخصیتهای مطرحشده در خطبهها، بحث پیرامون مناسبتهای مطرحشده در خطبهها، خلاصهنویسی موضوعی خطبهها (مانند نگاه شهید آلهاشم به مسئلۀ ازدواج و فرزندآوری، جوانان، انتخابات و...) نگذارند اندیشه و افکار نورانی آن شهید بزرگ که عمر پرافتخار خود را در خدمت به انقلاب اسلامی و ملت بزرگ ایران سپری کرد، در غبار روزگار بماند و فراموش شود.
در پایان لازم به ذکر است؛ علاوهبر شش جلد "پیام جمعه" که خطبههای نمازجمعۀ شهید سعید حضرت آیتالله سید محمدعلی آلهاشم از سال ۱۳۹۶ تا پایان سال ۱۴۰۱ را در بر گرفته است، جلد هفتم این مجموعه (پیام جمعه) که حاوی خطبههای نمازجمعۀ آن شهید در سال ۱۴۰۲ و فروردین و اردیبهشتماه سال ۱۴۰۳ است، توسط حجتالاسلاموالمسلمین جواد اوجاقی تدوین و برای چاپ آماده شده است. با انتشار جلد هفتم، مجموعۀ "پیام جمعه"، این یادگار پربهای سومین امامجمعۀ شهید تبریز کامل خواهد شد.
نظر شما