آقای دکتر خلجی، در غرفه خبرگزاری حوزه در سی و سومین نمایشگاه بین المللی قرآن کریم در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه با اشاره به پیشینه گسترده مباحث علمی پیرامون خمس، اظهار داشت: در حوزه فقه، علما و مراجع معظم تقلید کارهای عمیق و گستردهای انجام دادهاند، کتابهای فراوانی منتشر شده و احکام و تکالیف مردم بهصورت دقیق مشخص شده است. همچنین در حوزه روایات و حتی در تفسیر آیه ۴۱ سوره انفال نیز آثار ارزشمند و شایستهای ارائه شده است.
وی با بیان اینکه با وجود این تلاشها هنوز برخی زوایای این فریضه کمتر مورد توجه قرار گرفته است، افزود: تمرکز ما در مؤسسه ترویج خمس بر پرداختن به همین ابعاد مغفول است؛ ابعادی که میتواند فهم عمومی از خمس را از یک حکم صرفاً فقهی فراتر ببرد و آن را بهعنوان یک سازوکار تربیتی و تمدنی معرفی کند.
خمس و آثار فردی؛ از تزکیه روح تا شکستن بخل
خلجی، نخستین بُعد قابل بررسی را بُعد فردی دانست و تصریح کرد: اولین فایدهای که میتوان برای خمس برشمرد، تأثیر آن بر خودِ پرداختکننده است. خمس زمینه تزکیه روحی انسان را فراهم میکند. یکی از آفتهای بزرگ اخلاقی در همه دورانها، بخل بوده است؛ صفتی که ریشه در تمرین نکردن بخشش دارد.
وی ادامه داد: خمس این مانع اخلاقی را میشکند. وقتی انسان بهصورت مستمر و با نیت قربت بخشی از مال خود را کنار میگذارد، روح سخاوت در او تقویت میشود و صفت بخل تضعیف میگردد. این تمرین مستمر، یک فرآیند تربیتی است، نه صرفاً یک پرداخت مالی.
معاون پژوهش مؤسسه ترویج خمس با اشاره به آثار این نگاه در محیط خانواده گفت: فردی که خمس میپردازد، اگر این عمل را با قصد قربت انجام دهد، حتی در مواجهه با خانواده خود نیز روحیهای کریمانهتر پیدا میکند. او میتواند پیش از فرا رسیدن سال خمسی، نیازهای متعارف خانواده را تأمین کند؛ از تهیه پوشاک و طلا گرفته تا سایر ملزومات زندگی. پس از آن، مازاد بر هزینههای سالانه را محاسبه کرده و خمس آن را میپردازد.
وی تأکید کرد: بنابراین، خمس هم تمرین بخشیدن است، هم تمرین رسیدگی مسئولانه به خانواده و هم تمرین تهذیب نفس. افزون بر این، پرداخت خمس ادای یک تکلیف شرعی است؛ چراکه حق امام در مال انسان محسوب میشود و مؤمن با پرداخت آن، این حق را ادا میکند.
پیوند مستقیم با امام معصوم(ع)
خلجی در ادامه به یکی دیگر از کارکردهای مهم فردی خمس اشاره کرد و گفت: یکی از آثار برجسته این فریضه، تقویت پیوند معنوی فرد با امام معصوم(ع) است. کمتر حکمی را میتوان یافت که چنین ارتباط مستقیمی میان مکلف و امام برقرار کند.
وی توضیح داد: مکلف پس از محاسبه مازاد بر هزینه زندگی، یکپنجم آن را به مرجع تقلید خود ـ بهعنوان نایب عام امام زمان(عج) ـ میپردازد. این فرآیند، یک رابطه حقوقی و معنوی میان فرد و امام برقرار میکند؛ رابطهای که صرفاً نمادین نیست، بلکه در ساحت اعتقادی و روحی فرد اثرگذار است.
معاون پژوهش مؤسسه ترویج خمس با استناد به روایتی از امام رضا خاطرنشان کرد: در روایات آمده است که خود را از دعای ما محروم نکنید. این بیان نشان میدهد پرداخت خمس زمینه بهرهمندی از دعای امام را فراهم میکند و نوعی حضور معنوی در محضر امام برای فرد ایجاد میشود.
وی افزود: وقتی این پیوند برقرار میشود، انسان احساس میکند در جوار امام قرار گرفته و ارتباطی وثیق با ایشان دارد؛ گویی امام را از آنِ خود میداند و خود را در منظومه هدایت ایشان تعریف میکند.
بازگشت اجتماعی خمس به خود مردم
خلجی در بخش دیگری از این گفتوگو به بُعد اجتماعی خمس پرداخت و گفت: برخی تصور میکنند خمس پس از پرداخت، از دسترس جامعه خارج میشود و صرفاً در اختیار امام یا نهاد مرجعیت قرار میگیرد؛ در حالی که این وجوهات دوباره به جامعه بازمیگردد.
وی توضیح داد: خمس در اختیار مراجع تقلید قرار میگیرد و آنان با این منابع، به تربیت متخصصان دینی، اداره حوزههای علمیه و تقویت بنیه علمی و فرهنگی جامعه میپردازند. این فرآیند در نهایت به نفع خود مردم است.
معاون پژوهش مؤسسه ترویج خمس با اشاره به چالشهای اعتقادی نسل نوجوان و جوان در فضای مجازی گفت: امروز نوجوانان و جوانان در معرض حجم گستردهای از شبهات قرار دارند. اگر فرزند ۱۶ ساله ما تحت تأثیر این فضا از دین فاصله بگیرد، چه کسی باید پاسخگوی پرسشها و شبهات او باشد و از اعتقاداتش صیانت کند؟
وی افزود: وجوهات شرعی از جمله خمس، زمینه تربیت عالمان و پژوهشگرانی را فراهم میکند که همچون حصن و دیواری مستحکم از باورهای مردم دفاع میکنند. این متخصصان با پژوهش، پاسخگویی و تبیین معارف، نقش اساسی در حفظ هویت دینی جامعه دارند.
خمس و صیانت از میراث علمی شیعه
خلجی با تأکید بر نقش تاریخی خمس در حفظ میراث شیعی تصریح کرد: به باور من، بخش مهمی از میراث حدیثی و فقهی شیعه با مشارکت مستقیم مردم و از طریق پرداخت خمس حفظ شده است. کتابهایی که نوشته شده، آثار علمی که تولید شده و عالمان بزرگی که پرورش یافتهاند، همگی در سایه این پشتوانه مالی شکل گرفتهاند.
وی خاطرنشان کرد: در فضای حوزه علمیه، عالمی از کودکی رشد میکند، مراتب علمی را طی میکند و در نهایت به مرجعیت میرسد؛ مرجعی که چراغ راه مردم و حلقه ارتباطی آنان با امام معصوم(ع) است. این فرآیند بدون حمایتهای مالی پایدار، امکانپذیر نخواهد بود.
معاون پژوهش مؤسسه ترویج خمس در پایان تأکید کرد: مرجع تقلید با استناد به روایات و بیانات ائمه معصومین(ع)، حکم دقیق مسائل مستحدثه را استخراج کرده و مردم را از بلاتکلیفی خارج میکند. در نتیجه، مؤمن با پرداخت خمس، در حقیقت هزینه دینداری، ترویج معارف اسلامی و فرهنگسازی دینی را میپردازد؛ هزینهای که ثمرات آن دوباره به خود او و جامعه بازمیگردد و بنیانهای اعتقادی را استحکام میبخشد.
انتهای پیام/
نظر شما