چرا ایرانیان در بحران‌ها متحدتر می‌شوند؟

دکتر منصوره احمدی جعفری در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه، عنوان کرد: سرزمین ایران در گذر قرن‌ها، بارها رویاروی آزمون‌های سخت از حمله بیگانگان تا بحران‌های طبیعی و اجتماعی قرار گرفته است؛ با این‌همه، روحیه هم‌بستگی و مقاومت جمعی ایرانیان همواره چون نخ نامرئی در تار و پود این تاریخ بوده، است؛ نیرویی که در لحظات خطر به‌گونه‌ای شگفت، اقشار و طبقات گوناگون را در کنار هم قرار می‌دهد.

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی اظهار کرد: از منظر جامعه‌شناختی، ریشه‌های این ویژگی پایدار در چند لایه اصلی قابل بررسی است که از جمله آن ها سرمایه اجتماعی و پیوندهای جمعی است.

وی تصریح کرد: جامعه ایرانی، در متن زندگی روزمره‌اش، از شبکه‌های متراکمی از پیوندهای خویشاوندی، همسایگی و دینی برخوردار است. این شبکه‌ها، در زمان بحران، به‌سرعت فعال می‌شوند و اعتماد، هم‌یاری، و حس مسئولیت نسبت به دیگری را در میان مردم تقویت می‌کنند. چنین پیوندهایی گاهی از هر سازوکار رسمی مؤثرتر عمل می‌کنند.

احمدی جعفری با اشاره به نقش دین و آیین در معنابخشی به رنج جمعی گفت: فرهنگ دینی ایرانیان همیشه در لحظات دشوار نقشی معنابخش ایفا کرده است. آیین‌هایی چون رمضان یا محرم، مفاهیم صبر، فداکاری و ایثار را از سطح اخلاق فردی به کنش اجتماعی ارتقا می‌دهند. در جنگ رمضان نیز همین معناهای آیینی، امید و اراده را در لایه‌های مختلف جامعه تقویت کرده‌اند.

وی افزود: نظریه‌های جامعه‌شناسی بحران، از جمله دیدگاه امیل دورکیم درباره‌ کارکرد هم‌بستگی اجتماعی و تحلیل موریس دوورژه از نقش تهدید مشترک در هم‌گرایی سیاسی و اجتماعی، توضیح می‌دهند که چگونه احساس دشمن مشترک مرزهای طبقاتی و قومی را کاهش می‌دهد. در تجربه‌های تاریخی ایران – از جنگ تحمیلی تا بحران‌های طبیعی – همین سازوکار فعال شده و به شکل‌گیری همبستگی ملی منجر گردیده است.

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی اضافه کرد: در ذهن جمعی ایرانیان، داستان‌های مقاومت و دفاع از خاک وطن از روایت‌های اسطوره‌ای شاهنامه تا حماسه‌های معاصر دفاع مقدس صدها سال است زنده مانده‌اند. این حافظه فرهنگی، مانند بذرهایی نهفته، در هنگام خطر اجتماعی ناگهان شکوفا می‌شوند و رفتار جمعی مردم را شکل می‌دهند.

وی با اشاره به نقش نخبگان، علما و رسانه‌ها گفت: در لحظات بحرانی، نقش نخبگان و چهره‌های مرجع بیش از هر زمان دیگر اهمیت می‌یابد. گفتار هم‌دلانه آنان، بازنمایی فداکاری‌ها و دعوت به هم‌یاری در رسانه‌ها، تصویر تازه‌ای از ما می‌سازد که جامعه را از پراکندگی به هم‌دلی سوق می‌دهد.

احمدی جعفری یادآور شد: اتحاد و مقاومت ایرانیان، بیش از آن‌که واکنشی غریزی باشد، حاصل تاریخی از تجربه‌های مشترک، حافظه فرهنگی و پیوندهای انسانی است. این پدیده، اگر با نگاه علمی و انسانی تحلیل شود، می‌تواند الگویی برای تاب‌آوری اجتماعی در سایر ملت‌ها نیز باشد.

انتهای پیام