خبرگزاری حوزه | عبدالستار کاکایی، کارگردان مستندساز، در گفتوگو با خبرگزاری حوزه درباره تازهترین اثر خود که به تاریخ و فعالیتهای «انستیتو پاستور ایران» میپردازد، گفت: بسیاری از مردم فقط نام این مرکز را شنیدهاند، اما شاید کمتر بدانند که این موسسه چه نقش مهمی در تاریخ سلامت کشور داشته است. انستیتو پاستور ایران بیش از یک قرن قدمت دارد و در این سالها یکی از مراکز تأثیرگذار در حوزه پژوهشهای پزشکی، کنترل بیماریها و تولید واکسن در کشور بوده است. به همین دلیل تصمیم گرفتم روایت مستندی از این مجموعه و تاریخچه آن تهیه کنم تا مخاطبان با ابعاد مختلف فعالیتهایش بیشتر آشنا شوند.
وی با اشاره به وضعیت فعلی تولید این مستند توضیح داد: پروژه هنوز در مرحله ساخت قرار دارد و بخش قابل توجهی از فیلمبرداری انجام شده است، اما کار هنوز به پایان نرسیده و برخی بخشها باقی مانده است. در کنار ادامه تصویربرداری، مراحل ابتدایی تدوین نیز آغاز شده تا بتوانیم همزمان با پیشرفت فیلمبرداری، شکل نهایی روایت را در اتاق تدوین پیدا کنیم. در واقع اکنون در میانه مسیر تولید قرار داریم و تلاش میکنیم به تدریج ساختار نهایی اثر را شکل دهیم.
کاکایی درباره روند شکلگیری ایده این مستند بیان کرد: در ابتدا قصد داشتم مستندی درباره چند چهره علمی فعال در حوزه پزشکی و علوم زیستی بسازم، اما در ادامه و بهویژه پس از برخی اتفاقاتی که در جریان جنگ رمضان رخ داد و آسیبهایی که به برخی مراکز علمی وارد شد، نگاه من تغییر کرد. در آن مقطع به این نتیجه رسیدم که پرداختن به نهادی مانند انستیتو پاستور ایران میتواند اهمیت بیشتری داشته باشد؛ زیرا این مرکز نهتنها یک موسسه علمی بلکه بخشی از زیرساخت سلامت کشور محسوب میشود.
این کارگردان با اشاره به جایگاه جهانی این موسسه گفت: انستیتو پاستور ایران یکی از نمایندگیهای مهم شبکه جهانی پاستور به شمار میآید. این شبکه علمی که ریشه آن به فعالیتهای لویی پاستور، دانشمند مشهور فرانسوی بازمیگردد، در کشورهای مختلف دنیا شعبههایی دارد. در حال حاضر دهها مرکز وابسته به این شبکه در کشورهای مختلف فعالیت میکنند، اما در میان آنها، پاستور ایران جایگاهی ویژه دارد و از نظر علمی و پژوهشی یکی از مراکز فعال و اثرگذار این مجموعه محسوب میشود.
وی ادامه داد: تفاوت مهم انستیتو پاستور ایران با بسیاری از شعبههای دیگر این شبکه در نوع فعالیت آن است. در بسیاری از کشورها، مراکز پاستور بیشتر در حوزه تحقیقات یا خدمات آزمایشگاهی فعالیت میکنند، اما در ایران شرایط متفاوت بوده است. به دلیل محدودیتها و تحریمهایی که طی سالهای گذشته وجود داشته، این موسسه علاوه بر پژوهش و خدمات آزمایشگاهی، به حوزه تولید واکسن نیز ورود کرده و در این زمینه نقش مهمی ایفا کرده است.
کاکایی افزود: وقتی به تاریخچه فعالیتهای این مرکز نگاه میکنیم، متوجه میشویم که بخش قابل توجهی از واکسنهایی که در کشور مورد استفاده قرار گرفتهاند در همین مجموعه تولید شدهاند. در دورههایی که واردات برخی داروها یا واکسنها با دشواری همراه بوده، انستیتو پاستور توانسته بخش مهمی از نیاز داخلی را تأمین کند و حتی در برخی موارد به کشورهای منطقه نیز خدمات علمی و بهداشتی ارائه دهد. به همین دلیل میتوان گفت این موسسه تنها یک مرکز تحقیقاتی نیست، بلکه نهادی اثرگذار در سلامت عمومی جامعه بوده است.
این مستندساز در ادامه به رویکرد خود در ساخت این اثر اشاره کرد و گفت: در مستندسازی معمولاً تلاش میکنم روایت صرفاً محدود به معرفی یک ساختمان یا مجموعه نباشد. برای من مهم است که انسانهایی را که در شکلگیری یک جریان علمی یا فرهنگی نقش داشتهاند نیز معرفی کنم. حتی اگر موضوع یک مرکز علمی باشد، باز هم پشت آن مجموعهای از افراد، اندیشهها و تلاشها قرار دارد که بدون شناخت آنها روایت کامل نمیشود.
