به گزارش خبرگزاری حوزه، زیارت، آینهای است که زائر در آن، خود را در برابرِ خورشیدِ امامت بازمییابد. در میانِ دریایِ نورانیِ روایات، گاه سخن از تأکیدهای ویژهای در زیارتِ امام رضا (ع) به میان میآید این پرسش که آیا زیارت امام رضا ع بر دیگری زیارت ها برتری دارد سالهاست که ذهن بسیاری را به خود مشغول کرده است. به دنبال چرایی این پرسش با حجتالاسلام رضا پور اسماعیل کارشناس پاسخگویی به شبهات گفت و داشته ایم در این گفتوگو، با تحلیلِ ابعادِ مختلفِ زیارت و تکیه بر حکمتِ رفتاریِ اهلبیت (ع)، به دنبال پاسخ به این پرسش میرویم.
بسمالله الرحمنالرحیم
در فضیلت زیارت اهل بیت (علیهم السلام)، به ویژه امام رضا (ع)، روایات بسیاری وارد شده است که بر اهمیت و ثواب بالای آن تأکید دارند. برخی از این روایات حتی به افضل بودن زیارت ایشان نسبت به سایر اهل بیت (علیهم السلام) اشاره میکنند.
با این حال، هنگام افضل بودن ثواب اعمال، باید به یک قاعده کلی توجه داشت: میزان ارزشمندی و ثواب یک عمل، تابعی از میزان رشد و تقرب انسان به خداوند متعال است. هر عملی که به این هدف کمک کند، ارزشمند است و هرچه این تأثیرگذاری بیشتر باشد، ثواب آن نیز افزونتر خواهد بود.
،میزان تقرب به خداوند از طریق یک عمل، به عوامل متعددی بستگی دارد. گاهی یک عمل خاص در یک شرایط زمانی یا مکانی ویژه، به دلیل ویژگیها و اقتضائات آن زمان، ارزش و جایگاه و منزلت ویژهای پیدا میکند و برتر شمرده میشود.
بنابراین، نمیتوان ارزش یک عمل را به طور مطلق و جدا از شرایط در نظر گرفت. بلکه باید آن را در بستر فاعلی که عمل را انجام میدهد، ویژگیهای خود عمل، و شرایط حاکم بر آن، مورد سنجش قرار داد. این عوامل در مجموع، تعیینکنندهی وظیفهی مکلف و ارزش واقعی آن عمل خواهند بود.
اگر به ماهیتِ عبادات ، از جمله نماز، تلاوت قرآن و زیارت به صورت مستقل و فارغ از فاعلِ آن بنگریم، تردیدی نیست که اصلِ زیارتِ معصومین (ع) دارای مطلوبیت است؛ بهویژه زیارتهایی که مورد تأکید خاص قرار گرفتهاند، همچون زیارت امام حسین (ع) و امام رضا (ع).
اما در بحثِ مقایسه میان این زیارتها، نمیتوان به طور مطلق قائل به افضلیتِ یکی بر دیگری بود؛ برای نمونه، نمیتوان با قطعیت گفت که زیارت امام رضا (ع) همواره از زیارت امیرالمؤمنین (ع) یا امام حسین (ع) برتر است، و یا برعکس. بنابراین، تعیینِ افضلیتِ مطلق میان زیارتهای مختلف، امری است که نمیتوان بدون در نظر گرفتن شرایط و اقتضائات، به صورت کلی و همیشگی بر آن حکم داد.
بررسی اسباب تأکید و تمایز در زیارت معصومین (ع)
برخی از زیارتها به دلایل متعددی دارای تأکید ویژهای از سوی اهلبیت (ع) هستند. برای نمونه، زیارت امام حسین (ع) به دلیل جایگاه خاص ایشان و قیامِ تحولآفرینی که انجام دادند، مورد تأکید فراوان قرار گرفته است؛ چرا که این قیام موجب محوریت یافتن حرم ایشان و زنده ماندن یاد و نام آنان گشت.
از سوی دیگر، در بحث افضل بودن و اولویت زیارت امام رضا ع میتوان به روایتی از جناب عبدالعظیم حسنی از امام جواد (ع) استناد کرد:
در این روایت، هنگامی که از ایشان درباره اولویت زیارتِ معصومین سؤال میشود، امام رضا (ع) را برگزیدهاند و دلیل این برتری را کم بودن تعداد زائران ایشان ذکر میفرمایند. این نشان میدهد که گاهی تأکید بر یک زیارت خاص، به ملاحظاتِ دیگری نظیر نیاز به توجه بیشتر یا شرایطِ خاصِ زائرنشان است.
تحلیل ابعاد مطلوبیت و افضلیت در زیارت معصومین (ع)؛ ملاحظات فردی و اجتماعی
این مباحث نشان میدهد که تأکید بر یک زیارت خاص، میتواند با ملاحظات زمانی و مقتضیات اجتماعی پیوند داشته باشد. برای نمونه، توصیه امام جواد (ع) به زیارت امام رضا (ع)، میتواند بازتابدهنده آن باشد که در آن برهه زمانی، تقویت پیوند با ایشان آثار بیشتری (اعم از تقویت باور یا گسترش زیارت) داشته است. همچنین از منظر عقیدتی، میتوان گفت زیارت امام رضا (ع) به دلیل پیوند تنگاتنگ با هویت و آموزههای شیعه اثنا عشری، ویژگی متمایزی دارد؛ در حالی که سایر معصومین (ع) ممکن است مورد توجه سایر فرقهها نیز باشند. بنابراین، این تأکید، نشاندهنده اهمیتِ تقویت یک نگاه یا عقیده خاص در شرایطی ویژه است.
از این رو، نمیتوان به صورت مطلق حکم داد که در هر زمان و برای هر فردی، یک زیارت همواره از سایر زیارتها برتر است. اگرچه مطلوبیت کلیِ زیارت معصومین (ع) ثابت است و آثار فردی و اجتماعی گستردهای دارد، اما در انتخاب میان معصومین مختلف، باید «مجموعه شرایط» و «مقتضیات زمان» را مد نظر قرار داد. در واقع، انسان در مقام انتخاب میان دو عملِ مطلوب (تزاحم میان اعمال)، باید آن زیارتی را برگزیند که با توجه به شرایط او، آثار و پیامدهای فردی و اجتماعی رشد بیشتری به همراه داشته باشد.
انشاءالله خداوند به برکت معصومین (علیهمالسلام)، زیارتِ عارفانه را روزی همگان بفرماید
نظر شما