حجتالاسلام سیدمهدی آقائی، مدیر مدرسه فقه و اصول دارالعلم در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، از برگزاری چهارمین دوره این مدرسه علمی در مدرسه علمیه میرزاجعفر دانشگاه علوم اسلامی رضوی خبر داد و اظهار داشت: این دوره در امتداد رهنمودهای رهبر معظم انقلاب اسلامی در بیانیه یکصدمین سال بازتأسیس حوزه علمیه قم و با هدف تقویت رویکردهای علمی متناسب با «حوزه پیشرو و سرآمد» و «حوزه تمدنساز» طراحی شده است.
وی با بیان اینکه مدرسه فقه و اصول در قالب یک برنامه پنجساله دنبال میشود، افزود: موضوع محوری دوره امسال «بررسی علمی و تبیینی نقش اهداف شریعت در استنباط احکام» است؛ مسئلهای که در سالهای اخیر به یکی از مباحث بنیادین و تأثیرگذار در عرصه فقه و اجتهاد تبدیل شده است.
واکاوی نسبت اهداف شریعت با فرآیند استنباط
مدیر مدرسه فقه و اصول دارالعلم با اشاره به پرسش محوری این دوره، گفت: یکی از مهمترین مباحث مطرح در فقه معاصر آن است که آیا میتوان با اتکا به اهداف کلی شریعت همچون عدالت، کرامت انسانی، حفظ نظام و مصالح عمومی و با بهرهگیری از روشهای معتبر علمی، به استنباط احکام شرعی در مسائل مستحدثه و حوزه فقه نظامات دست یافت یا خیر؟
وی ادامه داد: در این دوره تلاش شده است این مسئله از زوایای مختلف و با حضور صاحبان دیدگاههای متفاوت مورد بررسی قرار گیرد تا طلاب و پژوهشگران با ادله موافقان و مخالفان آشنا شوند و امکان ارزیابی مستقل و علمی برای آنان فراهم شود.
حجتالاسلام آقائی خاطرنشان کرد: بخشی از مباحث دوره به این موضوع اختصاص دارد که آیا فقههای تخصصی همچون فقه سیاسی، فقه اقتصادی و فقه خانواده و نیز فقه نظامات اجتماعی میتوانند بر پایه اهداف کشفشده از شریعت استوار شوند یا اینکه تحقق چنین رویکردی نیازمند مبانی و روششناسی متفاوتی است.
از مبانی نظری تا اعتبارسنجی فقهی اهداف شریعت
وی با اشاره به ساختار آموزشی دوره، اظهار داشت: مباحث برنامه با بررسی پیشینه تاریخی و مبانی نظری آغاز میشود. در این بخش، ریشههای بحث اهداف شریعت در مذاهب مختلف فقهی، نسبت آن با ملاکات احکام، روح شریعت و مداق شارع مورد تبیین قرار میگیرد.
مدیر مدرسه فقه و اصول دارالعلم افزود: همچنین در قالب کرسیهای تخصصی، نقش برخی جریانهای فکری معاصر در گسترش نظریه اهداف شریعت مورد نقد و بررسی قرار خواهد گرفت.
وی ادامه داد: پس از تبیین مبانی، مباحث مربوط به روششناسی کشف اهداف شریعت مطرح میشود؛ از جمله راههای استخراج ملاکات از طریق عقل، بررسی علت و حکمت منصوص، تعدی از ملاک منصوص و همچنین ظرفیتهایی مانند قیاس اولویت، دلالت اقتضاء و دلالت تنبیه.
حجتالاسلام آقائی تصریح کرد: در ادامه، الگوریتمی برای تبیین و اعتباربخشی به اهداف شریعت ارائه میشود که بر اساس آن تلاش میشود برخی اهداف از سطح حکمتهای کلی فراتر رفته و در قالب علتهای قابل استناد در فرآیند استنباط مورد بررسی قرار گیرند.
وی با اشاره به بخش اعتبارسنجی این مباحث، گفت: مهمترین پرسش نظری دوره آن است که آیا اهداف مستخرج از شریعت از حجیت لازم برای استناد در فتوا برخوردار هستند یا خیر؟ از اینرو ادله موافقان و مخالفان این نظریه بر پایه کتاب، سنت و عقل و در فضایی کاملاً علمی مورد نقد و ارزیابی قرار خواهد گرفت.
بررسی کاربست اهداف شریعت در فقه نظامات و مسائل روز
مدیر مدرسه فقه و اصول دارالعلم با بیان اینکه مباحث دوره صرفاً در سطح نظری باقی نخواهد ماند، اظهار داشت: پس از بررسی مبانی و ادله، نوبت به ارزیابی کاربرد عملی اهداف شریعت در عرصههای مختلف فقهی میرسد.
وی افزود: در این بخش، نقش اهداف شریعت در حوزههایی نظیر فقه جزایی، فقه سیاسی، فقه جهاد، سیاست خارجی، روابط علم و دین، کرامت انسانی، مسائل اقتصادی، عدالت اجتماعی، رفع فقر و بانکداری مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
حجتالاسلام آقائی همچنین از طرح مباحثی همچون فقه الاولویات، جایگاه اهداف شریعت در مواجهه با مسائل نوپدید و نیز تاریخچه این نظریه در فقه امامیه خبر داد و گفت: دیدگاه فقهای متقدم و معاصر در این زمینه نیز مورد تحلیل و مقایسه قرار خواهد گرفت.
وی تأکید کرد: مدرسه فقه و اصول دارالعلم در این دوره هیچ موضع از پیش تعیینشدهای نسبت به حجیت یا عدم حجیت اهداف شریعت اتخاذ نکرده و صرفاً زمینه گفتوگوی علمی و بررسی مستند دیدگاهها را فراهم کرده است تا پژوهشگران بتوانند به جمعبندی علمی مستقل دست یابند.
مدیر مدرسه فقه و اصول دارالعلم در پایان با اشاره به حضور جمعی از استادان برجسته حوزه علمیه از جمله آیات و حجج اسلام شبزندهدار، فاضل، قائینی، علیدوست، علمالهدی، زمانیفرد، مجتبی الهی خراسانی، واسطی، ربانی بیرجندی، علی الهی خراسانی، وحدتی شبیری، حسینی صدر و محمد عندلیب همدانی در این دوره گفت: این برنامه علمی طی دو هفته در دانشگاه علوم اسلامی رضوی برگزار میشود و فرصتی برای تعمیق نگاه نظاممند و کلان به فقه و اجتهاد در مواجهه با نیازهای نوپدید جامعه اسلامی فراهم میآورد.
نظر شما