حوزه‌های علمیه مسئول حفظ و احیای میراث علمی عالمان گذشته هستند

به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، آیت‌الله سیدکاظم نورمفیدی نماینده ولی‌فقیه در استان گلستان، در آیین معرفی و رونمایی از هفت اثر از آثار دانشمندان استرآباد، با قدردانی از تلاش‌های پژوهشگران و برگزارکنندگان این برنامه اظهار داشت: مطالبی که از سوی پژوهشگران این حوزه درباره منطقه استرآباد و آثار عالمان آن مطرح شد، ابعاد مهمی از پیشینه علمی و تاریخی این منطقه را روشن کرد.

وی با اشاره به تحقیقات انجام‌شده درباره آثار علمای استرآباد، از تلاش‌های پژوهشی حجت‌الاسلام فاضلی در بررسی و معرفی آثار عالمان این منطقه تقدیر کرد و گفت: در میان شرح‌هایی که بر آثار اصولی دانشمندان گذشته نوشته شده، برخی آثار از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند و بررسی دقیق آنها می‌تواند ابعاد مهمی از تاریخ دانش اصول و اندیشه‌های حوزوی را روشن کند.

نماینده ولی‌فقیه در استان گلستان با اشاره به کتاب «خلاصه‌الاصول» و شرح آن بر «زبدة‌الاصول» شیخ بهایی افزود: بررسی مقدمه این اثر نشان می‌دهد که تحقیق انجام‌شده درباره آن، کاری عالمانه و محققانه بوده است و این اثر در میان شروح متعدد نوشته‌شده بر زبدة‌الاصول از جایگاه قابل توجهی برخوردار است.

وی ادامه داد: همین آثار نشان می‌دهد که در مناطق مختلف کشور، عالمان بزرگی حضور داشته‌اند که آثار علمی ارزشمندی از خود برجای گذاشته‌اند و لازم است این میراث علمی به‌درستی شناسایی، بررسی، تصحیح و در اختیار جامعه علمی قرار گیرد.

آیت‌الله نورمفیدی با طرح این پرسش که مسئولیت حوزه‌های علمیه در برابر میراث علمی گذشتگان چیست، تصریح کرد: با توجه به جایگاه علما و حوزه‌های علمیه و این حقیقت که «العلما ورثة الانبیاء»، مسئولیت حوزه‌ها بسیار گسترده است، اما یکی از مسئولیت‌های مهم آنها، حفظ و احیای آثار عالمان گذشته است.

وی تأکید کرد: این مسئولیت نباید تنها به آثار فقهی و اصولی محدود شود، بلکه میراث علمی عالمان شیعه در حوزه‌های کلام، اعتقادات، فلسفه و دیگر عرصه‌های علمی نیز باید مورد توجه قرار گیرد و آثار برجای‌مانده از آنان احیا و معرفی شود.

ضرورت توجه به نقش زمان و مکان در تحول اندیشه‌های فقهی

نماینده ولی‌فقیه در استان گلستان در ادامه با اشاره به تحولات علمی و فقهی حوزه‌های علمیه در طول تاریخ اظهار داشت: مرحوم شهید آیت‌الله مطهری در مقایسه میان دیدگاه‌های شیخ طوسی و شیخ انصاری به تفاوت‌ها و تحولات قابل توجهی در اندیشه‌های فقهی اشاره کرده است.

وی افزود: این پرسش قابل تأمل است که منشأ این تحول و تفاوت در دیدگاه‌های فقهی چه بوده است؛ آیا این مسئله تنها به فرآیند استنباط مربوط می‌شود یا اینکه شرایط زمان و مکان نیز در شکل‌گیری و تحول اندیشه‌های فقهی نقش داشته است؟

آیت‌الله نورمفیدی با اشاره به دیدگاه امام خمینی(ره) درباره نقش زمان و مکان در اجتهاد گفت: توجه به شرایط زمان و مکان در فهم تحولات فقهی و بررسی میراث علمی گذشتگان، مسئله‌ای مهم است که باید مورد توجه پژوهشگران حوزه قرار گیرد.

