مهدویت، جان‌مایه، تئوری و هدایتگر انقلاب اسلامی است/ نور اندیشه مهدویت برای نخستین‌بار از ایران به جهان تابید

به گزارش خبرگزاری حوزه، آیت‌الله سیدعلیرضا اعرافی، در اجلاسیه ملی مهدویت و انقلاب اسلامی در بندرعباس اظهار داشت: خداوند متعال را شاکرم که توفیق عنایت فرمود تا در این استان فرهنگ‌پرور و تاریخی و راهبردی و دارای نقش مهم در ایران و انقلاب اسلامی بار دیگر حضور پیدا کنم و در محضر مردم شریف و خون‌گرم این استان، زنان و مردان و جوانان عزیز این دیار، عرض ادب و احترام داشته باشم.

وی با اشاره به جمع علمای حاضر در همایش، تصریح کرد: به‌ویژه در این محفل نورانی که خواهران و برادران، اساتید و محققان و سروران ارجمند در آن گرد هم آمده‌اند، شخصیت‌های بزرگواری که از گوشه‌وکنار استان و سراسر کشور حضور یافته‌اند، عرض ادب و احترام دارم و به‌ویژه در محضر سرور ارجمند، استاد گرانقدر و بزرگوارمان حضرت آیت‌الله حاج سیدمحمدباقر قرائتی، صمیمانه و متواضعانه عرض ادب و احترام و تقدیر و سپاس می‌رسانم.

آیت‌الله اعرافی افزود: وجود استاد قرائتی، وجودی الهام‌بخش و مبارک برای ما، دانشگاه، حوزه، جوانان، جامعه و مراکز علمی و فرهنگی و عموم مردم است. خداوند ان‌شاءالله سایه‌ی عطای ایشان و همه‌ی بزرگان را بر سر ما مستدام فرماید.

مدیر حوزه‌های علمیه از مؤسسه‌ی مهدویت نیز تشکر ویژه‌ای به عمل آورد و گفت: از موسسه‌ی عزیز و ارزشمند مهدویت که این رشته از همایش‌های علمی و فرهنگی را برگزار می‌نماید و خدمات ارزشمند دیگری در حوزه‌ی مهدویت ارائه می‌دهد، بسیار متشکریم و شکرالله مساعی‌شان را از درگاه خداوند متعال خواستاریم.

* دلایل قرآنی مهدویت

آیت‌الله اعرافی در بخشی از سخنانش به استنادهای قرآنی به مهدویت پرداخت و گفت: ما به‌عنوان پیروان خاندان پیامبر(ص)، ضمن اینکه در سنت رسول اکرم(ص) شواهد فراوانی بر موضوع مهدویت و انتظار داریم، در خود متن قرآن کریم نیز اشارات صریح و واضح و روشنی به مهدویت مشاهده می‌کنیم و بر اینکه قرآن انگشت اشاره‌ی خود را به سوی مهدی موعود و رستاخیز عظیم با محوریت آن امام بزرگوار گشوده است، هیچ تردیدی نداریم.

وی افزود: در کلام بزرگان و مفسران اسلام، در ارتباط قرآن و مهدویت تا این حد پیش رفته‌اند که بیش از سیصد آیه و گاهی چند برابر این رقم تا هزار آیه، به مهدویت تأویل برده شده است. در بحارالأنوار و کتب تفاسیر شیعه و سنی – با تفاوت‌هایی که البته میان آن‌ها وجود دارد – شاهدیم که آیات فراوانی به مسئله‌ی مهدویت انطباق داده شده‌اند.

مدیر حوزه‌های علمیه با بیان سلسله‌مراتب دلالت آیات بر مهدویت، توضیح داد: به‌یک‌معنا همه‌ی قرآن در آینه‌ی مهدویت جلوه‌گر است و مهدویت آینه‌ی تمام‌نمای قرآن کریم محسوب می‌شود؛ اما هرچه دلالت روشن‌تر و مستقیم‌تر را دنبال کنیم، تعداد آیات کاهش می‌یابد. آنچه در نکته‌ی نخست می‌خواهم اشاره کنم این است که نزدیک پانزده آیه وجود دارند که اگر این آیات را کنار هم قرار دهیم، برهانی قاطع بر موضوع مهدویت و رستاخیز مهدوی خواهیم داشت.

