به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، مرتضی توکلی قائممقام مرکز نشر قرآن کریم، امروز دوشنبه ۳۱ فروردینماه در مراسم رونمایی از دستخط رهبر شهید انقلاب بر مصحف شریف قرآن به کتابت عبدالله رنانی که توسط انتشارات بهنشر در دارالقرآن کریم حرم مطهر رضوی برگزارشد در جمع فعالان قرآنی اظهارداشت: درباره قرآن و تاریخ کتابت آن اگر ساعتها نیز سخن گفته شود باز هم مجال کافی برای بیان همه ابعاد آن وجود نخواهد داشت.
قائممقام مرکز نشر قرآن کریم نخستین نکته مورد اشاره خود را تاریخ کتابت قرآن دانست و گفت: تاریخ کتابت قرآن کریم به اندازه تاریخ نزول آن قدمت دارد و از همان صدر اسلام کتابت قرآن آغاز شد. به جرأت میتوان گفت هیچ کتابی در جهان همانند قرآن از نظر توجه به کتابت، نگارش و حفظ نسخههای مکتوب مورد اهتمام قرار نگرفته است.
وی ادامه داد: اگر بخواهیم به صورت کلی دورههای کتابت قرآن را دستهبندی کنیم، میتوان چند دوره مهم را در نظر گرفت. دوره نخست که میتوان آن را دوره قدیم یا دوره اقدمیه نامید، از قرن اول تا قرن سوم هجری را شامل میشود؛ در این دوره قرآنها عمدتاً با خط حجازی و سپس خط کوفی کتابت میشدند.
توکلی افزود: دوره بعدی را میتوان دوره گسترش خطوط مشرقی دانست که در آن خطوط کوفی مشرقی رونق بیشتری پیدا کردند و سهم قابل توجهی از کتابت قرآن را به خود اختصاص دادند. پس از آن به تدریج خطوطی همچون نسخ وارد عرصه کتابت قرآن شدند و از قرن چهارم تا ششم هجری رواج بیشتری یافتند.
وی با اشاره به دوره میانی تاریخ کتابت قرآن گفت: در این دوره خطوط نسخ، محقق و ریحان کاربرد فراوانی داشتند و نسخههای بسیاری با این خطوط نوشته شد. پس از آن، از حدود قرن دهم تا سیزدهم هجری، خط نسخ ایرانی در سرزمینهای شرقی جهان اسلام و بهویژه در ایران گسترش چشمگیری پیدا کرد و به یکی از شاخصههای کتابت قرآن در این منطقه تبدیل شد. در نهایت نیز به دوره معاصر میرسیم که همچنان این سنت ارزشمند ادامه دارد.
قائممقام مرکز نشر قرآن کریم به جایگاه نگهداری نسخههای خطی قرآن در جهان اشاره کرد و اظهار داشت: قرآن کریم در طول تاریخ بینظیرترین کتاب از نظر تعداد نسخههای خطی و اهتمام به نگهداری و حفاظت از آن بوده است.
وی افزود: در ایران یکی از پرافتخارترین مراکز نگهداری نسخههای خطی قرآن، کتابخانه آستان قدس رضوی است. در این مجموعه ارزشمند نسخههای فراوانی از قرآنهای نفیس مربوط به دورههای مختلف تاریخی نگهداری میشود که برخی از آنها منحصر به فرد هستند.
توکلی با اشاره به اهمیت این گنجینه قرآنی خاطرنشان کرد: پژوهشگران حوزه قرآن و نسخههای خطی بارها تأکید کردهاند که مجموعه قرآنهای موجود در کتابخانه آستان قدس رضوی از نظر کمیت و کیفیت در بسیاری موارد در جهان کمنظیر است و این موضوع از افتخارات فرهنگی و دینی کشور به شمار میآید.
نقش واقفان و اهداکنندگان قرآنهای نفیس
وی در ادامه به نقش اهداکنندگان نسخههای خطی قرآن به آستان قدس رضوی اشاره کرد و گفت: در طول تاریخ افراد بسیاری قرآنهای نفیس خود را به این آستان مقدس اهدا کردهاند، اما در میان آنان نامی درخشان دیده میشود و آن رهبر شهید انقلاب است.
توکلی افزود: حضرت امامخامنه ای(ره) در طول حیات خود نسخههای متعددی از قرآنهای خطی و نفیس را به آستان قدس رضوی اهدا کردهاند. یکی از این نسخهها همان مصحفی است که امروز مراسم رونمایی از آن برگزار شده است و به علاقهمندان توصیه میکنم برای مشاهده آن به گنجینه مخطوطات قرآنهای خطی کتابخانه آستان قدس رضوی مراجعه کنند.
