دکتر ثامر عبدالجبار السعیدی، استاد دانشکده حقوق دانشگاه المستقبل عراق در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، به تبیین ابعاد راهبردی، سیاسی، اجتماعی و رسانهای تشییع میلیونی حضرت آیتالله سید علی خامنهای(رحمةاللهعلیه) پرداخت و تأثیر این رویداد تاریخی بر معادلات منطقهای، محور مقاومت و همگرایی میان ملتهای اسلامی را مورد بررسی قرار داد.
وی در پاسخ به این پرسش که «با توجه به تشییع میلیونی و باشکوه پیکر حضرت آیتالله خامنهای در ایران و عراق، این حضور گسترده مردمی چه ابعاد راهبردی و چه پیامهای سیاسی، اجتماعی و رسانهای به افکار عمومی جهان مخابره میکند؟» اظهار کرد: از منظر تحلیل راهبردی، تشییعهای میلیونی تنها یک مراسم سوگواری نیستند، بلکه کارکردهای همزمان سیاسی، رسانهای، اجتماعی و نمادین دارند. اینگونه گردهماییها میتوانند نمایشدهنده قدرت بسیج، تداوم ساختار نهادها، تقویت هویت جمعی و ابزاری برای ارسال پیام به مخاطبان داخلی و خارجی باشند. با این حال، قدرت و تأثیر این پیامها صرفاً با حجم جمعیت سنجیده نمیشود، بلکه به بستر سیاسی و نوع تفسیر آن از سوی طرفهای مختلف داخلی، منطقهای و بینالمللی بستگی دارد.
وی افزود: تشییع گسترده پیکر شخصیتی در تراز رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیتالله سید علی خامنهای(رحمةاللهعلیه)، رویدادی است که در سطوح مختلف قابل تحلیل است.
این استاد دانشگاه ادامه داد: نکته حائز اهمیت آن است که تأثیرگذاری این پیامها، بسته به نوع مخاطب، متفاوت بوده و لزوماً به این معنا نیست که همه طرفها برداشت یکسانی از این واقعه داشته باشند.
ابعاد راهبردی، اجتماعی، رسانهای و روانی تشییع میلیونی
استاد دانشکده حقوق دانشگاه المستقبل عراق با اشاره به ابعاد مختلف این رویداد، تصریح کرد: از منظر تحلیل سیاسی و راهبردی، نخستین بُعد، نمایش قدرت همبستگی است. مشارکت انبوه مردم نشان میدهد نهادهای سیاسی، دینی و اجتماعی همچنان از توانمندی بالایی برای بسیج و سازماندهی مردم و گروههای مختلف برخوردارند. در ادبیات علوم سیاسی، این موضوع از شاخصهای اصلی «توانمندی سازمانی» تلقی میشود؛ فارغ از اینکه تحلیلهای متفاوت درباره میزان حمایت واقعی مردمی چگونه باشد.
وی ادامه داد: بُعد دیگر، بازنمایی استمرار و ثبات نظام است. برگزاری منظم و گسترده مراسم تشییع، پیام روشنی به همراه دارد که گذار از این مرحله در بستر ساختارهای نهادینهشده حکومت انجام میشود و کشور نه با خلأ سیاسی مواجه است و نه با فروپاشی نظام، بلکه از پشتوانه مردمی برخوردار است.
السعیدی خاطرنشان کرد: این حضور گسترده میتواند پیامی برای رقبا و دشمنان باشد که تحریمها، فشارها و تهدیدهای نظامی نتوانسته است پیوند میان جامعه و نظام را از هم بگسلد. این صحنه گواه آن است که «نظام اسلامی ناب محمدی(صلیاللهعلیهوآله)» که هدایت ایران را بر عهده دارد، علیرغم همه دشواریها، موانع سترگ و شرایط پیچیده، همچنان استوار، مقاوم و پیروز است.
وی با اشاره به بُعد منطقهای این مراسم، اظهار کرد: مشارکت مردم در دو کشور ایران و عراق میتواند نشاندهنده گستره نفوذ نمادین و ایدئولوژیک فراملی باشد. اگرچه حجم و میزان تأثیرگذاری این نفوذ همواره موضوع بحث میان تحلیلگران بوده است، اما واقعیت میدانی حکم میکند که باید بر این حقیقت تأکید کرد که ایران و عراق، پیوندی ناگسستنی دارند.
وی در ادامه با اشاره به بُعد اجتماعی این رویداد، گفت: مراسمی از این دست، حس تعلق خاطر، اعم از دینی، ملی یا سیاسی، را در میان شرکتکنندگان تقویت میکند. گردهماییهای بزرگ، اغلب موجب شکلگیری احساس مشارکت در یک واقعه تاریخی میشوند و این امر به نوبه خود، پیوندهای درونی گروه حامیان را مستحکمتر میسازد.
السعیدی افزود: این مناسبتها میتوانند ابزاری برای تثبیت نمادهای سیاسی و دینی در حافظه جمعی باشند؛ بهگونهای که به تداوم روایت رسمی مورد نظر دولت یا جریان سیاسی کمک کنند.