عضو مجلس خبرگان رهبری تأکید کرد: نزدیک بیست آیه‌ای هستند که تک‌تک آن‌ها را می‌توان برای استدلال بر سیمای مهدویت از درون خود آیه و با دلالات برهانی به‌کار برد. سخن ما این است که بیست آیه، وقتی در کنار یکدیگر قرار گیرند و ظاهر اطلاق، عموم و شمول آن‌ها را در نظر بگیریم، جز با مهدویت قابل تفسیر نیستند؛ جز با یک رستاخیز عظیم در پایان تاریخ؛ جز با درخشش خورشیدی تابناک بر ذهن و ضمیر و جامعه و بشریت، این آیات تفسیر محکمی نخواهند داشت.

مدیر حوزه‌های علمیه با ذکر نمونه‌هایی از آیات قرآن، گفت: یُرِیدُونَ لِیُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ؛ (آیه 8 سوره صف)؛ هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَی وَدِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ (آیه 33 سوره توبه)؛ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَیَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِی الْأَرْضِ کَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَیُمَکِّنَنَّ لَهُمْ دِینَهُمُ الَّذِی ارْتَضَی لَهُمْ وَلَیُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا یَعْبُدُونَنِی لَا یُشْرِکُونَ بِی شَیْئًا (آیه 55 سوره نور)؛ وَلَیَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ یَنْصُرُهُ؛ وَلَقَدْ کَتَبْنَا فِی الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ (آیه 105 سوره انبیاء).

وی خاطرنشان ساخت: قرآن به‌یک‌معنا همه آینه‌ی مهدویت است؛ در نگاه دقیق‌تر هزار آیه، در نگاه نزدیک‌تر سیصد آیه، در نگاه باز هم دقیق‌تر صد آیه؛ اما این ده تا پانزده آیه را به‌ویژه اگر در کنار هم قرار دهیم و ظاهر اطلاق و شمول آن‌ها را بپذیریم، خواهیم دید که داستان عالم، داستان حاکمیت مطلق یک جریان حق و عدالت خواهد بود. این پیام برای شیعه مختص نیست؛ این برای همه‌ی ملتزم به قرآن و آیین اسلام و معارف نورانی الهی است.

* پنج دایره‌ی تجلی مهدویت؛ از انسانی تا شیعه

آیت‌الله اعرافی در ادامه به تبیین پنج دایره‌ی مهدویت پرداخت و گفت: نکته‌ی دوم این است که مهدویت یک بن‌مایه‌ی اصیل دارد که در پنج دایره‌ی متوالی قرار می‌گیرد: دایره‌ی نخست، مهدویت به‌مثابه‌ی انتظار یک دگرگونی و رستاخیز پایانی در عالم و امید به حاکمیت حق است که ذاتاً انسانی است؛ انسان دارای رویکردی دلی و دلبستگی به آرمانی بزرگ و امیدی به تحولات عظیم به‌نفع ارزش‌های معنوی و بشری و الهی است؛ این نوعی مهدویت کلی در دایره‌ی انسانی است.

عضو فقهای شورای نگهبان ادامه داد: دایره‌ی دوم، مهدویت در حیطه‌ی ادیان است؛ همه‌ی ادیان رگ و ریشه‌های مهدویت را در ذات خود دارند. از ادیان شرقی تا ادیان ابراهیمی و توحیدی، در همه‌جا نگاهی به آینده، خواستاری برای آرمان‌های بزرگ و دل‌دادگی به امیدی والای الهی مشاهده می‌شود.

آیت‌الله اعرافی سومین دایره را مهدویت در منظومه‌ی ادیان توحیدی و ابراهیمی دانست و گفت: وقتی به ادیان توحیدی و ابراهیمی می‌رسیم، می‌بینیم که آن مهدویت و منجی‌گرایی و نگاه به آینده‌ی روشن در عالم که در دایره‌ی اول انسانی بود و در دایره‌ی دوم دینی شکل گرفت، در دایره‌ی ادیان ابراهیمی با وضوح و جمع‌وجوری بیشتری ارائه شده است.

وی چهارمین دایره را مهدویت در اسلام معرفی کرد و با ذکر ارقام و اطلاعات دقیق، گفت: در دایره‌ی چهارم یعنی دین اسلام با همه‌ی مذاهب و فرق آن، می‌بینیم که همان مهدویت انسانی در دایره‌ی اول، دینی در دایره‌ی دوم و ابراهیمی در دایره‌ی سوم، در دایره‌ی اسلامی روشن‌تر و مشخص‌تر خود را نشان می‌دهد. در منتخب الاثر مرحوم آیت‌الله صافی، بیش از هشتصد حدیث با حذف تکرارها در باب مهدویت نقل شده است. در کتاب السنة النبویة فی مصادر المذاهب الإسلامیة که با هدایت مرحوم آیت‌الله تهرانی منتشر گردید، در موضوع مهدویت هفتصد و شصت موضوع مشترک شیعه و سنی نقل شده است. بیست و شش نفر از صحابه و بزرگان اهل سنت، روایات مهدویت را نقل کرده‌اند؛ سی و هشت نفر از تابعین و ائمه‌ی حدیث نیز روایات مهدویت و انتظار را نقل نموده‌اند؛ ده کتاب مستقل از بزرگان پیشین علمای اهل سنت در باب مهدویت تألیف شده و برخی از روایات مربوط به مهدویت حتی در صحیح بخاری و مسلم نیز آمده است.

