عرفان آیت الله مصباح، تلفیقی از عمق فلسفی، سلوک عملی و مسئولیت اجتماعی بود

حجت‌الاسلام علی اکبر اسدی مقدم، از مبلغین شهرستان آمل در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری، با اشاره بر نظام جامع عرفانی آیت الله مصباح یزدی اظهار داشت: برای درک عرفان آیت الله مصباح، باید آن را فراتر از یک سلسله ذوقیات شخصی دانست. ایشان موفق شدند با تکیه بر میراث غنی فلسفه اسلامی و به ویژه حکمت متعالیه، یک «نظام عرفانی استدلالی و قابل آموزش» را پایه‌ریزی کنند. در این نظام، مفاهیم بلند عرفانی نه به صورت شطحیات و ابهام‌آمیز، بلکه با زبانی دقیق، منطقی و قابل نقد و بررسی ارائه می‌شود. این ویژگی، عرفان ایشان را به دانشی قابل تعلیم و انتقال به نسل‌های مختلف تبدیل کرد.

کارشناس امور دینی افزود: شاخصه اصلی عرفان آیت الله مصباح، تلفیق سه گانه «نظر»، «عمل» و «اخلاق» بود. از منظر ایشان، سلوک عرفانی با تفکر عمیق فلسفی درباره خدا، جهان و انسان آغاز می‌شود. این تفکر، به یک بینش و شناخت پایدار («نظر») منجر می‌شود که خود، محرک و جهت‌دهنده «عمل» یعنی همان آداب سلوک، عبادات و ریاضات مشروع می‌گردد. حاصل این مسیر نیز، تحول اخلاقی و کسب ملکات فاضله («اخلاق») است. این سه حلقه به هم پیوسته، از عرفان ایشان، مکتبی جامع و به دور از افراط و تفریط ساخت.

وی ادامه داد: آیت الله مصباح، مفهوم «توحید عملی» را در کانون عرفان خود قرار داده بودند. ایشان توضیح می‌دادند که توحید نظری، مقدمه‌ای ضروری است، اما هدف نهایی، رسیدن به «توحید در عبادت»، «توحید در اطاعت» و «توحید در تشریع» است. یعنی سالک باید به جایی برسد که در تمام شئون زندگی، تنها خدا را ببیند، تنها از او اطاعت کند و تنها قانون او را حاکم بداند. این نگاه، عرفان را از حصر فردیت خارج کرده و به آن بُعدی اجتماعی و حتی سیاسی می‌بخشد.

حجت‌الاسلام اسدی مقدم با اشاره به ریشه‌های سلوکی آیت الله مصباح، گفت: ایشان اهل بیت(ع) را تنها مسیر مطمئن و عاری از انحراف در سیر و سلوک می‌دانستند. از دیدگاه ایشان، معارف عرفانی اگر با کلام و سیره این خاندان نور تطبیق داده نشود، به سرمنزل مقصود نخواهد رسید. به همین دلیل، در آثار عرفانی ایشان، استناد به آیات قرآن و روایات معصومین(ع)، حضوری پررنگ و جهت‌دهنده دارد و این، تضمینی برای اصالت و سلامت مسیر معرفی شده است.

وی با اشاره به بُعد اجتماعی عرفان آیت الله مصباح، تأکید کرد: یکی از نوآوری‌های ایشان، طرح «عرفان اجتماعی و مسئولیت‌پذیر» بود. در این نگاه، سالک عارف نمی‌تواند در برابر فساد، ظلم و انحرافات جامعه بی‌تفاوت باشد. سلوک او باید او را به مرحله‌ای برساند که دغدغه هدایت جامعه و اصلاح آن را داشته باشد. این همان روح «معنویت انقلابی» است که علامه مصباح خود، تجسم عینی آن بودند و شاگردانشان را نیز به آن تربیت می‌کردند.

مبلغ شهرستان آمل با اشاره به نیاز زمانه تأکید کرد: عرفان آیت الله مصباح، پاسخی اصیل و قانع‌کننده به تشنگی معنوی بشر امروز، به ویژه نسل جوان است. در دنیایی که مکاتب عرفانیِ سکولار، شرقی و التقاطی در حال جذب جوانان هستند، ارائه این الگوی عرفانیِ مستدل، متعهد و ریشه‌دار در قرآن و عترت، یک ضرورت استراتژیک است. حوزه‌های علمیه و نهادهای فرهنگی موظفند با تولید محتواهای جذاب و روش‌مند، این گنجینه ناب را به زبان نسل جدید عرضه کنند تا جامعه از برکات معنویت راستین و تاثیرگذار بهره‌مند شود.