وی درباره بُعد رسانهای این مراسم نیز، اظهار کرد: رسانهها معمولاً صحنههای پرجمعیت را بهعنوان سوژهای با اثرگذاری بصری بالا بازتاب میدهند. در این چارچوب، تصاویر انبوه جمعیت، به رویداد بار نمادین و قدرت معنایی ویژهای میبخشد، نماهای هوایی برای نمایش ابعاد جمعیت و میزان نظم و سازماندهی مراسم بهکار گرفته میشود، بازنشر گسترده در شبکههای اجتماعی دامنه اثرگذاری پیام را چند برابر میکند و خود تصویر به بخشی از گفتمان سیاسی تبدیل میشود؛ بهگونهای که هر رسانه متناسب با زاویه نگاه خود، از آن برای تقویت روایت مورد نظرش بهره میگیرد.
وی تصریح کرد: در مقابل، برخی رسانههای دیگر ممکن است همین رویداد را از منظری متفاوت تحلیل کرده و به موضوعاتی مانند نحوه سازماندهی مراسم، میزان مشارکت یا برآورد تعداد حاضران بپردازند که این مسئله، نشاندهنده تفاوت در چارچوبهای رسانهای و تفسیری است.
استاد دانشگاه المستقبل عراق درباره بُعد روانی این مراسم نیز، گفت: در حوزه روانشناسی سیاسی، حضور گسترده مردم میتواند به تقویت روحیه و اعتمادبهنفس در میان هواداران، افزایش احساس تداوم و ثبات، کاهش نگرانیها و اضطراب در میان پایگاه اجتماعی حامی و نیز نمایش اعتماد و استواری در برابر رقبا و مخالفان منجر شود.
وی در پاسخ به سؤال دیگری مبنی بر اینکه «این رویداد تاریخی تا چه اندازه میتواند بر معادلات منطقهای اثرگذار باشد؟» اظهار کرد: پاسخ به این پرسش، مستلزم تفکیک میان «اثر نمادین» و «اثر عملی» است. رخدادهای بزرگ مردمی، اگرچه میتوانند از نظر سیاسی و رسانهای بسیار اثرگذار باشند، اما تبدیل این اثر به تغییرات ماندگار در موازنههای منطقهای، به مجموعهای از عوامل از جمله تصمیمات رهبران سیاسی، تحولات امنیتی، شرایط اقتصادی و نیز واکنش بازیگران منطقهای و بینالمللی بستگی دارد.
وی ادامه داد: این رویداد را میتوان نمادی از توان بالای بسیج مردمی و ظرفیت سازماندهی دانست؛ موضوعی که ممکن است از سوی برخی بازیگران منطقهای بهعنوان نشانهای از تداوم پشتوانه اجتماعی و سیاسی تفسیر شود و بر ارزیابی آنان از ثبات فضای سیاسی و آینده ائتلافها اثر بگذارد.
السعیدی تأکید کرد: با این همه، این امر بهتنهایی به معنای تغییر مستقیم در توازن قوا نیست؛ زیرا موازنههای منطقهای، افزون بر مؤلفههای اجتماعی و نمادین، به عوامل مهمتری همچون توان نظامی، ظرفیت اقتصادی و تحرک دیپلماتیک نیز وابستهاند.
وی درباره بازتاب این رویداد بر محور مقاومت گفت: برای جریانهایی که خود را بخشی از محور مقاومت تعریف میکنند، وقوع چنین رخداد گسترده و مردمی میتواند به تقویت انسجام درونی، ارتقای روحیه حامیان، بازتولید گفتمان مشترک و نمایش این واقعیت منجر شود که پیوند میان اجزای این محور، تنها یک همکاری نظامی یا سیاسی نیست، بلکه ریشههای اجتماعی و نمادین عمیقی نیز دارد.
استاد دانشکده حقوق دانشگاه المستقبل عراق افزود: در مقابل، تحلیلگران جریانهای دیگر ممکن است بر این باور باشند که اثرگذاری واقعی این رویداد، نه در نمادگرایی آن، بلکه در میزان توانایی تبدیل این انرژی به هماهنگیهای سیاسی و راهبردی ملموس در آینده بستگی دارد.
وی درباره تأثیر این رویداد بر وحدت میان ملتهای اسلامی اظهار کرد: از منظر اجتماعی، چنین مناسبتهایی میتواند حس همبستگی را در میان شرکتکنندگانی که مرجعیتهای دینی یا سیاسی مشترکی دارند، تقویت کند. با این حال، در تحلیل موضوع وحدت میان ملتهای اسلامی باید ملاحظه و احتیاط علمی را مدنظر قرار داد؛ چرا که جهان اسلام از نظر سیاسی، مذهبی و فرهنگی بسیار متنوع است و مواضع جوامع و دولتها نسبت به اینگونه رویدادها با یکدیگر تفاوت دارد.
السعیدی خاطرنشان کرد: بر این اساس، این رویداد ممکن است موجب تقویت نزدیکی میان برخی لایهها یا جریانهای همسو شود، اما لزوماً به معنای دستیابی به اجماع گسترده در سطح تمامی ملتهای اسلامی نیست.
نظر شما