مدیر حوزه‌های علمیه پنجمین دایره را مهدویت در حوزه‌ی معارف اهل بیت(ع) دانست و گفت: در دایره‌ی پنجم یعنی در ساحت روایات و معارف شیعه، مهدویت جانی تازه می‌گیرد و راهی تازه را نشان می‌دهد. در این دایره و بر اساس روایات فراوان مکتب اهل بیت(ع)، مهدویت نگاهی به آینده‌ی تاریک و مبهم نیست؛ مهدویت یعنی گرد هم آمدن پیرامون یک امام کامل، انسانی کامل و موجودی حی و حاضر که هم‌اکنون نیز جامعه‌ی بشری در ارتباط با اوست؛ او هم‌اکنون واسطه‌ی فیض الهی بر جامعه‌ی بشری محسوب می‌شود؛ نسب، شخصیت، اخلاق و ویژگی‌های روحی او و حتی روایاتش در دسترس ماست؛ امروز نیز در رابطه‌ای متقابل، زنده و سرشار از شور و نشاط با جامعه‌ی بشری در ارتباط است؛ این امام عصر(عج)، مهدویتی است که شخصیت محوری رستاخیز آن کاملاً تعریف‌شده و حی و حاضر است.

* انتظار؛ جان‌مایه‌ی معارف دین

آیت‌الله اعرافی در بخش دیگری به جایگاه انتظار در معارف دین پرداخت و گفت: نکته‌ی سوم این است که مهدویت در آینه‌ی انتظار، در همه‌ی ادوار و تاریخ‌ها نقش‌آفرین بوده است. در منطق اسلام و از دیدگاه خاندان پیامبر(ص)، انتظار جز برآمده از درون اندیشه‌ی مهدویت و خط‌کش اصلی برای جامعه‌ی بشری در طول تاریخ نیست.

وی سه نگاه به انتظار را تبیین کرد گفت: نگاه نخست، مهدویت و انتظار را به‌صورت انزالی و بریده از سایر افکار و اندیشه‌ها و حیات انسان تفسیر می‌کند؛ این تفسیر همان چیزی است که پیش‌تر در برخی محافل از جمله انجمن حجتیه و نگاه‌های دیگری که کم‌وبیش در مراکز علمی ما وجود داشت، مشاهده می‌شد؛ یعنی مهدویت و انتظار بریده از سایر حقایق دین و جدا از زندگی جاری فرد، خانواده و جامعه‌ی بشری؛ این یک تفسیر محدود است.

عضو مجلس خبرگان رهبری افزود: تفسیر دوم این است که مهدویت و انتظار در منظومه‌ی معارف دین جایگاهی دارند، اما نقش آن‌ها در حد متعارف و محدود باقی می‌ماند. تفسیر سوم و جامع از مهدویت و انتظار این است که مهدویت و انتظار در همه‌ی قرون و اعصار، پیشران دین، روح دین و جان بشریت است؛ همان‌گونه که امام عصر(عج) روح عالم و جان جانان و حیات بشریت محسوب می‌شود، اعتقاد به انتظار نیز روح سایر معارف و حرکت‌های جامعه است.

وی با تعبیر فنی حوزوی، گفت: انتظار امری قِسْمی نیست که در کنار نماز و روزه و سایر ارکان دین قرار گیرد؛ انتظار مانند ولایت، یک رویکرد مُقَسِّمی و جان‌مایه‌ی همه‌ی معارف دین و حیات معنوی و اجتماعی بشر است؛ انتظاری که در تمام اجزا و ارکان فرد، خانواده و جامعه تجلی می‌یابد.

