خبرگزاری حوزه| پیام راهبردی امام و رهبر شهید به مناسبت یکصدمین سالگرد بازتأسیس حوزه علمیه قم، نشاندهنده نگاه جامع و آیندهنگر ایشان به نقش نهاد روحانیت در تحقق اهداف انقلاب اسلامی است. ایشان همچون بیانیه گام دوم انقلاب، گذشته، حال و آینده حوزه را با دقت مورد بررسی قرار داده و وظایف همه اقشار روحانی را در این مسیر روشن ساختهاند؛ از اساتید و مراجع تا طلاب جوان، و تأکید دارند که جایگاه حوزه باید فراتر از یک مرکز صرفاً آموزشی باشد.
در این پیام، اصول بنیادین حوزه، رسالت مجاهد فرهنگی، تهذیب نفس و توجه به مسائل روز و نظامات اجتماعی مورد توجه قرار گرفته است. همکاری با دانشگاهها و تعامل با جامعه علمی کشور، اهمیت به روز بودن حوزه و استفاده از ظرفیتهای اجتماعی و علمی نیز از محورهای اصلی بیانیه است. امام شهیدمان، حوزه را خط مقدم مبارزه با تهدیدهای دشمنان در عرصههای علمی، فرهنگی و سیاسی دانستند و بر این تأکید داشتند که حوزه باید همیشه پیشرو و سلامت باشد و فاصله با وضعیت مطلوب، با اجرای دقیق نکات بیانیه کاهش خواهد یافت.
در ایام نخستین سالگرد صدور پیام راهبردی امام و رهبر شهیدمان آیتالله العظمی امام خامنهای(ره) در همایش یکصدمین سالگرد بازتأسیس حوزه علمیه قم با حجت الاسلام والمسلمین علی محبی، عضو هیئت رئیسه مجمع عمومی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و اساتید درس خارج فقه و اصول حوزه به گفتگو پرداخته و بازخوانی و تبیین ابعاد مختلف این پیام را مورد توجه قرار دادیم که در ادامه مشروح این گفتگو را ملاحظه می کنید؛
* پیام جامع راهبردی؛ نگاهی به گذشته، حال و آینده حوزه
پیام راهبردی امام شهید درباره یکصدمین سالگرد بازتأسیس حوزه علمیه بسیار جامع و کامل بود. اصولاً امام شهید در پیامهای خود زمان فراوانی صرف میکردند و با دقت و ملاحظه همه ابعاد سخن میگفتند.
برای نمونه، اگر پیام گام دوم انقلاب را ملاحظه کنید، مشاهده میکنید که گذشته انقلاب، آینده انقلاب و وضعیت کنونی آن را بهزیبایی ترسیم کرده و همه این ابعاد را در نظر گرفتهاند.
در مورد پیام مربوط به یکصدمین سالگرد بازتأسیس حوزه نیز همینگونه است. در این پیام هم به گذشته حوزه و زحماتی که بزرگان حوزه، بهویژه مرحوم آیتالله حائری رضوانالله تعالی علیه، متحمل شدهاند توجه شده و هم به جایگاه بزرگان کنونی حوزه که اکنون در سکوهای درسی، مرجعیت و موقعیتهای علمی برجسته قرار دارند پرداخته شده است.
همچنین به جوانان عزیز طلبه نیز توجه شده است؛ از طلبهای که تازه وارد حوزه میشود تا طلبهای که سالها در حوزه حضور داشته، درس خارج خوانده و مراحل علمی را طی کرده است. در این بیانیه وظایف همه این افراد مشخص شده و نسبت به آینده حوزه نیز این پیام بسیار راهگشا و راهبردی است.
* ضرورت اجرای عملیاتی بیانیه؛ گامی برای هموارسازی مسیر رهبری
به نظر میرسد نخستین اقدام آن است که انشاءالله، همانگونه که در حال انجام است، شورای عالی محترم حوزه و مدیریت محترم حوزه باید در میدان عمل بر اساس این بیانیه فعالیت کنند. اینگونه نباشد که جلسهای برگزار شود و سپس موضوع به فراموشی سپرده شود.
