به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حجتالاسلام جواد اسماعیلی مدیر اروپا و آمریکای مجمع جهانی اهلبیت(ع) در نهمین پیشنشست بینالمللی «حقوق و کرامت انسانی در تعالیم رضوی» که در پنل سوم تالار شیخ بهایی بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی برگزار شد، به تبیین ابعاد مختلف «اخلاق اجتماعی در سیره امام رضا علیهالسلام» پرداخت و این مفهوم را یکی از کلیدیترین مؤلفههای تمدنساز در اندیشه رضوی دانست.
اخلاق اجتماعی؛ پیوند هدفمند اخلاق و اجتماع
وی با بیان اینکه ثبات روابط اجتماعی تا حد زیادی به میزان پایبندی جامعه به اصول اخلاقی وابسته است، اظهار داشت: اخلاق اجتماعی حاصل تلفیق دقیق و هنرمندانه دو عنصر بنیادین حیات انسانی یعنی اخلاق و اجتماع است؛ تلفیقی که میتواند الگویی روشن برای حکمرانی مبتنی بر اخلاق ارائه دهد، الگویی که امام رضا(ع) در عمل آن را محقق ساخت.
حجت الاسلام اسماعیلی با تبیین مفهوم اخلاق اجتماعی افزود: مراد از اخلاق اجتماعی، اخلاقیکردن اجتماع هم در روش و هم در هدف است؛ به این معنا که هم شیوههای اداره جامعه و هم غایات و مقاصد آن بر پایه کرامت انسانی، عدالت و ارزشهای اخلاقی استوار باشد.
وی ادامه داد: در چنین جامعهای، اخلاق در بالاترین سطوح مدیریتی رعایت میشود و همین امر موجب الگوسازی برای آحاد مردم خواهد شد.
این پژوهشگر حوزوی با تأکید بر اینکه جامعه تنها در صورتی میتواند در عین پویایی، عادلانه و رضایتمندانه به حیات خود ادامه دهد که اخلاق جزو ملزومات اجتنابناپذیر آن باشد، تصریح کرد: اخلاق باید با تار و پود جامعه درآمیزد و در عین حال، دین را نیز در خود بگنجاند تا هم از معنا و جهتدهی الهی بهرهمند شود و هم به چارچوبهای عقلانی دین، جلوهای جذاب و کارآمد ببخشد.
مقابله با تبعیض و فساد، ثمره جامعه اخلاقمحور
مدیر اروپا و آمریکای مجمع جهانی اهلبیت(ع) ادامه داد: تنها در سایه چنین اخلاقی است که مقابله با تبعیض، فساد و فقر به یک هدف واقعی و قابل تحقق تبدیل میشود و عدالت اجتماعی، احقاق حقوق مستضعفان و آشنایی جامعه با فضائل و کمالات انسانی امکانپذیر خواهد شد.
حجت الاسلام اسماعیلی با هشدار نسبت به پیامدهای حذف اخلاق از عرصه اجتماع گفت: جامعه بدون اخلاق نمیتواند دوام بیاورد و روابط صرفاً انسانی بدون توجه به اخلاق الهی، هرگز به آبادانی نخواهد رسید؛ در چنین شرایطی، منفعتطلبی به گفتمان غالب تبدیل میشود و مفاهیم والایی همچون ایثار، عفو و ازخودگذشتگی جایگاه خود را از دست میدهند.
وی با تأکید بر مسئولیت فرد دیندار در جامعه خاطرنشان کرد: یک انسان مؤمن مکلف است تعالیم اخلاقی را در رفتار و کردار خود جاری سازد و در اخلاق فردی و اجتماعی، الگوی انسان کامل و متعالی را مدنظر قرار دهد. در جامعه اخلاقمدار، حفظ عزت نفس، شرف انسانی و کرامت روح، وظیفهای قطعی تلقی میشود.
این پژوهشگر اسلامی افزود: هیچ جامعه اخلاقی اجازه ندارد برای دستیابی به منافع مادی، شرف انسانی خود را قربانی کند یا به ذلت و فرومایگی تن دهد؛ از همین رو، پذیرش تحقیر و خواری با منطق اخلاق دینی ناسازگار است و در اندیشه اهلبیت(ع) مردود شمرده میشود.
حجت الاسلام اسماعیلی با اشاره به نسبت هدف و وسیله در اخلاق اجتماعی رضوی اظهار داشت: برای رسیدن به اهداف متعالی اجتماعی، هر روشی قابل قبول نیست. استفاده از روشهای غیرمشروع و غیراخلاقی، حتی اگر با اهداف ظاهراً مطلوب همراه باشد، در منطق اخلاق اجتماعی جایگاهی ندارد. در این نگاه، قدرت و حفظ آن به هر قیمت، اولویت ندارد.
وی با نقد رویکرد رایج در تاریخ حکمرانی بشر گفت: در طول تاریخ، بسیاری از حاکمان اخلاق را فدای مصلحت قدرت کردهاند، اما در اندیشه اخلاق اجتماعی امام رضا(ع)، پایبندی به اصول اخلاقی حتی در صورت تعارض با منافع قدرت، مقدم شمرده میشود؛ زیرا هدف، استوارسازی ارکان قدرت بر پایههای محکم اخلاق است، نه قربانیکردن اخلاق برای بقا یا توسعه قدرت.
مدیر اروپا و آمریکای مجمع جهانی اهلبیت(ع) با تبیین نگاه دینی به قدرت تصریح کرد: قدرت ذاتاً نه مثبت است و نه منفی؛ این هدف و جهتدهی آن است که ماهیت واقعیاش را مشخص میکند. اگر قدرت در خدمت شهوت، افزونطلبی و غرایز نفسانی قرار گیرد، جنبهای منفی خواهد داشت و اگر تحت سیطره عقلانیت و فطرت انسانی باشد، به ابزاری ارزشمند برای تحقق عدالت و اخلاق تبدیل میشود.
شاخصهای اخلاق اجتماعی در سیره امام رضا(ع)
وی با اشاره به مهمترین مؤلفههای اخلاق اجتماعی در سیره رضوی افزود: حقمداری، نفی قدرتطلبی، رعایت حدود الهی، پایبندی به سنت پیامبر(ص) و امیرالمؤمنین(ع)، استکبارستیزی، پاسداشت کرامت انسانی، اولویت حفظ دین بر منافع شخصی و پرهیز از اعطای امتیازات ویژه به خواص، از برجستهترین شاخصهای این سیره است.
حجت الاسلام اسماعیلی تأکید کرد: در سیره امام رضا(ع)، اخلاق و اجتماع چنان در هم تنیدهاند که تفکیک آنها ممکن نیست. این در حالی است که در تفکر رایج غربی، دین به امری شخصی و جدا از عرصههای اجتماعی تقلیل یافته است.
وی یادآورشد: امام رضا(ع) با ارائه الگویی روشن از حکمرانی اخلاقی، نشان میدهد که حکومت مسئولیتی الهی برای هدایت جامعه به سوی عدالت، کرامت انسانی و عبودیت الهی است.
انتهای پیام/
نظر شما