مدیر حوزه‌های علمیه تأکید کرد: خانواده‌ی مهدوی، خانواده‌ای است که در آن انتظار جان‌مایه‌ی حیات است؛ انتظار در تفسیر دقیق و جامع، جهت‌دهنده‌ی زندگی فردی و اجتماعی ماست و سایه‌افکن بر همه‌ی سبک‌های زندگی اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و خانوادگی است؛ همان‌گونه که ولایت روح معارف الهی است، انتظار شعاعی از ولایت عظمی است که به نماز و روزه و عبادات ما، به شعبان و رمضان ما، به خانواده و جوان و زن و مرد و جمعیت ما، روحی تازه می‌بخشد.

* انتظار؛ چشم‌به‌راهی فعال و جهت‌دهنده

آیت‌الله اعرافی افزود: نکته‌ی دیگر این است که انتظار چشم‌به‌راهی منفعلانه نیست؛ انتظار چشم‌به‌راهی فعال، برانگیزاننده و جهت‌دهنده‌ی زندگی بشر است.

وی سپس به ارتباط عمیق مهدویت و انقلاب اسلامی پرداخت و گفت: مهدویت جان‌مایه‌ی انقلاب اسلامی است. چند هفته پیش در نجف اشرف در کنگره‌ی مرحوم علامه امینی، این نکته را عرض کردم که انقلاب‌های دویست تا سیصد ساله‌ی اخیر در دنیای اسلام و تحولاتی که در ایران رقم خورده، همه با انقلاب اسلامی رابطه‌ای دارند؛ انقلاب اسلامی با مشروطه، نهضت تنباکو و حرکت‌های مصر، عراق، پاکستان و سایر کشورهای اسلامی پیوندی تاریخی دارد.

عضو فقهای شورای نگهبان افزود: اما انقلاب اسلامی درون‌مایه‌ای دارد که آن را از همه‌ی نهضت‌های پیشین جدا می‌سازد. انقلاب اسلامی کار یک قرن یا دو قرن نبود؛ انقلاب اسلامی کار هزاره بود. اگر بخواهیم ریشه‌یابی کنیم، پیش از آنکه به نهضت نفت، مشروطه و تنباکو برویم، باید به بدر و احد و حنین و عاشورا بازگردیم؛ انقلاب اسلامی هرچند با نهضت‌های دویست تا سیصد ساله‌ی اخیر اسلام در مقابل هجمه‌ی غرب پیوندهایی دارد، اما ریشه‌ی اصلی آن در صدر اسلام، پیامبر اکرم(ص) و عاشورای حسینی(ع) نهفته است.

* انقلاب اسلامی؛ پرچمدار مهدویت جهانی

آیت‌الله اعرافی گفت: این انقلاب بزرگی بود که ملت ایران آفرید؛ این همان گوهر ارزشمندی است که امروز بر دوش ماست. ملت ایران باید بداند که پدیده‌ای بی‌نظیر در تاریخ اسلام آفریده است که یکی از مهم‌ترین ممیّزه‌های آن، مهدویت به‌مثابه‌ی جان‌مایه‌ی انقلاب است.

وی افزود: مهدویت و خورشید انتظار بود که در دل و جان ملت ما طلوع کرد و او را به این انقلاب باشکوه رهنمون شد؛ مهدویت تئوری انقلاب، پیشران انقلاب، جان‌مایه‌ی انقلاب اسلامی و هدایتگر آن بوده و در عین حال انقلاب اسلامی نیز مهدویت را در همه‌ی عالم پیش برد.

مدیر حوزه‌های علمیه با اشاره به حوزه‌های علمیه‌ی هرمزگان، گفت: از مردم عزیز و همه‌ی دست‌اندرکاران حوزه‌ی استان هرمزگان تشکر می‌کنم؛ حوزه‌ی شما با سابقه‌ای نزدیک به پنجاه سال – که اساس آن در بخش برادران و سپس در بخش خواهران برآمده از عصر انقلاب شکوهمند اسلامی است – به فضل الهی حوزه‌ای رو به جلو، پیشرو و پرنشاط محسوب می‌شود. امیدواریم حوزه، دانشگاه و آموزش و پرورش در کنار هم به‌عنوان سه ضلع اصلی، فرهنگ این استان را روزافزون پیشرفت دهند و انوار معارف، علم، دانش و ترقی را بر این سرزمین بپاشند.

آیت‌الله اعرافی تصریح کرد: در پرتو انقلاب اسلامی، برای نخستین بار در تاریخ، نور معارف اسلام، اسلام ناب، رسالت، ولایت و اندیشه‌ی مهدویت از ایران به سراسر عالم انتشار یافت. من به خانواده‌های شهدا می‌گویم: حتی اگر شهادت عزیزان شما هیچ ثمره‌ای جز این نداشت که به برکت جان‌فشانی آنان، انوار اسلام و معارف اهل بیت(ع) در بیش از صد کشور جهان تابیده شد و برای نخستین بار پایه‌های اسلام ناب و معارف الهی در جهان ریخته شد، همین یکی برای شما کافی است.