این بیانیه باید عملیاتی گردد؛ زیرا تا زمانی که عملیاتی نشود، جایگاه حقیقی خود را پیدا نخواهد کرد. هنگامی که این بیانیه عملیاتی شود، مسیر برای امام جدید و جوان حوزه، حضرت آیتالله سید مجتبی حسینی امام خامنهای، حفظه الله، نیز هموارتر خواهد شد و کمک بزرگی به ایشان خواهد بود؛ بنابراین لازم است این توصیهها به مرحله اجرا درآید.
* محورهای کلیدی بیانیه: از فقه کاربردی تا تربیت مجاهد فرهنگی
ابتدا سرفصلهایی را که در این بیانیه آمده است به عرض شما میرسانم. این سرفصلها بسیار زیبا و مهم هستند. یکی از این موارد، وظایف علم فقه در قبال مسائل روز است؛ موضوعی که باید بسیار کاربردی شود و وظیفه روز عالمان فقه را مشخص میکند.
موضوع دیگر، نیاز مبلغان دین به تعلیم محتوا و همچنین شیوهها و روشهای تبلیغی است که در این بیانیه بر مسئله تبلیغ بسیار تأکید شده است. زیرا اگر جمعیت موجود در حوزه را در نظر بگیریم، میبینیم که غالب طلاب برای فعالیت در عرصه تبلیغ آمادگی پیدا میکنند.
البته عدهای برای اجتهاد و گروهی برای تدریس تربیت میشوند، اما بیشتر طلاب جوان در عرصه تبلیغ فعالیت میکنند و زمینه این کار را دارند؛ ازاینرو حضرت امام شهید نیز در این بیانیه تأکید فراوانی بر این موضوع داشتهاند.
از دیگر نکات، پرورش «مجاهد فرهنگی» در عرصه تبلیغ است؛ نه صرفاً یک فعال فرهنگی. یعنی فردی که در حوزه فرهنگ فعالیت میکند، باید ابتدا روحیه جهادی در کار او شکل گیرد و مجاهد باشد.
مسئله دیگر، توجه مبلغان دین به تهذیب نفس است. این موضوع بسیار مهم است؛ زیرا مبلغ باید پیش از هر چیز نفس خود را تهذیب کرده باشد تا سخن او در میان مردم اثرگذار باشد. حضرت امام شهید در این بیانیه به این موضوع نیز پرداختهاند.
* ضرورت نگاه جهانی و تعامل سازنده حوزه و دانشگاه
از دیگر نکات مطرحشده، نیاز حوزه به آگاهی از یافتههای امروز جهان است. حوزه نباید تنها به مسائل درونی خود محدود شود، بلکه باید نسبت به مسائل جهانی نیز نگاه و توجه داشته باشد. این موضوع نیز در بیانیه مورد تأکید قرار گرفته است.
همچنین همکاری با دانشگاه برای تنظیم نظامات اجتماعی مورد توجه قرار گرفته است؛ به این معنا که ارتباط حوزه و دانشگاه نباید تضعیف شود، بلکه باید هر روز قویتر گردد و از ظرفیتهای دانشگاهی نیز در حوزه استفاده شود.
البته راهبرد مطرحشده در این زمینه به معنای دانشگاهی شدن حوزه یا حوزوی شدن دانشگاه نیست، بلکه به معنای بهرهگیری متقابل از ظرفیتهای علمی یکدیگر است؛ هرچند هر کدام جایگاه علمی خاص خود را دارند.
* عنصر زمان و مکان در اجتهاد؛ فصل مهمی در تحول فقه
موضوع دیگر، توجه به دو عنصر زمان و مکان در اجتهاد و شناخت درست موضوع است. این بخش از بیانیه فصل بسیار مهمی است که اگر بخواهیم درباره هر یک از این موارد سخن بگوییم، باید ساعتها درباره آن بحث و گفتوگو شود.
