به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، سیدناصر نعمتی کارشناس مطالعات فرهنگی و ارتباطات، امروز یکشنبه ۹ فروردینماه در سلسلهنشستهای «تالار گفتوگو» در رواق کتابِ رواق امام خمینی(ره) حرم مطهر رضوی برگزار شد، در جمع زائران و مجاوران حرم امام رضا(ع) به تبیین ابعاد جنگ رسانهای و ضرورت ارتقای سواد رسانهای پرداخت.
وی با اشاره به عملکرد رسانههای بینالمللی در پوشش تحولات جنگی گفت: برخی رسانهها در مقاطع مختلف تلاش کردهاند خود را مستقل و بیطرف نشان دهند، اما در عمل وابستگیهای سیاسی و حاکمیتی آنها در نحوه بازنمایی اخبار تأثیرگذار است.
تفاوت واقعیت و بازنمایی رسانهای
کارشناس مطالعات فرهنگی با اشاره به تحولات نظری در حوزه رسانه افزود: در دوران مدرن گفته میشد «واقعیت» یک مسئله است و مسئله دیگر«بازنمایی واقعیت در رسانه» است.
وی توضیح داد: آنچه در میدان رخ میدهد با آنچه رسانه روایت میکند، میتواند متفاوت باشد؛ زیرا وابستگیهای سیاسی و مالی رسانهها بر روایت آنها اثر میگذارد.
نعمتی ادامه داد: در دوران پسامدرن این فاصله حتی بیشتر شد و گاهی رسانهها رویدادهایی را بازنمایی میکنند که اساساً ارتباط مستقیمی با واقعیت ندارند. اما آنچه امروز با آن مواجه هستیم، مرحلهای فراتر است؛ جایی که در «جامعه شبکهای» دیگر حتی خود واقعیت هم محور اصلی بحث نیست، بلکه احساس و برداشت مخاطبان از رویدادها اهمیت پیدا میکند.
جنگ رسانهها؛ نبرد بر سر احساس مخاطب
وی با بیان اینکه در شرایط جنگی امروز مهمترین هدف رسانهها مدیریت احساسات مخاطبان است، تصریح کرد: در چنین فضایی تلاش میشود احساس مردم نسبت به رویدادها دستکاری شود. آنچه امروز از آن به عنوان «نبرد رسانهها» یاد میشود، دقیقاً در همین سطح عمل میکند؛ یعنی تأثیرگذاری بر احساسات و برداشت عمومی جامعه.
نعمتی با اشاره به نمونههایی از پوشش خبری رسانههای خارجی گفت: گاهی رسانهها بهجای تمرکز بر ابعاد اصلی یک رویداد، بر بخشهایی تأکید میکنند که بتواند احساسات مخاطب را تحت تأثیر قرار دهد. این نوع روایتسازی با هدف جهتدهی به افکار عمومی انجام میشود.
وی یکی از تصورات رایج در عصر شبکههای اجتماعی را «عدالت رسانهای» دانست و گفت: بسیاری تصور میکنند امروز هر فردی با داشتن یک صفحه در شبکههای اجتماعی میتواند صدای خود را به گوش دیگران برساند و بنابراین عدالت رسانهای برقرار شده است؛ اما واقعیت این است که الگوریتمهای پلتفرمها تعیین میکنند کدام صدا بیشتر دیده و شنیده شود.
وی توضیح داد: الگوریتمها مشخص میکنند کدام محتوا بیشتر دیده شود، لایک بگیرد یا بازنشر شود. بنابراین ممکن است صدایی که از نظر محتوایی درستتر است کمتر دیده شود و در مقابل صدایی ضعیفتر اما جذابتر، بازدید بیشتری بگیرد.
ضرورت تعیین رژیم مصرف رسانهای
این کارشناس ارتباطات با تأکید بر اهمیت «رژیم مصرف رسانهای» اظهار کرد: نخستین گام در سواد رسانهای این است که هر فرد مشخص کند چه رسانههایی را دنبال میکند و چه میزان از زمان خود را صرف مصرف رسانهای میکند.
