خبرگزاری حوزه | شهریار بحرانی، کارگردان سینما و تلویزیون، در گفتوگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه قرآن کریم یکی از بزرگترین منابع برای تولید آثار هنری و سینمایی است، اظهار کرد: وقتی از سینمای قرآنی سخن میگوییم، نباید این مفهوم را تنها به ساخت فیلمهایی درباره زندگی پیامبران یا وقایع تاریخی قرآن محدود کنیم، زیرا قرآن کریم مجموعهای گسترده از معارف، داستانها، شخصیتها و موقعیتهای انسانی را در اختیار هنرمندان قرار داده است. در واقع قرآن درباره انسان و مسیر زندگی او سخن میگوید و همین مسئله موجب میشود که آموزههای آن قابلیت تبدیل شدن به روایتهای متنوع سینمایی را داشته باشد. متاسفانه ما هنوز نتوانستهایم به اندازه ظرفیت قرآن کریم از این منبع عظیم استفاده کنیم. در حالی که در سینما برای پیدا کردن موضوع و داستان، گاهی ماهها و سالها جستوجو میکنیم، در منابع دینی ما موضوعاتی وجود دارد که میتوانند دستمایه تولید آثار ارزشمند قرار گیرند. البته بهرهگیری از این منابع نیازمند تحقیق، مطالعه و شناخت درست است و نمیتوان بدون پژوهش وارد چنین عرصهای شد. فیلمساز باید بداند که با یک متن معمولی مواجه نیست، بلکه با مفاهیمی روبهرو است که ریشه در وحی دارند و بنابراین باید با دقت و حساسیت بیشتری آنها را به تصویر بکشد.
بحرانی با اشاره به اینکه سینمای قرآنی باید از سطح شعار و بیان مستقیم مفاهیم عبور کند، تصریح کرد: یکی از مهمترین مسائلی که در تولید آثار دینی باید مورد توجه قرار گیرد، این است که پیام فیلم نباید به شکل مستقیم و شعاری به مخاطب تحمیل شود. سینما زبان تصویر، داستان و شخصیت است و زمانی میتواند تاثیرگذار باشد که مخاطب با شخصیتها همراه شود و مفهوم مورد نظر را در جریان قصه دریافت کند. اگر فیلمی صرفا به بیان چند جمله اخلاقی و دینی محدود شود، نمیتوان انتظار داشت که مخاطب ارتباط عمیقی با آن برقرار کند. در سینمای قرآنی باید انسان را جدی گرفت. قرآن کریم درباره انسان، انتخابهای وی، ضعفها، خطاها، ایمان، توبه، مقاومت، ظلمستیزی و بسیاری از مسائل دیگر سخن گفته است. بنابراین فیلمساز میتواند یک مفهوم قرآنی را از طریق یک داستان انسانی روایت کند. این شیوه باعث میشود مخاطب احساس نکند که با یک اثر صرفا آموزشی یا تبلیغاتی مواجه است، بلکه خود را درون داستان پیدا میکند و به تدریج با مفهوم دینی اثر ارتباط برقرار میکند.
این کارگردان سینما و تلویزیون با تاکید بر ظرفیت داستانهای قرآنی برای تولید آثار فاخر اظهار کرد: داستانهای قرآن از نظر دراماتیک ظرفیت بسیار بالایی دارند. در این داستانها تقابل حق و باطل، انتخاب انسان، امتحان الهی، ایستادگی در برابر ظلم، وسوسه، ایمان، شکست ظاهری و پیروزی حقیقی وجود دارد. این عناصر برای سینما بسیار مهم هستند. اگر فیلمساز بتواند ساختار دراماتیک مناسبی برای چنین موضوعاتی پیدا کند، میتوان آثار بسیار جذابی تولید کرد که هم از نظر هنری قابل دفاع باشند و هم پیام دینی خود را به مخاطب منتقل کنند. برای نمونه، وقتی درباره حضرت موسی(ع) سخن میگوییم، با یک شخصیت و یک داستان ساده مواجه نیستیم. با مجموعهای از مفاهیم انسانی و تاریخی روبهرو هستیم که میتوانند در قالبهای مختلف روایت شوند. مسئله مبارزه با ظلم، رابطه انسان با خدا، ترس و شجاعت، مسئولیت اجتماعی و ایستادگی در برابر قدرت طاغوت، همگی موضوعاتی هستند که همچنان برای انسان امروز قابل درک هستند. این قابلیت نشان میدهد که داستانهای قرآنی متعلق به یک دوره تاریخی خاص نیستند و میتوانند با مسائل انسان معاصر ارتباط برقرار کنند.