در زمان امام رضوانالله تعالی علیه نیز این مسئله مطرح بود و ایشان فرمودند که زمان در اجتهاد تأثیر دارد. رهبر شهید نیز در این بیانیه بار دیگر به این موضوع توجه دادهاند.
* پویایی و بالندگی حوزه؛ حضوری مؤثر در متن جامعه
از دیگر نکات، زنده بودن و بالندگی حوزه علمیه قم در عرصههای مختلف است. حوزه علمیه باید در همه عرصهها پویا و بالنده باشد. امروز نیز مشاهده میکنیم که طلاب عزیز و اساتید حوزه در کنار مردم حضور دارند و در جهاد شبانه مردم در خیابانها و در کنار رزمندگان در میدان، آنان را تقویت میکنند.
در هر موکبی که در شهرهای مختلف حضور پیدا کنید، مشاهده میکنید که طلاب در آنجا مشغول فعالیت هستند. حتی در این ایام درسهای حوزه نیز تعطیل شده است تا طلاب بتوانند در موکبها و اجتماعات مردمی حضور پیدا کنند. این نیز از نشانههای بالندگی حوزه است که در این بیانیه به آن اشاره شده است.
* حوزه؛ فراتر از درس و بحث، مرکز علم، تربیت و کارکرد اجتماعی
پس از آن، توصیههایی برای پیشروتر و سرآمدتر بودن حوزه علمیه بیان شده است. اکنون یکی دو فراز از بیانات ایشان را که اهمیت ویژهای دارد به عرض شما میرسانم. بیان ایشان بسیار زیباست: «حوزه برخلاف آنچه این ادبیات نشان می دهد صرفا یک موسسه تدریس و تدرس نیست».
به این معنا که حوزه صرفاً جایی نیست که عدهای در آن درس بخوانند و سپس به خانههای خود بازگردند. متأسفانه گاهی افراد اندکی چنین رویکردی دارند و تنها به تدریس مشغول هستند و به سیاست، اجتماع و مردم توجهی ندارند، در حالی که این رویکرد با ماهیت حوزه سازگار نیست. «بلکه مجموعه ای از علم و تربیت و کارکرده ای اجتماعی و سیاسی است، ابعاد گوناگون این واژه پرمعنا را عمدتا می توان اینگونه فهرست کرد».
* نگاه چندبعدی به حوزه؛ از مرکز تخصصی تا خط مقدم جبهه
ایشان بسیار زیبا این ابعاد را دستهبندی کردهاند و میفرمایند: «یک مرکز علمی با تخصص های معین». امروز در حوزه شاهد شکلگیری مراکز تخصصی فراوانی هستیم، بهویژه در حوزه فقه معاصر. درسهای فقه معاصر که راهاندازی شدهاند بسیار مهم هستند.
در اینجا باید از حضرت آیتالله اعرافی نیز یاد کرد که فعالیتهای ارزشمندی در این زمینه داشتهاند و اساتید بزرگوار نیز تشویق شدهاند تا با جدیت در این عرصه به تدریس فقه معاصر بپردازند و آثار علمی متعددی نیز در این زمینه تألیف شده است. این مسئله اهمیت فراوانی دارد.
ایشان در ادامه میفرمایند: «دو، مرکز تربیت نیروی مهذب و کارآمد برای هدایت دینی و اخلاق جامعه». این از عناوینی است که در این بیانیه مطرح شده است. «سه خط مقدم جبهه تقابل با تهدیدهای دشمنان در عرصه های گوناگون». حوزه واقعاً در عرصههای گوناگون حضور داشته است؛ از دوران دفاع مقدس گرفته تا امروز، و بسیاری از عزیزان ما در آن عرصهها به شهادت رسیدهاند.
* مواجهه با تهدیدهای دشمن؛ از نظامی تا اقتصادی
امروز نیز دشمن ما دشمنی مکار و غدار است که امام عزیز ما را به شهادت رساند. بنابراین باید در میدانهای گوناگون مبارزه، چه نظامی، چه اعتقادی و چه اقتصادی، حضور داشت. متأسفانه پس از جنگهای مختلف، اکنون جنگ اقتصادی نیز آغاز شده است.
