به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حجتالاسلام والمسلمین سید کاظم سیدباقری، عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، در هشتمین نشست مجازی سی شب، سی آیه که به همت انجمن علمی دانشجویی علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد و با همکاری کانون قرآن و عترت دانشگاه حضرت معصومه(س) در ایام ماه مبارک رمضان برگزار شد، به تبیین مفهوم عدالت اجتماعی بر اساس آیه ۲۵ سوره حدید پرداخت.
عدالت اجتماعی؛ نیاز امروز جامعه اسلامی
وی با اشاره به آیه ۲۵ سوره حدید اظهار داشت: خداوند در این آیه هدف از ارسال پیامبران، نزول کتاب و میزان و نیز انزال حدید را اقامه قسط در جامعه معرفی میکند؛ بر این اساس، جامعه مطلوب قرآنی جامعهای عدالتمحور است و هر جامعهای که داعیه اسلامی بودن دارد، بیش از هر زمان دیگر نیازمند تحقق عدالت اجتماعی در ابعاد گوناگون آن است.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی افزود: عدالت در منطق قرآن کریم مفهومی فراگیر دارد و هم در گفتار و کردار فردی و هم در عرصههای قانونگذاری، اقتصاد، سیاست، فرهنگ و اجتماع باید حضوری شفاف، پررنگ و عملیاتی داشته باشد.
وی با بیان اینکه عدالت اجتماعی مفهومی چندلایه و دارای زیرشاخههای متنوع است، تصریح کرد: عدالت اقتصادی، عدالت سیاسی، عدالت فرهنگی، عدالت رسانهای، عدالت آموزشی، عدالت قضایی و حقوقی و نیز عدالت در حوزه خدمات عمومی و بهداشت، همگی در ذیل مفهوم عدالت اجتماعی قرار میگیرند.
حجتالاسلام والمسلمین سیدباقری ادامه داد: عدالت اجتماعی صرفاً به معنای عدالت توزیعی نیست، هرچند یکی از جلوههای آن توزیع عادلانه منابع کمیاب جامعه میان افراد دارای استحقاق است. افزون بر آن، عدالت صیانتی یا حفاظتی نیز مطرح است که ناظر به رعایت حقوق افراد، قانونگرایی و برابری در برابر قانون است.
وی ادامه داد: همچنین عدالت ترمیمی به معنای جبران ظلمها و بازگرداندن حقوق تضییعشده، مانند سیاستهای فقرزدایی یا احکام دیه و قصاص، از دیگر ابعاد عدالت اجتماعی به شمار میرود.
وی در ادامه به تفاوت مفهومی عدل و قسط اشاره کرد و گفت: عدل در لغت به معنای قرار دادن هر چیز در جای خود و اعطای هر حقی به صاحب آن است، در حالی که قسط بیشتر ناظر به جلوه آشکار و اجرایی عدالت در عرصه اجتماع است؛ در آیه ۲۵ سوره حدید، تعبیر لیقوم الناس بالقسط نشان میدهد که برپایی عدالت، حرکتی جمعی و مردمی است و مردم باید خود برای اقامه قسط قیام کنند.
این استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه سوره حدید از سورههای مدنی است، افزود: این آیه در شرایط تشکیل حکومت اسلامی نازل شده و ناظر به اجرای عدالت در بستر جامعه است. از این رو، اقامه قسط بدون سازوکار اجرایی و ساختار سیاسی ـ اجتماعی امکانپذیر نیست.
وی با اشاره به بخش دیگری از آیه که از انزال حدید سخن میگوید، اظهار داشت: حدید نماد قدرت و ابزار اجرای عدالت است. تحقق عدالت اجتماعی تنها با توصیه اخلاقی محقق نمیشود، بلکه نیازمند ساختار، قانون و اقتدار برای مقابله با زیادهخواهان و مفسدان است.
حجت الاسلام والمسلمین سیدباقری با استناد به کلام امیرالمؤمنین علی(علیهالسلام) مبنی بر اینکه عدالت وسیعترین مفهوم در بیان اما دشوارترین در اجراست، خاطرنشان کرد: بسیاری در مقام سخن از عدالت حمایت میکنند، اما در مقام اجرا با مقاومتها و منافع گروهی مواجه میشویم. از همین رو، اجرای عدالت نیازمند اراده جمعی و اقتدار حاکمیتی است.
مطالبهگری؛ رکن تحقق عدالت اجتماعی
وی مطالبهگری را از ارکان اساسی عدالت اجتماعی دانست و گفت: بخشی از اقامه قسط به مسئولیت عمومی مردم بازمیگردد. جامعه اسلامی نباید در برابر ظلم و تضییع حقوق سکوت کند. قرآن کریم در سوره شورا و نیز در آیات دیگر، یاریخواهی و مقابله با ظلم را از ویژگیهای جامعه مؤمنان برمیشمارد.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به دیدگاه علامه طباطبایی در تفسیر المیزان افزود: هنگامی که جامعه اسلامی در برابر ظلم یکپارچه میشود، گویی پیکرهای واحد است که در برابر ستم واکنش نشان میدهد. این همبستگی اجتماعی زمینه تحقق عدالت را فراهم میکند.
عدالت اجتماعی؛ فراتر از عدالت فردی
وی با تفکیک میان عدالت فردی و عدالت اجتماعی تصریح کرد: عدالت فردی بیشتر در حوزه اخلاق و فقه مطرح است، اما عدالت اجتماعی نیازمند ساختار سیاسی و اجتماعی عادلانه است تا شهروندان بتوانند به حقوق خود دست یابند. تجربههای تاریخی همچون مشروطه و سپس استقرار نظام جمهوری اسلامی نیز در پی ایجاد سازوکارهایی برای محدودسازی قدرت و گسترش مشارکت مردم بوده است.
حجت الاسلام والمسلمین سیدباقری تأکید کرد: عدالت اجتماعی بدون قیام و حرکت جمعی مردم تحقق نمییابد. جامعه اسلامی باید با بهرهگیری از ظرفیتهای قانونی، فرهنگی و رسانهای و با تکیه بر امر به معروف و نهی از منکر، در مسیر اقامه قسط گام بردارد و از ستمدیدگان حمایت کند.
وی ابراز امیدواری کرد: با فهم عمیق معارف قرآن کریم و سیره اهلبیت (علیهمالسلام)، زمینه اجرای عملی آموزههای عدالتمحور در جامعه اسلامی بیش از پیش فراهم شود.
انتهای پیام/
نظر شما