وی خاطرنشان کرد: بررسی آثار علمای گذشته تنها برای شناخت تاریخ نیست، بلکه می‌تواند به ما نشان دهد که اندیشه‌های علمی و فقهی چگونه در طول زمان تحول پیدا کرده و متناسب با مسائل و نیازهای جدید جامعه گسترش یافته است.

استرآباد و جرجان؛ بخشی از تاریخ علمی ایران

نماینده ولی‌فقیه در استان گلستان با اشاره به پیشینه تاریخی و علمی منطقه استرآباد و جرجان اظهار داشت: این منطقه در طول تاریخ محل حضور و فعالیت عالمان و دانشمندان برجسته‌ای بوده است و باید این ظرفیت علمی و تاریخی بیش از گذشته معرفی شود.

وی با اشاره به بخشی از زندگی ابن‌سینا و حضور وی در منطقه جرجان و استرآباد گفت: در منابع تاریخی آمده است که ابن‌سینا در مقطعی به این منطقه آمد و قصد داشت در پناه قابوس بن وشمگیر قرار گیرد، اما پس از درگذشت قابوس، مسیر زندگی او تغییر کرد و سرانجام به همدان رفت و در آنجا مستقر شد.

آیت‌الله نورمفیدی افزود: این موضوع نشان می‌دهد که منطقه جرجان و استرآباد در دوره‌های تاریخی مختلف از ظرفیت علمی و فرهنگی قابل توجهی برخوردار بوده و باید این سابقه به شکل دقیق و مستند مورد بررسی قرار گیرد.

وی با اشاره به شخصیت علمی محمدامین استرآبادی نیز بر ضرورت بررسی علمی اندیشه‌های وی تأکید کرد و گفت: افکار و اندیشه‌های محمدامین استرآبادی باید با نگاه علمی و تحقیقی مورد بررسی قرار گیرد و نباید نسبت به شخصیت‌ها و جریان‌های فکری گذشته صرفاً با نگاه منفی برخورد کرد.

نماینده ولی‌فقیه در استان گلستان ادامه داد: باید اندیشه‌ها و آثار این شخصیت‌ها را شناخت، بررسی کرد و نقاط قوت و ضعف آنها را با روش علمی مورد ارزیابی قرار داد؛ چراکه از مجموع افکار و اندیشه‌های آنان می‌توان برای شناخت بهتر تاریخ تفکر شیعه بهره برد.

لزوم توجه حوزه‌های علمیه به مسائل جدید جامعه

وی با تأکید بر ضرورت ورود حوزه‌های علمیه به مسائل جدید و نوپدید گفت: در کنار احیای میراث علمی گذشتگان، حوزه‌های علمیه باید مسائل جدیدی را که در جوامع انسانی پدید آمده و در گذشته سابقه نداشته یا در متون فقهی مورد بحث قرار نگرفته است، مورد توجه و بررسی قرار دهند.

آیت‌الله نورمفیدی افزود: بسیاری از مسائل جدید در زندگی انسان امروز پدید آمده است و حوزه‌های علمیه باید نسبت به آنها اشراف علمی داشته باشند، این مسائل را بررسی کنند و بدانند دنیا درباره آنها چه می‌گوید و دیدگاه اسلام و مکتب اهل‌بیت(ع) درباره آنها چیست.

وی تصریح کرد: لازم است حوزه‌های علمیه در زمینه فقه معاصر و مسائل جدید جامعه، پژوهش‌های جدی و عمیق انجام دهند و پاسخ‌های علمی، مستدل و روزآمد برای نیازهای جامعه ارائه کنند.

ضرورت پاسخ علمی به شبهات علیه تشیع

نماینده ولی‌فقیه در استان گلستان همچنین با اشاره به برخی مباحث و مطالب مطرح‌شده در جهان اهل سنت علیه تشیع، این مسئله را از دیگر عرصه‌های مهم فعالیت حوزه‌های علمیه دانست و گفت: گاهی در جهان اهل سنت مطالبی علیه تشیع مطرح می‌شود که اگر به آنها پاسخ علمی داده نشود، ممکن است به تدریج این مطالب به یک باور و فرهنگ در میان بخشی از جامعه اسلامی تبدیل شود.

