به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حجتالاسلاموالمسلمین فاضلینژاد، استاد اخلاق و عقاید حوزه علمیه خراسان، در جلسه پنجم از سلسله نشستهای دورههای کوتاهمدت کلامی مدرسه رمضانیه امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) که در مؤسسه علمی ـ پژوهشی کلامنا برگزار شد، با موضوع قلهها و جذابیتهای نهجالبلاغه به تبیین ابعاد معرفتی، اجتماعی، سیاسی و تربیتی این اثر ماندگار پرداخت.
نهجالبلاغه؛ متن زنده برای مواجهه با جهان معاصر
وی در آغاز با اشاره به تحولات پیچیده نظام بینالملل و تغییرات گسترده در مناسبات جهانی اظهار داشت: آنچه امروز در عرصه تقابلهای سیاسی و فرهنگی جهان مشاهده میکنیم، ریشه در منازعه تاریخی حق و باطل دارد و جمهوری اسلامی ایران بهعنوان تنها کشوری که بهصورت جدی با نظام سلطه و صهیونیسم بینالملل چالش میکند، در امتداد همان گفتمان صدر اسلام حرکت میکند.
وی تأکید کرد: سخنان و مواضعی که امروز از سوی رهبر انقلاب اسلامی مطرح میشود، حرف تازه و بدیعی در برابر اسلام تاریخی نیست، بلکه استمرار همان معارف علوی و نبوی است که در اندک زمانی جغرافیای وسیعی از جهان را تحت تأثیر قرار داد. این قدرت تمدنی، برخاسته از عمق توحید، عدالتخواهی و عقلانیت دینی است که در نهجالبلاغه متجلی شده است.
عظمت نهجالبلاغه؛ فراتر از یک متن ادبی
استاد حوزه علمیه خراسان با رد نگاه صرفاً ادبی به نهجالبلاغه تصریح کرد: متأسفانه در برخی رویکردهای سنتی، نهجالبلاغه صرفاً بهعنوان متنی در اوج فصاحت و بلاغت لفظی معرفی شده، در حالی که بلاغت در منطق قرآن و اهلبیت علیهمالسلام، جدای از معنا نیست؛ لفظ ابزار انتقال معناست و ارزش آن به عمق و حقیقت معنایی است که حمل میکند.
وی افزود: قرآن کریم در اوج بلاغت است، زیرا معانی توحیدی را در عالیترین سطح القا میکند و نهجالبلاغه نیز از همین سنخ است. اگر معنا از لفظ جدا شود، دیگر بلاغتی باقی نمیماند. بنابراین، قله بودن نهجالبلاغه به دلیل عمق معارف توحیدی، اجتماعی و تربیتی آن است، نه صرف آرایههای لفظی.
حجتالاسلاموالمسلمین فاضلینژاد با اشاره به نحوه گردآوری نهجالبلاغه گفت: سید رضی با دقت ادبی و معرفتی، بخشهایی از خطبهها، نامهها و حکمتهای امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) را که در اوج فصاحت و بلاغت بوده انتخاب و گردآوری کرده است؛چهبسا برخی بخشهای دیگر خطبهها در منابع تاریخی و روایی باقی مانده و در نهجالبلاغه نیامده باشد.
وی با استناد به نقلهای تاریخی یادآور شد: بنابر گزارش برخی مورخان،صدها خطبه از امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) نقل شده است که تنها بخشی از آن امروز در اختیار ماست. این امر نشان میدهد که میراث علوی بسیار گستردهتر از آن چیزی است که در نهجالبلاغه موجود است.
عهدنامه مالک اشتر؛ منشور جامع حکمرانی اسلامی
وی به عهدنامه مالک اشتر اشاره کرد و آن را یکی از قلههای مدیریتی نهجالبلاغه دانست و گفت: این نامه در سه سطح اساسی تنظیم شده است؛ نخست تبیین کلیات وظایف حاکم اسلامی، سپس معرفی طبقات اجتماعی و نقش هر یک در ساختار جامعه، و در نهایت تشریح نسبت حاکم با مردم، کارگزاران، دشمنان داخلی و خارجی.
وی خاطرنشان کرد: در این نامه، از سپاهیان، قضات، کارگزاران مالی، اهل جزیه و خراج، تجار، صنعتگران و طبقات محروم جامعه یاد شده و حقوق و وظایف متقابل آنان تبیین گردیده است. این متن، صرفاً توصیه اخلاقی نیست، بلکه نظامنامهای جامع برای اداره جامعه بر پایه عدالت، تقوا و عقلانیت است.