قائممقام مرکز نشر قرآن کریم در ادامه به معرفی نسخه قرآن مورد رونمایی پرداخت و گفت: این نسخه خطی در کتابخانه آستان قدس رضوی با شماره ۵۱۴۱ نگهداری میشود و کاتب آن عبدالله بن آشور رنانی است.
وی توضیح داد: رنان نام محلهای در اصفهان است که در گویش محلی به صورت رِنان تلفظ میشود و عبدالله بن آشور در همان منطقه سکونت داشته است. او قرآنهای متعددی در آنجا کتابت کرده و از کاتبان پرتلاش دوره خود به شمار میرود.
توکلی ادامه داد: طبق آنچه در پایان این نسخه ثبت شده است، این قرآن یکصد و نوزدهمین مصحفی است که وی در سال ۱۲۳۳ هجری قمری کتابت کرده است. بررسیهای انجام شده نشان میدهد که از این کاتب در مجموعههای مختلف ایران دستکم حدود ده نسخه دیگر نیز شناسایی شده است.
وی افزود: برخی از این نسخهها در موزه ملک تهران، برخی در مدرسه آیتالله مرعشی و تعدادی نیز در مجموعه کاخ گلستان نگهداری میشوند. قدیمیترین نسخه شناختهشده از آثار این کاتب مربوط به سال ۱۲۰۱ هجری قمری است که در کاخ گلستان نگهداری میشود و آخرین نسخه نیز مربوط به سال ۱۲۳۸ هجری قمری است.
توکلی درباره ویژگیهای هنری این مصحف گفت: عبدالله رنانی از کاتبان قرن سیزدهم هجری و متعلق به اواخر دوره صفوی و اوایل دوره قاجار است، اما سبک کتابت او متأثر از شیوه نسخ ایرانی است که پایهگذاری آن به احمد نیریزی در دوره صفوی بازمیگردد و بعدها توسط خوشنویسانی مانند محمدرضا قمی به کمال رسید.
وی افزود: امروزه این شیوه به عنوان نسخ ایرانی شناخته میشود و در این مصحف نیز همین سبک و سیاق بهخوبی قابل مشاهده است.
قائممقام مرکز نشر قرآن کریم در ادامه با اشاره به یکی از ویژگیهای مهم این نسخه اظهار داشت: در این مصحف نام مترجم و حاشیهنویس بهصورت مشخص ذکر نشده است، اما بررسی دقیق متن و حاشیهها نشان میدهد که مترجم و حاشیهنویس آن محمدهادی بن ملا صالح مازندرانی بوده است.
وی توضیح داد: محمدهادی مازندرانی از دانشمندان و مفسران برجسته دوره صفوی به شمار میرود. او از طرف پدری فرزند ملا صالح مازندرانی، شارح اصول کافی، و از طرف مادری نوه محمدتقی مجلسی و خواهرزاده علامه محمدباقر مجلسی صاحب بحارالانوار بوده است.
توکلی افزود: وی از عالمان برجسته زمان خود به شمار میرفت و آثار مهمی نیز از او به جا مانده است. از جمله به سفارش پدرش شرحی بر اصول کافی نگاشته و برای دایی خود، علامه مجلسی، کتاب روضة المتقین را تألیف کرده است.
وی ادامه داد: در بررسیهایی که در کتابخانه آستان قدس رضوی انجام شد، نسخه دیگری نیز از آثار این مترجم شناسایی شده است که یک نسخه از صحیفه سجادیه است و آن هم از جمله نسخههای اهدایی رهبر شهید انقلاب به این مجموعه به شمار میآید.
ضرورت توجه بیشتر به عرضه معارف قرآنی
قائممقام مرکز نشر قرآن کریم با اشاره به اهمیت عرضه معارف قرآن و اهلبیت(ع) گفت: درباره تاریخ کتابت قرآن، شیوههای علامتگذاری، قرائت و تحولات آن تا دوره صفویه و پس از آن تا عصر حاضر میتوان ساعتها سخن گفت، اما در این فرصت کوتاه تنها به برخی نکات اشاره شد.
وی تأکید کرد: حرم مطهر امام رضا(ع) که به تعبیر بزرگان شاه عالم آل محمد است، باید بیش از پیش عرضهکننده معارف اهلبیت(ع) باشد و قرآن کریم نیز سرچشمه همه این معارف است.
توکلی در پایان ابراز امیدواری کرد:با تلاشهای بیشتر در حوزه پژوهش، کتابت و نشر قرآن، این میراث ارزشمند بیش از پیش به جهان معرفی شود و معارف قرآنی با روایت صحیح و متقن در سطح گستردهتری عرضه شود.
انتهای پیام/
نظر شما