وی تأکید کرد: حوزه‌های علمیه باید در این زمینه وارد میدان شوند و در مسائل فقهی، اعتقادی، کلامی، تفسیری و دیگر موضوعات مرتبط، پاسخ‌های علمی و مستدل ارائه کنند.

آیت‌الله نورمفیدی افزود: این مسئله به‌ویژه برای جهان اسلام اهمیت دارد و باید حقیقت و دیدگاه مکتب تشیع به‌صورت دقیق و منطقی تبیین شود تا از شکل‌گیری برداشت‌های نادرست و انحرافی جلوگیری شود.

وی با تأکید بر اینکه شیوه ورود به این مباحث اهمیت فراوانی دارد، گفت: در مواجهه علمی با دیدگاه‌های دیگر مذاهب، باید از منطق، استدلال و گفت‌وگوی علمی استفاده کرد و از برخوردهای تند و احساسی پرهیز داشت.

نماینده ولی‌فقیه در استان گلستان با اشاره به شیوه علمی مرحوم آیت‌الله بروجردی در تعامل با علمای اهل سنت و همچنین روش علامه سیدشرف‌الدین در کتاب «المراجعات» اظهار داشت: این بزرگان با منطق و استدلال وارد گفت‌وگو می‌شدند و همین روش علمی و منطقی می‌تواند الگوی مناسبی برای مواجهه با مسائل اختلافی در جهان اسلام باشد.

وی خاطرنشان کرد: با زور و برخورد نمی‌توان اندیشه‌ای را بر دیگری تحمیل کرد؛ آنچه می‌تواند اثرگذار باشد، منطق، تفکر و استدلال است و حوزه‌های علمیه باید با همین رویکرد وارد عرصه تبیین معارف تشیع شوند.

قدردانی از فعالیت‌های پژوهشی و فرهنگی در گلستان

آیت‌الله نورمفیدی از مجموعه دارالمعرفه و پژوهشگران فعال در عرصه معرفی میراث علمی منطقه قدردانی کرد و گفت: فعالیت‌های انجام‌شده در این مجموعه تنها به برگزاری یک برنامه یا معرفی چند کتاب محدود نمی‌شود، بلکه اقدامات فرهنگی و پژوهشی گسترده‌ای در این زمینه انجام شده است.

وی همچنین از فعالیت‌های مؤسسه فرهنگی میرداماد در گرگان یاد کرد و افزود: مؤسسه فرهنگی میرداماد نیز صرفاً یک کتابخانه نیست، بلکه در زمینه‌های مختلف فرهنگی و پژوهشی فعالیت‌های ارزشمندی انجام داده و آثاری همچون دانشنامه گلستان را منتشر کرده است.

نماینده ولی‌فقیه در استان گلستان این اقدامات را گامی در جهت حفظ و معرفی میراث علمی و فرهنگی منطقه دانست و اظهار داشت: استمرار این فعالیت‌ها می‌تواند به معرفی بهتر ظرفیت‌های علمی گلستان و شناساندن عالمان و دانشمندان این منطقه به جامعه علمی کشور کمک کند.

وی با تشکر از پژوهشگران، برگزارکنندگان و حاضران در این آیین، ابراز امیدواری کرد: مردم و مجموعه‌های فرهنگی و علمی استان گلستان که توانایی کمک به این مسیر را دارند، برای معرفی سابقه علمی و فرهنگی منطقه و شناساندن آثار عالمان آن به حوزه‌های علمیه و جامعه علمی کشور مشارکت کنند.

آیت‌الله نورمفیدی در پایان تأکید کرد: احیای میراث علمی عالمان گذشته، توجه به مسائل نوپدید و پاسخ‌گویی علمی به نیازهای جهان اسلام، سه عرصه مهمی است که می‌تواند در مسیر تقویت فعالیت‌های پژوهشی حوزه‌های علمیه مورد توجه قرار گیرد.