معصومه مرادی، شاعر و نویسنده حوزه کودک و نوجوان، در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در تهران، با اشاره به نتایج پژوهش خود در حوزه ادبیات آیینی کودک و نوجوان، از کمبود و ضعف آثار ادبی خلاقانه درباره شخصیت پیامبر اکرم(ص) در مقایسه با دیگر معصومان(ع) خبر داد و تأکید کرد: برخلاف تصور اولیه، حجم و تنوع آثار ادبی کودک و نوجوان درباره حضرت رسول(ص) بسیار محدودتر از انتظار است.
وی با بیان اینکه پژوهشهای دانشگاهیاش بهطور ویژه بر نوآوریهای شعر کودک از سال ۱۳۰۰ تا ۱۳۹۸ متمرکز بوده است، گفت: در جریان بررسی گسترده کتابهای این بازه زمانی، یکی از جریانهای پررنگ پس از انقلاب اسلامی، ادبیات دینی و آیینی کودک بود که با رویکردهای متفاوتی ظهور کرد. علاقه شخصی من به ادبیات آیینی سبب شد تصمیم بگیرم بازتاب ادبی شاعران و نویسندگان کودک و نوجوان درباره چهارده معصوم(ع)، بهویژه پیامبر اکرم(ص) را بهصورت مقالههای پژوهشی بررسی و منتشر کنم.
مرادی با اشاره به مقاله خود درباره حضرت رسول اکرم(ص) بیان کرد: در این مقاله تلاش کردم رویکردهای محتوایی و ساختاری شاعران و نویسندگان کودک و نوجوان را نسبت به شخصیت پیامبر(ص) بررسی کرده و میزان انطباق آنها با روانشناسی رشد دینی کودک را تحلیل کنم؛ اینکه آیا این آثار متناسب با نیاز مخاطب کودک و نوجوان هستند یا خیر، و تا چه اندازه میتوانند حتی برای بزرگسالان نیز الهامبخش باشند.
این پژوهشگر ادبیات کودک، ساختار مقاله خود را مبتنی بر تقسیمبندی ادبیات کودک به سه حوزه شعر، ادبیات داستانی و آثار غیرداستانی و فرهنگی دانست و افزود: سیر بررسی آثار از ابتدای انقلاب اسلامی تا اوایل دهه ۱۴۰۰ را در نظر گرفتم و تلاش شد خط اصلی فکری و هنری شاعران و نویسندگان، هم از نظر ساختار و هم محتوا، تحلیل شود تا میزان موفقیت آنها در ارتباطگیری با مخاطب مشخص شود.
مرادی با اشاره به نتایج پژوهش خود اظهار داشت: فرض اولیه من این بود که به دلیل جایگاه محوری پیامبر اکرم(ص) در دین اسلام، باید با آثار فراوان و متنوعی در ادبیات کودک و نوجوان مواجه باشیم، اما نتیجه پژوهش کاملاً خلاف این تصور بود. آثار تولیدشده درباره امام حسین(ع) و امام رضا(ع) بهمراتب بیشتر از آثار مربوط به پیامبر(ص) است و حتی در موارد موجود نیز شاهد تغییر جهتها، فراز و فرودها و گاه پسرفتهای محتوایی و هنری هستیم.
وی با تشریح سیر تاریخی این آثار گفت: پیش از انقلاب، در ادبیات داستانی بزرگسال ردپایی از پیامبر(ص) دیده میشود، اما در شعر کودک و نوجوان اثری وجود ندارد. نقطه آغاز جدی شعر کودک درباره پیامبر(ص) به دهه ۶۰ و ۷۰ بازمیگردد که متأثر از فضای دینی انقلاب اسلامی است. در این دوره، زبان آثار بسیار فاخر، محتاطانه و عمدتاً متأثر از ادبیات بزرگسال است؛ بهگونهای که برای کودک امروز چندان قابل ارتباط نیست.
این شاعر و نویسنده افزود: از دهه ۸۰ به بعد، با شکلگیری جریان نقد ادبی کودک و ظهور شاعران جوان، رویکردها صمیمیتر شد و تجربه زیسته کودک وارد شعر شد؛ مانند پرداختن به جشن تولد پیامبر(ص) یا نامگذاری کودکان به نام محمد. این تغییر، نقطه قوت مهمی بود، اما در عین حال به عادیسازی و تکرار مفاهیم انجامید و از جنبه الگوسازی پیامبر(ص) غفلت شد.
مرادی با تأکید بر اهمیت روانشناسی رشد دینی کودک تصریح کرد: کودک تا حدود ۹ سالگی دریافت عمیقی از مفهوم نبوت ندارد و پیامبر را بیشتر بهعنوان «انسانی خوب» میشناسد، اما از این سن به بعد، پیامبر(ص) باید بهعنوان الگو معرفی شود. این الگوسازی رفتاری، اخلاقی و اجتماعی در آثار ادبی ما بهخوبی اتفاق نیفتاده است.
وی در ادامه به برخی تلاشهای ارزشمند در این حوزه اشاره کرد و گفت: آثاری مانند مجموعه «پیامبر عزیز ما» اثر سید محمد مهاجرانی یا کتاب «عطر گل محمدی» که احادیث پیامبر(ص) را به نظم درآوردهاند، از نظر محتوایی بسیار ارزشمندند و در نظام آموزشی کاربرد دارند، اما از نظر زبان و بیان هنری، گاه دچار ضعفاند و جذابیت ادبی لازم برای کودک و نوجوان را ندارند.
این پژوهشگر ادبیات کودک درباره ادبیات داستانی نیز اظهار داشت: بیشتر آثار داستانی درباره پیامبر(ص) روایتهای خطی و تاریخی از تولد تا وفات ایشان هستند که مجال تخیل، فانتزی و تنوع روایی را محدود میکند. در حالی که میتوان با انتخاب زاویه دید محدود، پرداختن به یک رویداد خاص یا استفاده خلاقانه از عناصر فانتزی مانند داستان معراج و بُراق، آثار جذابتری برای کودک و نوجوان خلق کرد.
مرادی در پایان با اشاره به آثار غیرداستانی و فرهنگی گفت: فرهنگنامههای کودکانه سیره نبوی که عمدتاً توسط نویسندگان حوزوی نوشته شدهاند، اگرچه روایت داستانی ندارند، اما منبعی ارزشمند برای والدین و مربیان هستند و میتوانند به آنها کمک کنند تا با زبانی ساده و درست، مفاهیم دینی و سیره پیامبر(ص) را برای کودکان و نوجوانان تبیین و روایت کنند.
انتهای پیام/
نظر شما