به گزارش خبرگزاری حوزه، در دنیایی که خانواده در معرض هجوم بیامان پیامها، اخبار متضاد و روایتهای جهتدار قرار گرفته، پرسش از «مرجع امن تفسیر» بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در این میان، نقش مادران به عنوان کنشگرانی که نه با دوربین و میکروفون، که با روایت، رفتار و سکوتهای آگاهانه خود واقعیت را برای اعضای خانواده میسازند و جهت میبخشند، به موضوعی راهبردی در مطالعات رسانه و خانواده بدل شده است.
برای بررسی چگونگی نقش مادران در خانواده به عنوان «رسانهای پنهان و تعیینکننده» در فضای پیچیدهی رسانهای امروز، گفتوگویی را با سرکار خانم آلاء توحیدی پژوهشگر فرهنگ و کارشناس رسانه ترتیب دادیم. این مصاحبه را بهامید آگاهیبخشی و تقویت نقش هوشمندانهی مادران در مدیریت معنای محیط خانواده، به خوانندگان محترم خبرگزاری رسمی حوزه تقدیم میکنیم.
ضمن تشکر و قدردانی صمیمانه از فرصتی که در اختیار خبرگزاری رسمی حوزه قرار دادید بفرمایید:
*یک مادر چگونه میتواند در محیط خانه به شکل مؤثر و آگاهانه، نقش یک رسانه (انتقالدهنده، فیلترکننده و تفسیرگر اطلاعات و ارزشها) را ایفا کند؟
در مطالعات ارتباطات، رسانه صرفا ابزار انتقال پیام نیست، بلکه فرآیندی پیچیده از گزینش، حذف، تفسیر و جهتدهی به معناست.
اگر این تعریف را مبنا قرار دهیم، خانواده یکی از مهمترین میدانهای کنش رسانهای است و در دل آن، مادر جایگاهی دارد که میتوان از آن با عنوان رسانه پنهان اما اثرگذار یاد کرد، رسانهای که نه با تصویر و تیتر، بلکه با روایت، رفتار و معنا عمل میکند.
مادر در محیط خانه، بهطور همزمان سه کارکرد بنیادین رسانه را ایفا میکند.
نخست، انتقالدهندگی، یعنی تصمیم درباره اینکه چه چیزی گفته شود و چه چیزی مسکوت بماند.
دوم، فیلترگذاری، حذف یا به تعویق انداختن اخبار و پیامهایی که فراتر از توان ذهنی یا عاطفی فرزندان است.
و سوم، تفسیر و چارچوبسازی، یعنی معنا دادن به رویدادها بهگونهای که برای کودک و نوجوان قابل فهم، قابل تحمل و قابل گفتوگو باشد.
در این چارچوب، مادران در اغلب خانوادهها بهصورت طبیعی نقش یک رسانه تفسیری و جهتده را ایفا میکنند. آنها نهتنها واقعیت را منتقل میکنند، بلکه زاویه دید به واقعیت را نیز شکل میدهند. جهتدهی مادرانه معمولا معطوف به حفظ امنیت روانی خانواده، تقویت امید، آموزش صبر و تابآوری، و پیوند دادن فرد با ارزشهای اخلاقی و اجتماعی است.
این جهتدهی لزوما شعاری یا مستقیم نیست، بلکه در شیوه روایت یک خبر، نوع کلمات بهکاررفته، میزان بزرگنمایی یا آرامسازی و حتی در سکوتهای آگاهانه تجلی مییابد.
تجربه تاریخی مادران ایرانی، بهویژه در دوران دفاع مقدس، نشان میدهد که این نقش رسانهای سابقهای عمیق و ریشهدار دارد. مادران در آن دوران، در غیاب رسانههای پرسرعت امروز، نقش رسانه مقاومت را ایفا میکردند، انتقالدهنده اخبار، تنظیمکننده اضطراب خانواده، حافظ امید و معنا و پیونددهنده رنجهای فردی به یک روایت جمعی از ایستادگی و مسئولیت. تفاوت امروز اما در ماهیت تهدید است.
جامعه کنونی نه با جنگهای مقطعی، بلکه با یک جنگ رسانهای مداوم و همهجانبه مواجه است، جنگی که ذهن، احساس و نظام ارزشی خانواده را هدف گرفته است.
در چنین شرایطی، الگوی نقش رسانهای مادران ناگزیر از تحول است. مادر امروز بیش از آنکه ناقل خبر باشد، باید تنظیمگر معنا و مرجع تفسیر قابل اعتماد برای فرزندان خود باشد. این به معنای پنهانسازی مطلق واقعیت یا قطع ارتباط با رسانهها نیست، بلکه به معنای ایجاد فضای گفتوگو، آموزش پرسشگری و تبدیل مصرف منفعلانه اخبار به فهم انتقادی است.
مادر؛ مرکز تنظیم معنا در دنیای پر آشوب رسانه
مادر رسانه هوشمند کسی است که به فرزند میآموزد هر پیامی را باور نکند، منبع را بشناسد، روایت غالب را به چالش بکشد و احساسات خود را در مواجهه با اخبار مدیریت کند.
در این مسیر، فیلترسازی مادرانه نه با حذف کامل اطلاعات، بلکه با زمانبندی، بازتفسیر و ترجمه شناختی اتفاق میافتد. کودک و نوجوان بیش از آنکه به حجم اطلاعات نیاز داشته باشند، به مرجع امنی نیاز دارند که بتواند معنای جهان بیرون را برایشان قابل زیستن کند. اگر این نقش در خانواده فعال نباشد، ناخودآگاه به الگوریتمها، شبکههای اجتماعی و رسانههای بیچهره واگذار میشود، رسانههایی که نه تعهد عاطفی دارند و نه مسئولیت تربیتی.
اثرگذاری رسانه ای ژرف مادران، حتی در زمانهای کوتاه
با وجود تغییرات سبک زندگی، اشتغال گسترده زنان و شکلگیری خانوادههای هستهای، این نقش نه حذف خواهد شد و نه تضعیف، بلکه شکل آن تغییر میکند. آینده نقش رسانهای در خانواده، بهسمت اشتراکی شدن آگاهانه میان والدین حرکت میکند، اما همچنان مادر در بسیاری از خانوادهها مرکز تنظیم معنا باقی میماند. آنچه تعیینکننده است، نه میزان زمانی که مادر در خانه حضور دارد، بلکه کیفیت کنش رسانهای او در لحظات محدود اما اثرگذار است.
در نهایت، اگر مادران از جایگاه مصرفکننده پیام به کنشگر آگاه رسانهای تغییر موقعیت دهند، خانواده میتواند در میانه آشوب اطلاعاتی امروز، همچنان پایگاهی برای آرامش، فهم، معنا و رشد اخلاقی باقی بماند، نقشی که هیچ رسانه رسمی یا دیجیتال، هرچقدر هم قدرتمند، قادر به جایگزینی کامل آن نخواهد بود.
نظر شما