در این عرصه نیز حوزه باید فعالیت داشته باشد و در هر میدانی که دشمن وارد میشود، ما نیز در همان میدان حضور پیدا کنیم و به لطف خداوند متعال پیروز از آن خارج شویم. تا امروز نیز در هر میدانی که وارد شدهایم، به لطف الهی و با عنایتهای حضرت ولیعصر عجلالله تعالی فرجه الشریف پیروزی حاصل شده است.
امام سجاد علیهالسلام میفرمایند که خدا را شکر که دشمنان ما را نادان آفریده است. آنان گمان میکنند که همه قدرت در سلاح و موشک خلاصه میشود. البته موشک نیز قدرتی مهم است، اما همین قدرت نیز به امر الهی و به مدد خداوند متعال حاصل شده است.
* سه عامل کلیدی پیروزی؛ ایمان، ولایت فقیه و مردم
امروز اساتید و طلاب باید پیرو ولی فقیه باشند. این موضوع بسیار مهم است؛ یعنی در هر عرصهای که فرمانی صادر شد، باید در همان میدان حاضر شوند. آنچه نظام مقدس جمهوری اسلامی را از آغاز تاکنون به پیروزی رسانده، سه عامل اساسی بوده است: نخست ایمان به خداوند متعال و در امتداد آن ایمان به پیامبر و ائمه اطهار علیهمالسلام؛ دوم ولی فقیه که در زمان غیبت هدایت جامعه را بر عهده دارد و مورد توجه و حمایت امام زمان است؛ و سوم مردم ولایتمدار.
البته این عوامل در عرض ایمان به خداوند نیستند، بلکه در طول آن قرار دارند. قدرت حقیقی از آنِ خداوند است، اما ابزار تحقق آن در جامعه، ولایت فقیه و ولایتمداری مردم است. اخیراً نیز شاهد بودید که ولایتمداری مردم چه تأثیری داشت و چه معجزهای آفرید. اگر به تاریخ انقلاب نگاه کنید، خواهید دید که سراسر آن سرشار از جلوههای شگفتانگیز و الهی است.
* امدادهای غیبی؛ معجزات انقلاب در بزنگاههای تاریخی
برای نمونه، هنگامی که امام به ایران بازگشتند فرمودند: «من دهن در دهن این دولت می زنم من دولت تعیین می کنم». روز بعد حکومت نظامی اعلام شد، امام خمینی(ره) گفتند که مردم به خیابان ها بیایند، آیت الله طالقانی خدمت امام رسید و عرض کرد که حکومت نظامی اعلام شده و مردم ممکن است در خیابانها کشته شوند. امام فرمودند: «مگر از خودم می گم؟». این همان عنایتهای امام زمان است.
رهبر گرامی اسلام، امام شهید، نیز در فتنه هشتاد و هشت با گفتن «یا مولا یا سیدی» شاهد امدادهای حضرت ولیعصر بودند و آن حادثه در مدت کوتاهی دگرگون شد؛ با وجود آن همه فتنهای که ایجاد شده بود.
* ضرورت تربیت نیروهای تراز انقلاب و ارتباط مستمر با مردم
در این بیانیه نیز مشاهده میکنیم که توجه خاصی به حوزه شده است و این نشان میدهد که لطفی از جانب خداوند متعال بر ذهن مبارک ایشان جاری شده تا این بیانیه به این صورت تنظیم شود. در بخش دیگری از بیانیه آمده است: «مرکز حوزه مرکز تولید و تبیین اندیشه اسلام در باب نظامات اجتماعی از نظام سیاسی و شکل و محتوای آن تا نظامات مربوط به اداره کشور».
به هر حال روحانیت باید در عرصههای مختلف اجتماعی و مدیریتی حضور داشته باشد؛ از جمله در جایگاههایی مانند ائمه جمعه. این سرفصلها در واقع مفهوم و جایگاه حوزه علمیه را تبیین میکنند.