وی اضافه کرد: به همین دلیل در این مستند علاوه بر معرفی تاریخچه انستیتو پاستور ایران، به برخی شخصیتهای مهمی که در شکلگیری یا توسعه این مرکز نقش داشتهاند نیز پرداختهایم. یکی از این چهرهها لویی پاستور است که بنیانگذار این جریان علمی در جهان محسوب میشود. دستاوردهای او در حوزه میکروبشناسی و واکسنسازی مسیر علم پزشکی را در جهان تغییر داد و همین اندیشهها بعدها زمینه شکلگیری شبکه جهانی پاستور را فراهم کرد.
کاکایی با اشاره به پیوند فعالیتهای این موسسه با زندگی روزمره مردم گفت: اگر کمی دقیقتر نگاه کنیم، متوجه میشویم که بسیاری از ما به نوعی با فعالیتهای این مرکز در ارتباط بودهایم. واکسنهایی که بسیاری از افراد در دوران کودکی دریافت کردهاند در همین مجموعه تولید شده است. حتی هنوز هم برخی افراد جای واکسنهای قدیمی مانند آبله را روی بازوی خود دارند که یادگار همان برنامههای بهداشتی است. این موضوع نشان میدهد که فعالیتهای این موسسه تا چه اندازه در زندگی مردم تأثیر داشته است.
وی درباره یکی از انگیزههای مهم ساخت این مستند اظهار کرد: در جریان جنگ رمضان برخی مراکز علمی و زیرساختی کشور نیز آسیب دیدند و انستیتو پاستور ایران هم از این مسئله بیتأثیر نماند. این اتفاق باعث شد توجه من بیش از گذشته به جایگاه چنین مراکزی در حفظ سلامت و امنیت علمی کشور جلب شود. در حالی که در برخی روایتهای رسانهای گفته میشد فقط مراکز نظامی هدف قرار گرفتهاند، اما در عمل شاهد بودیم که دانشگاهها، بیمارستانها و مراکز تحقیقاتی نیز از پیامدهای این حملات در امان نماندند. این مسئله نشان داد که زیرساختهای علمی نیز تا چه اندازه در چنین شرایطی آسیبپذیر هستند.
وی در ادامه تأکید کرد: همین واقعیتها انگیزهای جدی برای ساخت این مستند شد؛ چرا که به اعتقاد من، روایت فعالیتها و اهمیت نهادهایی مانند انستیتو پاستور ایران میتواند توجه افکار عمومی را به نقش حیاتی این مراکز در حفظ سلامت جامعه و پیشرفت علمی کشور جلب کند.
این مستندساز ادامه داد: مستند ما در واقع روایت یک ساختمان یا یک مجموعه اداری نیست، بلکه روایت یک نهاد علمی است که دههها برای سلامت جامعه فعالیت کرده است. وقتی چنین مرکزی دچار آسیب میشود، در واقع بخشی از سرمایه علمی و بهداشتی کشور آسیب میبیند و این مسئله اهمیت روایت کردن دارد.
وی درباره محل فیلمبرداری این پروژه نیز گفت: بخش اصلی تصویربرداری در مجموعه انستیتو پاستور ایران در تهران انجام شده است. این مرکز دارای ساختمانها و بخشهای مختلفی است و ما تلاش کردهایم در همین فضاها تصویربرداری کنیم تا مخاطب بتواند با محیط واقعی این مجموعه آشنا شود. البته ممکن است در ادامه کار به برخی شعبههای دیگر این موسسه نیز سر بزنیم، اما در حال حاضر تمرکز اصلی روی مجموعه تهران بوده است.
کاکایی درباره شیوه روایت در این مستند توضیح داد: تلاش کردهام روایت اثر به گونهای باشد که مخاطب تنها با یک گزارش خشک علمی روبهرو نشود. اگر صرفاً درباره تجهیزات آزمایشگاهی یا ساختار اداری یک مرکز صحبت کنیم، ممکن است برای همه مخاطبان جذاب نباشد. اما وقتی تاریخ، شخصیتها و تأثیرات اجتماعی یک مجموعه علمی را کنار هم قرار دهیم، روایت زندهتر و قابل لمستر میشود.
وی در بخش دیگری از این گفتوگو به وضعیت مستندسازی در ایران اشاره کرد و گفت: به نظر من در جامعه ایران کمبود سوژه برای ساخت مستند وجود ندارد. اگر یک مستندساز نگاه جستوجوگر داشته باشد، تقریباً در هر گوشهای از جامعه میتواند موضوعات جذابی برای روایت پیدا کند. حتی یک قدم زدن ساده در خیابان هم میتواند برای یک مستندساز سرشار از ایده باشد.
این کارگردان در پایان گفت: هدف اصلی من از ساخت این مستند این است که مخاطبان بدانند در کشور ما مرکزی وجود دارد که بیش از صد سال در حوزه سلامت و پژوهش فعالیت کرده و دستاوردهای مهمی داشته است. انستیتو پاستور ایران هم در گذشته نقش مهمی در کنترل بیماریها و تولید واکسن داشته و هم امروز یکی از مراکز علمی مهم در منطقه به شمار میآید. معرفی چنین ظرفیتهایی میتواند به شناخت بهتر توان علمی کشور کمک کند.
انتهای پیام
نظر شما