سمیه حاجی اسماعیلی، مدیرگروه علمی تربیتی مطالعات زن و خانواده جامعهالزهرا(س) در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه، با تبیین دستاوردهای مکتب امامین انقلاب در حوزه زن و خانواده اظهارکرد: دستاوردهای مکتب امامین انقلاب در حوزه زن و خانواده، صرفاً آمار و ارقام نیست؛ بلکه «تغییر پارادایم» است. امام راحل با احیای ارزشهای الهی و کرامت زن، او را از قفسهای تحقیرآمیز به متن جامعه آوردند و رهبر شهید، با حکمت عملی و تدبیر، این حرکت را به «شکوفایی» رساندند.
عضو هیات علمی پژوهشکده زن و خانواده خاطرنشان کرد: پیش از تکوین گفتمان انقلاب اسلامی، هویت اجتماعی زن عموماً در یک دوگانه ساختگی و تقلیلگرایانه محصور بود: از یک سو، رویکرد سنتگرایی حاشیهنشین که با نفی حضور مؤثر در عرصه عمومی، زن را فاقد عاملیت اجتماعی میپنداشت؛ و از سوی دیگر، رویکرد مدرنیته سرمایهداری که با اتکا بر کالاییسازی بدن زنانه و تقلیل هویت انسانی به ارزش مبادلهای، وی را در نظام تولید و مصرف ادغام میکرد.
وی افزود: دستاورد بنیادین و نظری مکتب امامین انقلاب در این عرصه، «خلق و صورتبندی الگوی سوم زن» است. این الگو از منظر جامعهشناختی، یک سنتز محسوب میشود که دوگانه کاذب «سنت-مدرنیته» را واسازی کرده است. در این پارادایم، زن به عنوان یک «سوژه فعال و تاریخساز» بازتعریف میگردد؛ سوژهای که منزلت و کرامت انسانی او بر متغیرهای جنسیتی تقدم دارد.
استاد حوزه علمیه خواهران ادامه داد: در این چارچوب مفهومی، زن نه ابژه انزوای تاریخی است و نه ابژه استثمار مدرن، بلکه کنشگری است که «عفت و هویت بومی» را با «مشارکت فعال اجتماعی و تخصصی» درهمآمیخته است.
وی بیان کرد: تغییر پارادایمهای نظری، مادامی که در شاخصهای ساختاری و عینی تجلی نیابند، در حد شعار باقی میمانند. دستاورد مکتب امامین انقلاب، ترجمان نظریه «الگوی سوم» به متغیرهای قابل سنجش در ساختار اجتماعی است. دادههای مستند و کلان در چهار دهه گذشته، نشاندهنده شکلگیری بیسابقه سرمایه فرهنگی برای جامعه زنان است. برخی از مؤلفههای کلیدی این دستاورد عبارتند از:
گذار از حاشیهنشینی علمی به مرجعیت تخصصی: تغییر الگوی توزیع جنسیتی در آموزش عالی و رشد تصاعدی حضور زنان در مقاطع تحصیلات تکمیلی، بهویژه در حوزههای تخصصی STEM (علوم، تکنولوژی، مهندسی و ریاضیات) و علوم پزشکی.
ارتقای شاخصهای توسعه انسانی: افزایش چشمگیر امید به زندگی، کاهش معنادار مرگومیر مادران و توسعه زیرساختهای بهداشت باروری؛ به عنوان نشاندهنده ارتقای سطح رفاه و امنیت جسمی و روانی زنان
مشارکت مدنی و نخبگانی: حضور ساختارمند زنان در نهادهای قانونگذاری، شوراهای تصمیمساز، هیئتهای علمی دانشگاهها، زیستبومهای دانشبنیان و شبکههای مدیریت کلان (این حضور، از جنس «سهمیهبندیهای نمایشی» نیست، بلکه محصول طبیعی انباشت تخصص و تعهد است)
حاجی اسماعیلی گفت: از دیگر دستاوردهای بنیادین این گفتمان، فراهم آوردن بستری برای «کنشگری چندبُعدی» است. ساختار اجتماعی پس از انقلاب اسلامی بستری را فراهم آورد که در آن، متغیر «دینداری و التزام به هنجارهای بومی/اسلامی» مانعی برای «پیشرفت و تخصص» تلقی نمیگردد.
وی افزود: حضور زنان محجبه و متخصص در عرصههای پیچیده علمی، المپیادهای جهانی، سکوهای قهرمانی بینالمللی و مدیریتهای کلان کارآفرینی، در واقع تجلی عینی یک مدل جدید از زیست زنانه است. این مدل، در ادبیات مطالعات فرهنگی، کلیشه «تضاد سنت و توسعه» را ابطال نموده و نشان میدهد که عاملیت زنانه میتواند همزمان حافظ مرزهای هویتی و پیشگام در مرزهای دانش و فناوری باشد.
استاد جامعه الزهرا(س) ادامه داد: بازخوانی نظریات مکتب امامین انقلاب حاکی از آن است که دستاوردهای این پارادایم در حوزه مسائل زن و خانواده، صرفاً به مجموعهای از اصلاحات حقوقی یا آمارهای روبنایی محدود نمیگردد؛ بلکه نمایانگر یک «تحول عمیق ساختاری و معرفتی» است.
وی تصریح کرد: «خلق الگوی سوم زن» برگرفته از «سبک و سیره فاطمی» و برای بازتعریف کارکردهای نهاد خانواده به عنوان «سلول حیات جامعه» است. به دور از افراط مردسالارانه و تفریطِ فمینیستی، با زمینهسازی برای تحرک صعودی زنان در طبقات علمی و اجتماعی، مدلی جامع و جهانشمول را عرضه کرده است که قابلیت پاسخگویی به بحرانهای هویتی و ساختاری انسان معاصر را داراست.
عضو هیات علمی پژوهشکده زن و خانواده تأکید کرد: در نهایت، مفهوم «زن مسلمان ایرانی» در مکتب امامین، یک «تئوری» نیست که در کتابها بماند؛ بلکه یک «پارادایم زنده» است که تعامل میان «فطرت» و «فرهنگ» را بازتعریف میکند؛ تضاد میان «خانواده» و «جامعه» را حل میکند. آزادی را از «فردگرایی» به «مسئولیتپذیری» منتقل میکند و در نهایت، «ایران همدل» را به یک «آزمایشگاه اجتماعی موفق در عرصه زن و خانواده» تبدیل کرده است که میتواند الگویی برای جهان اسلام و سایر جوامع در حال پیشرفت باشد.
نظر شما