مباحث مهدوی (۹) | فلسفه غیبت امام مهدی علیه‌السلام

به گزارش خبرگزاری حوزه، مجموعه مباحث مهدویت با عنوان «به سوی جامعه آرمانی»، با هدف نشر آموزه‌ها و معارف مرتبط با امام زمان عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف، تقدیم شما فرهیختگان گرامی می‌شود.

ما ایمان داریم که خداوندِ عالَم هیچ کار کوچک و بزرگی را جز بر اساسِ حکمت و مصلحت انجام نمی‌دهد؛ خواه این مصلحت‌ها را بشناسیم یا خیر.

و نیز همه رویدادهای خرد و کلانِ جهان با تدبیر پروردگار و به اراده او انجام می‌پذیرد که یکی از مهمترین آنها حادثه غیبت امام مهدی علیه‌السلام است؛ بنابراین غیبت آن امام نیز مطابق حکمت و مصلحت است، اگرچه ما فلسفه آن را ندانیم.

البتّه چه بسا انسانی که همه افعال خداوند را حکیمانه می ‌داند و در برابر آنها سرِ تسلیم فرود می‌آورد، به دنبال دانستن راز و رمز بعضی از رویدادهای عالم باشد تا به سبب علم به فلسفه یک پدیده، آرامش نفس و اطمینان قلبی بیشتری یابد. بنابراین به بحث و بررسی پیرامون حکمت‌ها و آثار غیبت حضرت مهدی علیه‌السلام می‌پردازیم و به روایات مربوط به آن اشاره می‌کنیم:

تأدیب مردم

وقتی امّت نسبت به پیامبر و امام قدر نشناسند و وظایف خود را در برابر او انجام ندهند، بلکه اوامر او را نافرمانی کنند، رواست که خداوند، پیشوای ایشان را از آنها جدا کند تا به خود آیند و در روزگار غیبت او، ارزش و برکت وجود او را دریابند و در این صورت، غیبت امام به مصلحت امت است، گرچه آنها ندانند و درک نکنند.

امام باقر علیه‌السلام فرمودند:

«إِنَّ اَللَّهَ إِذَا کَرِهَ لَنَا جِوَارَ قَوْمٍ نَزَعَنَا مِنْ بَیْنِ أَظْهُرِهِمْ.» (علل‌الشرایع، ج ۱، ص ۲۴۴)

وقتی خداوند همراهی و همنشینی ما را برای قومی خوش ندارد، ما را از میان آنها برگیرد.

استقلال و نبودن تحت پیمان دیگران

آنها که به دنبال ایجاد یک تحوّل و انقلاب هستند به ناچار در ابتدای قیام با بعضی از مخالفان، عهد و پیمانی می‌بندند تا بتوانند اهداف خود را دنبال کنند، ولی مهدی موعود علیه‌السلام، آن مصلح بزرگی است که در راه برپایی انقلاب و حکومت عدل جهانی با هیچ قدرت ستمگری سازش نخواهد کرد، زیرا که مطابق روایات فراوان، ایشان مأمور به مبارزه قاطع و آشکار با همه ظالمان است. به همین جهت تا آماده‌شدن شرایط انقلاب، در غیبت می‌رود تا مجبور نباشد که با دشمنان خدا عهد و پیمانی ببندد.

در روایتی از امام رضا علیه‌السلام علت غیبت اینگونه بیان گردیده است:

«لِئَلاَّ یَکُونَ لِأَحَدٍ فِی عُنُقِهِ بَیْعَةٌ إِذَا قَامَ بِالسَّیْفِ.» (کمال‌الدین، ج ۲، ص ۴۸۰)

برای اینکه آن زمان که با شمشیر قیام می‌کند، کسی بر عهده او [امام مهدی ع] بیعتی نداشته باشد.