در بخش دیگری از این بیانیه، در ارتباط با «تبلیغ و بلاغ مبین» آمده است: «با این حال این انتظار منطقی که حوزه علمیه قم حوزه پیشرو و سلامت باشد، فاصله قابل توجهی با وضعیت کنونی دارد، توجه به نکات زیر می تواند این فاصله را کاهش دهد».
ایشان در ادامه میفرمایند: «حوزه باید به روز باشد به طور دائم با زمان پیش برود بلکه حتی جلوتر از زمان حرکت کند». این ویژگی در شخصیت حضرت امام شهید نیز وجود داشت؛ ایشان همواره جلوتر از زمان حرکت میکردند. مرحوم آیتالله مشکینی رضوانالله تعالی علیه نیز نقل میکردند که وقتی با ایشان دیدار کردم، احساس کردم صد سال جلوتر از ما میاندیشد.
* روحانیت مردمی؛ لازمه اثرگذاری در جامعه
در ادامه آمده است: «به تربیت نیرو در همه بخش ها اهمیت داده شود مسیر حرکت این ملت و آینده انقلاب را نیروهایی ترسیم خواهند کرد که امروز در حوزه علمیه تربیت می شوند». همچنین تأکید شده است که «حوزویان رابطه خود را با مردم افزایش دهند». این نکته بسیار مهمی است.
در این شبها اگر به موکبها مراجعه کنید، مشاهده میکنید که روحانیون در میان مردم حضور دارند. ارتباط با مردم به این معناست که روحانی باید مردمی باشد. امام راحل نیز همواره از «حوزه مردمی» سخن میگفتند؛ زیرا بزرگان حوزه در میان مردم حضور داشتند. به یاد دارم که برخی از بزرگان، مانند مرحوم خادمی در اصفهان، در بازار میان مردم رفتوآمد داشتند.
در نقل است که حضرت ولیعصر عجلالله تعالی فرجه الشریف بهواسطهای به سید ابوالحسن اصفهانی فرمودند که درِ منزل خود را باز بگذار تا مردم بتوانند به تو مراجعه کنند و فتاوای خود را دریافت نمایند؛ ما نیز تو را یاری خواهیم کرد.
* تأکید بر تبلیغ مخلصانه و ارتقاء جایگاه حوزه
روحانیت باید در میان مردم حضور داشته باشد، به پرسشهای آنان پاسخ دهد، با عطوفت و مهربانی با آنان برخورد کند و از تندی و عصبانیت پرهیز نماید. اگر میخواهیم مردمی باشیم، باید در میان مردم حضور داشته باشیم و دسترسی مردم به روحانیت آسانتر باشد. حتی در نماز جمعه نیز این موضوع اهمیت دارد؛ برخی از ائمه جمعه نردههای میان خود و مردم را برداشتهاند و این اقدام تأثیر تبلیغی بسیار خوبی دارد.
در روایات نیز آمده است که امام جماعت پس از نماز رو به مردم کند و با آنان سخن بگوید؛ نه اینکه نماز را به پایان برساند و بلافاصله محل را ترک کند. باید در میان مردم حضور داشته باشد و ارتباط مستمر با آنان برقرار کند.
در این بیانیه نیز تأکید شده است که روحانیان باید مردمی باشند. همچنین آمده است که «به خصوص در مورد تبلیغ، مبلغانی با اخلاص تربیت کنند» و امروز لازم است در عرصه تبلیغ فعالیت گستردهتری صورت گیرد.
* دعا برای عزت اسلام و امت؛ پیام پایانی بیانیه
در پایان بیانیه نیز آمده است: «سخن را در اینجا به پایان می برم و از خداوند متعال عزت و شوکت روزافزون اسلام و قوت و استحکام روزافزون امت اسلامی و پیشرفت و سعادت روزافزون ملت ایران و سربلندی کارآمدی روزافزون حوزه های علمیه و نصرت بر دشمنان و بدخواهان و معاندان را مسئلت می نمایم».