این استاد اخلاق با اشاره به خطبههای توحیدی نهجالبلاغه بیان کرد: برخی خطبهها در باب خداشناسی، قلههای معرفتی این کتاب بهشمار میروند. در این خطبهها، خداوند متعال با بیانی تنزیهی معرفی میشود و هرگونه تشبیه و تحدید از ذات الهی نفی میگردد؛این بیانات، انسان را از سطح تصورهای جسمانی و محدود عبور داده و به توحید ناب رهنمون میکند.
وی همچنین به خطبهای درباره ابلیس اشاره کرد و افزود: تحلیل شخصیت ابلیس در این خطبه، نمونهای کمنظیر از تبیین ریشههای تکبر، خودبینی و سقوط اخلاقی است. امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) با نگاهی عمیق، نشان میدهد که چگونه عبادت طولانی بدون خضوع و تسلیم، انسان را از سقوط مصون نمیدارد.
حجتالاسلاموالمسلمین فاضلینژاد با اشاره به خطبههای ایراد شده پس از جنگ نهروان اظهار داشت: در این مقطع تاریخی، امیرالمؤمنین علیهالسلام با جامعهای مواجه بودند که بخشی از آن دچار سستی و انحراف شده بود. خطبههای این دوره، آیینه دردهای اجتماعی، نقد نفاق، هشدار نسبت به دنیاطلبی و تبیین وظایف خواص است.
وی افزود: در خطبههایی همچون قاصعه، شقشقیه و دیگر بیانات انتقادی، حضرت با صراحت از انحرافها، عملکرد ناصواب برخی کارگزاران و خطر عالمنمایان نادان سخن میگوید. این صراحت، نشاندهنده شجاعت و مسئولیتپذیری رهبری دینی است.
نظام حقوقی در نهجالبلاغه
وی در ادامه به مسئله حقوق در نهجالبلاغه پرداخت و گفت: در این کتاب، نظامی منسجم از حقوق متقابل ترسیم شده است؛ از حقوق حاکم و مردم گرفته تا حقوق پدر و مادر، فرزند، همسر و طبقات مختلف اجتماعی. تعادل حقوق و مسئولیتها، محور اساسی نگاه علوی به جامعه است.
وی تأکید کرد: بدون فهم این منظومه حقوقی، امکان تحقق عدالت اجتماعی وجود ندارد. نهجالبلاغه در این زمینه بینظیر است و میتواند مبنای نظریهپردازیهای نوین در حوزه حقوق اجتماعی قرار گیرد.
استاد حوزه علمیه خراسان با تأکید بر لزوم روزآمدی تبلیغ دینی اظهار داشت: عالم دینی باید زمانه خود، فرهنگ مخاطب، زبان تبلیغ و ابزارهای ارتباطی را بشناسد. برخی واژهها در ادبیات عرب معنایی گسترده دارند، اما ممکن است در ذهن مخاطب فارسیزبان برداشت دیگری ایجاد کنند. اگر این تفاوتها تبیین نشود، پیام دین بهدرستی منتقل نخواهد شد.
وی افزود: تأثیرگذاری عالم زمانی محقق میشود که مردم و شرایط جهانی را بشناسد، گذرگاههای نفوذ دشمن را بداند و نقاط قوت جامعه اسلامی را تقویت کند. صرف دانستن معارف بدون شناخت اقتضائات زمان، کفایت نمیکند.
ظرفیتهای روانشناختی کلمات قصار
حجتالاسلاموالمسلمین فاضلینژاد به ظرفیتهای روانشناختی نهجالبلاغه اشاره کرد و گفت: کلمات قصار امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) از غنای کمنظیری در تحلیل روانشناسی فردی و اجتماعی برخوردار است؛ میتوان این بیانات را در حوزههایی همچون روانشناسی صفات، رفتارشناسی و تحلیل شخصیت دستهبندی و بررسی کرد.
وی اظهار داشت: این میراث گرانسنگ ظرفیت پژوهشهای میانرشتهای را دارد و میتواند در تعامل با علوم انسانی معاصر، افقهای جدیدی را بگشاید.
این استاد اخلاق و عقاید در پایان تأکید کرد: اگر حوزههای علمیه بخواهند در تراز دولت انتظار و در مسیر تحقق جامعه مهدوی حرکت کنند، باید نهجالبلاغه را از یک متن محفوظات درسی به یک منشور عملیاتی و تمدنی تبدیل کنند؛ فهم عمیق، روشمند و کاربردی این کتاب، شرط لازم برای تربیت عالمانی است که بتوانند در برابر چالشهای فکری و اجتماعی عصر حاضر پاسخگو باشند.
انتهای پیام/
نظر شما