بحرانی با بیان اینکه یکی از ضعفهای موجود، فاصله میان متخصصان دینی و سینماگران است، گفت: برای رونق سینمای قرآنی باید میان حوزه علمیه، پژوهشگران دینی و بدنه سینما ارتباط جدیتری ایجاد شود. فیلمساز نمیتواند درباره موضوعات قرآنی بدون مطالعه و تحقیق تصمیم بگیرد و از سوی دیگر، صرف داشتن دانش دینی نیز برای ساخت یک فیلم کافی نیست. ما به افرادی نیاز داریم که بتوانند میان دانش دینی و زبان سینما ارتباط برقرار کنند.
وی ادامه داد: حضور مشاوران دینی در پروژهها باید از مرحله تولید آغاز نشود، بلکه بهتر است از همان مرحله شکلگیری ایده و نگارش فیلمنامه، ارتباط میان فیلمساز و متخصص دینی برقرار باشد. در این صورت میتوان هم از خطاهای محتوایی جلوگیری کرد و هم ظرفیتهای جدیدی برای روایت پیدا کرد. حوزههای علمیه میتوانند در این زمینه نقش بسیار مهمی داشته باشند و حتی میتوان برای تربیت نیروهای متخصص در حوزه سینمای دینی برنامهریزی کرد.
این کارگردان با اشاره به اهمیت تربیت نسل جدید فیلمسازان دینی اظهار کرد: اگر قرار است سینمای قرآنی در آینده استمرار داشته باشد، باید از همین امروز برای تربیت فیلمسازان جوان اقدام کنیم. نمیتوان همیشه منتظر ماند که چند فیلمساز باتجربه آثار دینی تولید کنند. باید جوانانی که علاقهمند به سینمای دینی هستند شناسایی شوند و در کنار آموزشهای تخصصی سینما، با قرآن، تاریخ اسلام، معارف دینی و روشهای پژوهش نیز آشنا شوند. حمایت از فیلمساز جوان فقط حمایت مالی نیست. گاهی یک فیلمساز جوان بیش از سرمایه به فرصت نیاز دارد. باید امکان تجربه کردن برای وی فراهم شود. فیلم کوتاه، مستند، مجموعههای نمایشی و آثار تجربی میتوانند زمینهای برای ورود نسل جدید به سینمای قرآنی باشند. اگر این اتفاق رخ دهد، در سالهای آینده شاهد شکلگیری نسلی خواهیم بود که هم زبان سینما را میشناسد و هم با مبانی دینی ارتباط عمیق دارد.
بحرانی با تاکید بر اینکه سینمای قرآنی نباید مخاطب خود را تنها به جامعه مذهبی محدود کند، تصریح کرد: قرآن کریم خطابش به انسان است و مفاهیم انسانی آن مرز جغرافیایی ندارد. وقتی درباره عدالت، ظلم، محبت، خانواده، وفاداری، خیانت، فداکاری، ایثار و مبارزه با استکبار سخن میگوییم، درباره مسائلی صحبت میکنیم که برای همه انسانها قابل فهم است. بنابراین اگر سینمای قرآنی با زبان حرفهای ساخته شود، حتی میتواند مخاطب بینالمللی پیدا کند. البته نباید تصور کنیم که صرف داشتن یک موضوع قرآنی باعث موفقیت یک فیلم میشود. فیلم باید از نظر فیلمنامه، کارگردانی، بازیگری، طراحی صحنه، فیلمبرداری، موسیقی و سایر عناصر سینمایی نیز در سطح مناسبی قرار داشته باشد. مخاطب امروز آثار متنوع داخلی و خارجی را میبیند و با استانداردهای مختلف سینمایی آشنا است. بنابراین نمیتوان برای آثار دینی استاندارد پایینتری در نظر گرفت و انتظار داشت مخاطب صرفا به دلیل موضوع مذهبی از آن استقبال کند.
این کارگردان سینما و تلویزیون با اشاره به نقش مهم فیلمنامه در تولید آثار قرآنی اظهار کرد: به نظر من فیلمنامه یکی از اصلیترین حلقههای مفقوده در سینمای دینی است. برای ساخت یک اثر قرآنی باید زمان کافی برای پژوهش و نگارش در نظر گرفته شود. نمیتوان یک موضوع بزرگ قرآنی را انتخاب کرد و انتظار داشت در مدت کوتاهی به یک فیلمنامه سینمایی تبدیل شود. این مسیر نیازمند کار گروهی و مستمر است. در این زمینه باید اتاقهای فکر تخصصی شکل بگیرد. در این اتاقها پژوهشگر قرآن، تاریخپژوه، فیلمنامهنویس و سینماگر در کنار یکدیگر قرار بگیرند و درباره ظرفیتهای یک موضوع گفتوگو کنند. بسیاری از موضوعاتی که امروز کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند، اگر با نگاه سینمایی بررسی شوند، میتوانند به داستانهای جذاب و تاثیرگذار تبدیل شوند. ما باید پیش از تولید، درباره ظرفیت دراماتیک موضوع فکر کنیم.