از این بیانیه چنین برمیآید که نورانیت خاصی به ایشان عطا شده تا این بیانیه به این صورت تنظیم شود؛ همانگونه که در بیانیه گام دوم نیز چنین جلوهای دیده میشود. حدود یک ماه پیش از شهادت امام شهید نیز ایشان فرمودند: «اگر حادثه ای برای شما پیش آمد، خدای متعال مردم را مبعوث می کند». این امر جز با امداد غیبی الهی قابل تبیین نیست.
حادثهای بزرگتر از این تصور نمیشد که امام عزیز ما با آن وضعیت دلخراش به دست اشقیا به شهادت برسند و دشمنان گمان کنند که کار انقلاب پایان یافته است. اما بلافاصله رهبری جوان در همان مسیر و با همان اعتقاد جایگزین شد؛ با همان ایستادگی در برابر آمریکا و اسرائیل و حتی با قدرت بیشتر.
این امر چیزی جز امتداد عنایت الهی نیست. امیدواریم خداوند متعال به رهبر عزیز ما یاری رساند و این مسیر به لطف و عنایت الهی ادامه یابد و انشاءالله بر دشمنان پیروز خواهیم شد.
* “ما شما را فراموش نمیکنیم”؛ پیام دلگرمکننده از امام زمان (عج)
روایت شریفی از امام زمان(عج) در بحارالانوار، جلد پنجاه و سه، صفحه یکصد و هفتاد و پنج، حدیث دو، آمده است: «إنّا غَیرُ مُهمِلینَ لِمُراعاتِکُم ولا ناسین لِذِکرِکُم و لَولا ذلِکَ لَنَزلَ بِکُم اللّأْواءُ وَ اصطَلَمکُمُ الأَعداءُ». حضرت میفرمایند که ما در رعایت حال شما کوتاهی نمیکنیم و یاد شما را فراموش نمیکنیم؛ و اگر چنین نبود، سختیها و بلاها بر شما فرود میآمد و دشمنان شما را از ریشه نابود میکردند.
ما معتقدیم که امام زمان زنده است. گرچه در پس پرده غیبت قرار دارد و ما توفیق زیارت او را نداریم، اما او ما را میبیند و ناظر بر اعمال ماست.
* درسهایی از روزهای نخست انقلاب تا امروز؛ پیروزی با عنایت الهی
در جنگ رمضان نیز جز عنایت امام زمان چه چیزی میتوانست چنین شرایطی را رقم بزند؟ در دوران دفاع مقدس نیز ما امکانات و تجهیزات نظامی گستردهای نداشتیم، اما با وجود این هشت سال ایستادگی کردیم. هرچند پذیرش صلح برای امام به تعبیر خود ایشان همچون نوشیدن جام زهر بود، اما در حقیقت همین امر نیز نوعی پیروزی محسوب میشد.
آن پیروزی نیز با امداد امام زمان(عج) حاصل شد و امروز نیز چنین است. پیروزی در جنگ دوازدهروزه جنگ رمضان، با وجود آنکه عزیزان بسیاری به شهادت رسیدند، نشان داد که دشمنان در وضعیت سردرگمی قرار گرفتهاند و در باتلاقی گرفتار شدهاند که نمیدانند چگونه از آن خارج شوند. انشاءالله بهزودی ریشه آنان برچیده خواهد شد.
* تضمین الهی برای رهبری؛ تداوم بصیرت و هدایت
وقتی امام زمان(عج) میفرمایند که ما شما را فراموش نمیکنیم، به طریق اولی رهبر جامعه اسلامی را که نماینده ایشان بر روی زمین است نیز فراموش نخواهند کرد. اعتقاد ما نیز همین است و امیدواریم خداوند متعال در آیندهای نزدیک پیروزی را نصیب ملتهای مسلمان و جبهه مقاومت گرداند و رهبر عظیمالشأن را حفظ فرماید.
انتهای پیام/
نظر شما