خبرگزاری حوزه | بی تفاوتی به درد دیگران و بی توجهی نسبت به آنچه در جامعه و در همسایگی هم ما می گذرد، از بدترین خصلتها و از زیانبارترین رذایل اخلاقی و رفتاری است. مرحوم نراقی (ره) در میان عالمان اخلاق اسلامی بی تفاوتی ترک اعانت مسلمین و عدم اهتمام در امور ایشان را از رذایل صفات اخلاقی و از جمله مهلکات و علامت ضعف ایمان به شمار آورده است؛ زیرا نتیجه این بی تفاوتی، شیوع انواع ناهنجاری ها در جامعه خواهد بود.
در این حال، در هیچ فردی از افراد جامعه عزم برخورد با نابسامانی ها وجود ندارد و هر کسی به خود و منفعت و لذت فردی می اندیشد و این همان خود محوری و خود پرستی است. خود خواهی و ترجیح دادن خواسته های خود برجمع از رفتارهای بسیار ناپسندی است که زمینه ساز مشکلات فراوانی در محیط زندگی است.
زیر پا گذاشتن تعهدها و قانونهای اجتماعی از جمله مصداق های این اخلاق نکوهیده است که در زندگی روزمره به چشم می خورد.
افراد خود خواه کسانی هستند که از انجام هرگونه اقدام نیکی در خود احساس سنگینی و فشارمی کنند و دیگران را با دیده دشمنی می نگرند. درحقیقت رابطه معنوی خویش را با جهانی که در آن زندگی می کنند قطع کرده اند و به طوری در خود فرو رفته و به دیگران بی توجه اند که می پندارند درجهان، کسی جز آنها حق حیات ندارد.
داشتن چنین روحیه ای با اصول انسانی و اسلامی سازگاری ندارد؛ چراکه عصاره انسانیت داشتن حس مسئولیت است و رشته و هسته مرکزی تکالیف علمی و عملی فردی و اجتماعی درادیان الهی و مکتبهای بشری بر پایه توجه به سرنوشت خود و دیگران و در یک کلمه بی تفاوت نبودن است.
بی تفاوتی، عملی ضد اجتماعی است که می تواند زندگی اجتماعی را سخت و غیر قابل تحمل سازد؛ زیرا هیچ کار بدی در اجتماع انسانی در نقطه خاصی محدود نمی شود؛ بلکه همانند آتشی به نقاط دیگر سرایت می کند. چه اینکه در اجتماع چیزی به عنوان «ضرر فردی» وجود ندارد و هر زیان فردی امکان این را دارد که به صورت یک زیان اجتماعی درآید و به همین دلیل منطق و عقل به افراد اجتماع اجازه می دهد که در پاک نگهداشتن محیط زندگی خود از هرگونه تلاش و کوششی کمیته محتوایی قرارگاه بلاغ مبین خودداری نکنند. در نتیجه هنجارشکنی آشکارا و محیط زندگی خود از هرگونه تلاش و کوششی خودداری نکنند.
در نتیجه هنجارشکنی آشکارا و بی توجهی به آن از سوی ناظران هنجارمند، در نگاه آموزه های اسلامی ممنوع شمرده شده است؛ زیرا پیامد آن دامن عموم جامعه را می گیرد. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در این باره می فرماید:
«إِنَّ الْمَعْصِیةَ إِذَا عَمِلَ بِهَا الْعَبْدُ سِرَةٌ لَمْ تُضِرَّ إِلَّا عَامِلَهَا وَإِذَا عَمِلَ بِهَا عَلَانِیةً وَ لَمْ یَغَیرْ عَلَیْهِ أضَرَتِ الْعَامَةَ»
اگر کسی گناهی را در پنهانی انجام دهد زیانش به غیر او نخواهد رسید؛ ولی اگر آن را آشکارا مرتکب شود و دیگران او را سرزنش نکنند زیانش دامنگیر همگان خواهد شد.
علت این ممنوعیت آن چیزی است که امام صادق علیه السلام تذکر می دهند:
«وَ ذَلِکَ أَنَّهُ یَذِلُّ بِعَمَلِهِ دِینَ اللَّهِ وَ یَقْتَدِی بِهِ أَهْلُ عَدَاوَةِ الله »
این بدان جهت است که او با این کارش دین خدا را کوچک شمرده است و دشمنان خدا از او پیروی خواهند کرد.
با این نظر بی توجهی به نظارت اجتماعی و ترک کنترل بر افراد هنجارشکن به کجروان جامعه دشمنان خدا فرصتی می دهد تا به صورت علنی و آشکار دین خدا و عقاید و باورهای عمومی مسلمانان را به تدریج تضعیف نمایند و هنجارشکنان احساس پیروزی کنند و فرهنگ دینی به حاشیه رفته و خرده فرهنگ کجرو غالب گردد.
بر این مبنا قرآن کریم نظارت و کنترل اجتماعی را لازم شمرده است و می فرماید:
وَالْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّةٌ یَدْعُونَ إِلَی الْخَیْرِ وَ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَأُولَئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُون
و باید از شما کسانی باشند که دعوت به خیر کنند و امر به معروف و نهی از منکر نمایند و آنان همان رستگارانند.
بنابراین تردیدی باقی نمی ماند که رفتارهای از سربی تفاوتی نسبت به مسائل و مشکلات موجود در روابط اجتماعی، عملی ضد اجتماعی است و این کار با اصل نظارت اجتماعی که اصلی دینی و عقل پسند است قابل توجیه نیست؛ زیرا ظهور بی تفاوتی در این عرصه به انحرافات اجتماعی دامن زده، علاج آن را دشوارتر و در برخی موارد ناممکن می سازد.
در نتیجه بهترین ثمره امر به معروف و نهی از منکر اصلاح و تصحیح اخلاق و حفظ فرهنگ عمومی جامعه میباشد.
چون نظارت عمومی و دیدبانی جمعی توسط افراد جامعه زمینه ایجاد و رشد افکار انحرافی و رفتارهای ناهنجاری را از بین میبرد و باعث میشود ارزش ها و هنجارها در جامعه باقی مانده و هر روزه جلوهای و تجلی بیشتری پیدا کنند و عادت ها و سنت های غلط از میان رفته و به پیکرهای مفاهیم ارزش ها روحی تازه ای دمیده شود و عواملی که سبب ضعف و نابودی اخلاق و فرهنگ جامعه میشود، ریشه کن شده و نوعی «مصونیت سازی» ایجاد گردد.
منبع:
کتاب «بی تفاوتی» در جامعه، آفت سبک زندگی اسلامی_ نویسنده علی ملکوتی نیا
تهیه و تنظیم : معاونت تبلیغات و امور فرهنگی حوزه های علمیه
نظر شما