نعمتی ادامه داد: در شرایط جنگی لازم است افراد منابع خبری مشخص و محدودی داشته باشند تا دچار آشفتگی ذهنی نشوند. انتخاب سه منبع مشخص شامل یک منبع داخلی، یک منبع با روایت متفاوت و یک منبع تحلیلی میتواند به مخاطب کمک کند تصویر دقیقتری از رویدادها به دست آورد.
وی با اشاره به تغییر الگوی مصرف محتوا در فضای مجازی گفت: امروز کاربران بیشتر به سمت محتوای ویدئویی سوق پیدا کردهاند، زیرا دریافت پیام از طریق ویدئو نیاز به تمرکز و تحلیل کمتری دارد. همین موضوع باعث میشود لایه ارزیابی و تحلیل در ذهن مخاطب تضعیف شود.
نعمتی افزود: با گسترش فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، امکان تولید ویدئوهای جعلی نیز افزایش یافته است و تشخیص محتوای واقعی از غیرواقعی دشوارتر شده است. در چنین شرایطی آگاهی و سواد رسانهای مخاطبان اهمیت دوچندان پیدا میکند.
وی برای مدیریت بهتر مصرف اخبار جنگی سه توصیه ارائه کرد و گفت: نخست اینکه مخاطبان تنها چند منبع مشخص خبری را دنبال کنند. دوم اینکه پیگیری اخبار را به حداکثر سه نوبت در روز محدود کنند تا دچار فرسودگی و اضطراب نشوند. سوم نیز بررسی منبع خبر و توجه به این نکته است که انتشار یک خبر به نفع چه کسی است.
نعمتی تأکید کرد: اگر خبری باعث افزایش ترس، ناامیدی یا اضطراب در جامعه شود، باید احتمال داد که بخشی از عملیات روانی رسانهای باشد.
این پژوهشگر حوزه ارتباطات به اختلاف دیدگاهها در جامعه اشاره کرد و گفت: بسیاری از اختلاف نظرها میان افراد، حتی در یک خانواده، ناشی از تفاوت در رژیم مصرف رسانهای است. هر فرد بر اساس رسانههایی که دنبال میکند، نظام ادراکی متفاوتی نسبت به مسائل پیدا میکند.
وی افزود: به همین دلیل گاهی در بحثها و گفتوگوها افراد نمیتوانند یکدیگر را قانع کنند، زیرا هرکدام بر پایه دادهها و روایتهای متفاوتی به نتیجه رسیدهاند.
نعمتی در پایان با اشاره به شکلگیری دوقطبیهای اجتماعی در فضای رسانهای گفت: برای گفتوگوی مؤثر در چنین فضایی باید ابتدا مسئله و دغدغه طرف مقابل را درک کرد، از برچسبزدن پرهیز کرد و بحث را از نقاط مشترک آغاز کرد.
وی افزود: استفاده از منابع معتبر و حتی منابع خارجی برای طرح برخی استدلالها میتواند در کاهش تنش و نزدیک شدن دیدگاهها مؤثر باشد.
کارشناس مطالعات فرهنگی و ارتباطات تأکید کرد: ارتقای سواد رسانهای در جامعه یکی از مهمترین ضرورتهای عصر حاضر است و میتواند به افزایش قدرت تحلیل مخاطبان و کاهش تأثیر عملیات روانی رسانهها کمک کند.
گفتنی است سلسلهنشستهای «تالار گفتوگو» که به همت بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی با همکاری رواق کتاب معاونت تبلیغات اسلامی آستان قدس رضوی در رواق کتابِ رواق امام خمینی(ره) حرم مطهر رضوی تا پایان ۱۲ فروردین ماه سال جاری در دو نوبت صبح و عصر با حضور اساتید حوزه و دانشگاه ادامه خواهد داشت.
انتهای پیام/
نظر شما