* فداکاری شهید آیت‌الله سید محمدباقر صدر؛ نماد وفاداری به انقلاب اسلامی

عضو مجلس خبرگان رهبری در بخش پایانی درباره خدمات آیت‌الله سید محمدباقر صدر گفت: شهید آیت‌الله سید محمدباقر صدر از نوابغ کم‌نظیر تاریخ معاصر اسلام بود؛ نابغه‌ای که در بیست‌وچند سالگی کتاب‌هایی چون فلسفه‌ی دین و اقتصاد ما را نوشت که دنیای اسلامی را تکان داد.

وی افزود: آیت‌الله تهرانی می‌فرمودند: روز بیست‌و سوم بهمن سال ۵۷ در نجف، از حرم خارج شدیم و دیدیم آیت‌الله صدر وارد می‌شود؛ چهره‌ی نورانی و برافروخته‌ای داشت و حالتی بهت‌زده بر او حاکم بود. گفتیم چه اتفاقی افتاده است؟ در حالی که همان روز اول پیروزی انقلاب بود، فرمود: امروز آرزوی هزاران ساله‌ی انبیا و اولیای الهی جامه‌ی عمل پوشید.

آیت‌الله اعرافی داستان شهادت ایشان را شرح داد: آیت‌الله صدر که شاگرد آیت‌الله خوئی بود و ارتباط چندانی با امام خمینی(ره) نداشت، ولی با طلوع نور انقلاب اسلامی مجذوب امام و این انقلاب شد. پس از حوادثی که در عراق رخ داد، ایشان دستگیر شدند. پیک صدام حسین به خانه‌ی ایشان آمد و چهار شرط مطرح کرد: اگر بپذیرید، آزاد خواهید شد، سیدالعراق و مرجعیت عراق و تمام امکانات رسانه‌ای و تبلیغاتی عراق در اختیار شما قرار خواهد گرفت. ایشان گفتند نه. پیک بازگشت و گفت صدام از یک شرط کوتاه آمده؛ باز گفتند نه. برای سومین بار آمد و گفت از دو شرط گذشته‌ایم؛ باز پاسخ منفی شنید. در بار چهارم گفت: من از سه شرط گذشته‌ام، اما یک شرط باقی مانده که نمی‌توانم از آن بگذرم؛ آن شرط این بود که دیگر نام امام ایران و انقلاب اسلامی را نبرید.

وی افزود: آیت‌الله صدر که بدون عبا نشسته بود، برخاست، عبا را بر دوش گرفت و گفت: أَنَا مُسْتَعِدٌّ لِلْإِعْدَام»؛ یعنی من برای اعدام آماده‌ام. این آرمان الهی، این میثاق خدایی و مهدوی، این انقلاب اسلامی و خیزش نو اسلام در عالم را با هیچ چیز – نه مرجعیت، نه آقایی، نه راحتی، نه نام و نشان – معامله نخواهم کرد. این فداکاری را یک عراقی، برای اسلام و ایران اسلامی انجام داد. پس از آن، ایشان و خواهر بزرگوارشان بنت‌الهدی را – بر اساس برخی روایات – با مته سر را سوراخ کردند؛ کاری داعش‌گونه که صدام انجام داد.

آیت‌الله اعرافی تصریح کرد: این انقلاب اسلامی است؛ این دهه‌ی فجر ماست. ما باید نقد کنیم، مطالبه کنیم، اشتباهات را بیان کنیم و راه‌حل ارائه دهیم؛ دانشگاه، حوزه، اصناف و بازار باید در مسیر اصلاح و ارتقای کشور گام بردارند؛ اما آن گوهر اصلی – یعنی ایران آزاد و مستقل، رهایی از قید خاندان منحوس پهلوی که تیره‌ترین رژیم در تاریخ ایران بود چرا که استقلال ملت را به فروش رساند – این عظمت و شکوه اسلام، انقلاب و ایران مستقل و قدرتمند را نباید با هیچ چیز معامله کرد.

عضو فقهای شورای نگهبان خاتمه داد: این پیام شعبان، پیام رمضان، پیام دهه‌ی فجر و پیام این همایش است؛ این همایش باید در این استان روحی مهدوی برای صیانت از کشور و انقلاب اسلامی ایجاد کند و این مهدویت باید خانواده‌ی ما را از آسیب‌های فراوانی که امروزه متوجه آن‌هاست، مصون نگهدارد.