بحرانی با اشاره به نقش سینما در انتقال مفاهیم اعتقادی و اخلاقی گفت: هنر میتواند کاری انجام دهد که گاهی صدها ساعت سخنرانی قادر به انجام آن نیست. یک صحنه سینمایی میتواند احساس مخاطب را درگیر کند و یک مفهوم را برای وی ماندگار سازد. به همین دلیل نباید از قدرت سینما برای انتقال مفاهیم قرآنی غافل شویم. البته این قدرت زمانی به نتیجه میرسد که اثر هنری از کیفیت لازم برخوردار باشد.
وی تصریح کرد: امروز نسل جوان بیش از گذشته با تصویر ارتباط دارد و بخش قابل توجهی از دریافتهای فرهنگی وی از طریق آثار تصویری شکل میگیرد. بنابراین اگر ما میخواهیم مفاهیم قرآنی و دینی به نسل جدید منتقل شود، باید زبان هنر را جدی بگیریم. نمیتوان انتظار داشت جوان امروز با همان روشهای چند دهه قبل با همه مفاهیم ارتباط برقرار کند. اصول و معارف تغییر نمیکنند، اما شیوه بیان آنها میتواند متناسب با زمان و نیاز مخاطب باشد.
این کارگردان با بیان اینکه سینمای قرآنی باید به یک جریان مستمر فرهنگی تبدیل شود، اظهار کرد: نباید نگاه ما به سینمای قرآنی مناسبتی باشد. گاهی با فرا رسیدن یک مناسبت مذهبی، بحث تولید آثار دینی مطرح میشود و پس از پایان مناسبت، موضوع نیز کنار گذاشته میشود. اگر قرار است چنین سینمایی شکل بگیرد، باید برای آن برنامه بلندمدت داشته باشیم؛ از مرحله ایده و پژوهش گرفته تا تولید، اکران، عرضه تلویزیونی و حضور در جشنوارههای داخلی و خارجی. حمایت از این جریان نیز باید مستمر باشد. فیلمسازی که میخواهد درباره یک موضوع قرآنی کار کند، باید بداند که مجموعهای از نهادهای فرهنگی و هنری از پژوهش و نگارش فیلمنامه تا تولید و عرضه اثر در کنار وی قرار دارند. اگر این پشتوانه وجود نداشته باشد، بسیاری از ایدههای ارزشمند در همان مرحله فیلمنامه باقی میمانند و هیچگاه به پرده سینما نمیرسند.
بحرانی در پایان با تاکید بر اینکه قرآن میتواند منبعی پایانناپذیر برای سینمای ایران باشد، گفت: ما اگر به دنبال سینمایی دارای هویت هستیم، نمیتوانیم نسبت به قرآن کریم بیتفاوت باشیم. سینمای ایران ظرفیتهای بسیار خوبی دارد و هنرمندان توانمندی در کشور فعالیت میکنند، اما باید میان این ظرفیت هنری و گنجینه معارف قرآنی پیوندی جدی برقرار شود. این پیوند میتواند زمینهساز تولید آثاری باشد که در کنار ارزش هنری، از نظر فرهنگی و معنوی نیز تاثیرگذار باشند. سینمای قرآنی اگر درست تعریف و درست اجرا شود، یک سینمای محدود و مخاطبخاص نخواهد بود، بلکه میتواند به یکی از جریانهای مهم سینمای ایران تبدیل شود. قرآن کریم درباره حقیقت انسان سخن میگوید و حقیقت انسان در هر دورهای قابل روایت است. وظیفه ما این است که زبان مناسب این روایت را پیدا کنیم و اجازه ندهیم این گنجینه عظیم در حد شعار باقی بماند. اگر فیلمسازان، پژوهشگران دینی، حوزههای علمیه و مدیران فرهنگی در کنار یکدیگر قرار گیرند، میتوان امیدوار بود که سینمای قرآنی از مرحله حرف و مطالبه عبور کند و به تولید آثار ماندگار و تاثیرگذار برسد.
انتهای پیام
نظر شما