آزمایش مردم

امتحان‌کردن مردم یکی از سنّت‌های خداوند است. او بندگان خود را به اسباب گوناگون می‌آزماید تا میزان استواریشان در مسیر حق روشن شود. البته نتیجه امتحان برای خداوند معلوم است، ولی در کوره آزمایشها، این بندگان هستند که ساخته می‌شوند و به جوهر وجود خود پی می‌برند.

امام کاظم علیه‌السلام فرمودند:

«إِذَا فُقِدَ اَلْخَامِسُ مِنْ وُلْدِ اَلسَّابِعِ فَاللَّهَ اَللَّهَ فِی أَدْیَانِکُمْ لاَ یُزِیلُکُمْ عَنْهَا أَحَدٌ یَا بُنَیَّ إِنَّهُ لاَ بُدَّ لِصَاحِبِ هَذَا اَلْأَمْرِ مِنْ غَیْبَةٍ حَتَّی یَرْجِعَ عَنْ هَذَا اَلْأَمْرِ مَنْ کَانَ یَقُولُ بِهِ إِنَّمَا هِیَ مِحْنَةٌ مِنَ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ اِمْتَحَنَ بِهَا خَلْقَهُ.» (کافی، ج ۱، ص ۳۳۶)

هرگاه پنجمین فرزند هفتمین ناپدید شود، خدا را، خدا را، نسبت به دینتان مواظب باشید، مبادا کسی شما را از دینتان جدا کند، پسر جان! ناچار صاحب‌الأمر غیبتی کند که معتقدین به امامت هم از آن برگردند، همانا امر غیبت یک آزمایشی است از جانب خدای عزّ و جل که خَلقش را به وسیله آن بیازماید.

حفظ جان امام

یکی از عواملی که سبب کناره‌گیری پیامبران از قوم خود می‌شد، حفظ جان خویش بود. آنها برای اینکه بتوانند در فرصتی دیگر رسالت خود را به انجام رسانند، در شرایطی که مورد تهدید قرار می‌گرفتند مخفی می‌شدند، همانگونه که پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم از مکّه بیرون رفت و در غار پنهان شد. البته همه اینها به دستور و اراده خداوند است.

درباره حضرت مهدی علیه‌السلام و علت غیبت او نیز در روایات متعدد چنین امری بیان شده است.

امام صادق علیه‌السلام فرمودند:

«إِنَّ لِلْقَائِمِ غَیْبَةً قَبْلَ ظُهُورِهِ قُلْتُ [وَ] لِمَ قَالَ یَخَافُ اَلْقَتْلَ.» (الغیبة - شیخ طوسی، ج ۱، ص ۳۳۲)

امام منتظَر، پیش از قیام خود، مدتی از چشم‌ها غایب خواهد شد. از علّت آن سؤال شد. حضرت فرمود: بر جانِ خویش بیمناک است.

هر چند شهادت، آرزوی مردان خداست، ولی شهادتی مطلوب است که در میدان انجام وظیفه الهی و به صلاح جامعه و دین خدا باشد، امّا آنگاه که کشته‌شدن فرد به معنی به هدررفتن و از دست‌رفتن اهداف باشد، ترس از قتل، امری عقلی و پسندیده است. کشته‌شدن امام دوازدهم علیه‌السلام که آخرین ذخیره الهی است به معنی فروریختن کعبه آمال و آرزوی تمام انبیاء و اولیاء الهی صلوات‌الله‌علیهم‌أجمعین و تحقق‌نیافتن وعده پروردگار در تشکیل حکومت عدل جهانی است.

گفتنی است که در روایات، نکته‌های دیگری نیز درباره علّت غیبت امام دوازدهم علیه‌السلام بیان گردیده است که برای رعایت اختصار از ذکر آنها خودداری می‌شود، ولی آنچه مهم است این است که «غیبت»، سرّی از اسرار الهی است و علت اصلی و اساسی آن پس از ظهور آشکار خواهد شد و آنچه بیان شد، عواملی است که در غیبت امام عصر علیه‌السلام تأثیرگذار بوده است.

این بحث ادامه دارد...

برگرفته از کتاب «نگینِ آفرینش»، با اندکی تغییر