یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های شهید مطهری، تشخیص مسائل کلیدی جامعه بود

به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، مجید حمیدزاده استاد حوزه در مراسم اربعین شهید دکتر علی لاریجانی و بزرگداشت روز معلم که در مدرسه علمیه عباسقلی‌خان برگزار شد، با اشاره به جایگاه علمی و فکری شهید آیت‌الله مطهری، اظهار داشت: نسبت به هر دو بزرگوار، یعنی شهید آیت‌الله مطهری و دکتر لاریجانی، سخن گفتن دشوار است؛ چراکه در معرفی آنان، معمولاً باید معرف برتر از شناخته‌شونده باشد، در حالی که عظمت این دو شخصیت، فراتر از بیان‌های معمول است.

وی با اشاره به آشنایی خود با شهید مطهری گفت: توفیق حضور در دو جلسه از کلاس‌های ایشان را داشتم و در یکی از تجمع‌های اساتید دانشگاه تهران، پیش از انقلاب، نیز در کنار ایشان بودم؛ اما مهم‌تر از این آشنایی ظاهری، آن است که از حیث فکری و معنوی، تمام حیثیت وجودی خود را مرهون و مدیون آن شهید بزرگوار می‌دانیم.

استاد حوزه ادامه داد: آنچه برای من در شخصیت مرحوم آیت‌الله مطهری بسیار جالب و الهام‌بخش بود و ما را به معنایی شیفته ایشان می‌کرد، نحوه ورود و خروج ایشان در مسائل و نیز انتخاب دقیق موضوعاتی بود که باید به آن‌ها پرداخته می‌شد. برخی مباحثی که مرحوم مطهری به آن‌ها ورود کرده‌اند، نه‌تنها در فرهنگ اسلامی، بلکه در فرهنگ بشری نیز اگر نگوییم بی‌سابقه، دست‌کم کم‌سابقه است.

وی با اشاره به کتاب «عدل الهی» بیان کرد: در فرهنگ بشری، کارهایی که درباره مسئله عدل الهی انجام شده، در مقایسه با اثر شهید مطهری، از نظر کمّی و کیفی قابل توجه است، اما کار ایشان در این زمینه کم‌نظیر است، اگر مرحوم مطهری هیچ اثری جز همین کتاب نداشت، باز هم همان یک اثر برای نشان دادن عظمت علمی و فکری ایشان کفایت می‌کرد؛ چراکه ایشان این مسئله را از حیث اعتقادی، فلسفی، اجتماعی و سیاسی بررسی کرده و در هر بخش نیز با روشی دقیق، تحلیلی و منظم به جمع‌بندی رسیده است.

حمیدزاده با بیان اینکه یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های شهید مطهری، تشخیص مسائل کلیدی و بنیادین جامعه و معارف دینی بود، خاطرنشان کرد: در مسئله قضا و قدر نیز آثار فراوانی نوشته شده، اما کافی است کتاب کوچک «انسان و سرنوشت» را ببینید که حدود شصت تا هفتاد سال پیش نگاشته شده است، ایشان از همان ابتدا روشن می‌کند که در این موضوع، چه مباحثی باید مورد توجه قرار گیرد. این مسئله از آن جهت اهمیت دارد که می‌تواند بسیاری از افکار را زمین‌گیر کند و حتی تحرکات اجتماعی را از میان ببرد، یا برعکس، زمینه‌ساز یک تحرک عظیم اجتماعی، دینی و اخلاقی شود.

وی تصریح کرد: مرحوم مطهری در مباحث مربوط به جبر و اختیار، به‌ویژه در حواشی و تعلیقاتی که بر «اصول فلسفه و روش رئالیسم» مرحوم علامه طباطبایی نگاشته‌اند، عمق فهم خود را از فلسفه غرب، معرفت‌شناسی و جریان‌های فکری معاصر نشان می‌دهند. در آن روزگار بسیاری حتی نام متفکرانی چون کانت و دکارت را نیز نشنیده بودند، اما ایشان با دقت، عمق تفکر این متفکران را فهم می‌کرد و سپس با سنجش و ارزیابی آن‌ها، قوت و قدرت فلسفه اسلامی را آشکار می‌ساخت.

استاد حوزه ابراز کرد: خودِ این حواشی، کاری فوق‌العاده و در واقع یکی از نخستین رویکردهای جدی در حوزه فلسفه تطبیقی در فرهنگ اسلامی به شمار می‌آید. این گستردگی و وسعت کار، حقیقتاً شگفت‌انگیز است.

وی به یکی دیگر از وجوه ممتاز شخصیت شهید مطهری اشاره کرد و گفت: شگفت آنجا است که شخصیتی با این سطح از توان فلسفی و فکری، ناگهان به سراغ تألیف کتابی مانند «داستان راستان» می‌رود. این نشان می‌دهد که ایشان صرفاً درگیر علایق شخصی و ساحت‌های تخصصی خود نبود، بلکه تعهد دینی و اجتماعی عمیقی در وجودش موج می‌زد و احساس می‌کرد هرجا جامعه نیازمند تغذیه فکری و فرهنگی است، باید وارد میدان شود.

حمیدزاده ادامه داد: مرحوم مطهری تشخیص داده بود که جامعه، به‌ویژه نسل نوجوان و جوان، نیازمند متن‌هایی سالم، اثرگذار و تربیتی است و نباید تنها در معرض قصه‌ها و روایت‌های خیال‌پردازانه قرار گیرد. امتیاز «داستان راستان» آن است که بر واقعیات استوار است؛ یعنی داستان‌هایی است که در عالم واقع رخ داده و برساخته خیال و افسانه‌پردازی نیست. از همین رو، این اثر توانست جایگاهی ممتاز پیدا کند و حتی مورد تقدیر نیز واقع شود.

وی تأکید کرد: مسئله‌شناسی روز و احساس تعهد نسبت به اجتماع، هرگز از مرحوم مطهری جدا نبود. ایشان اهل آن نبود که در گوشه‌ای بنشیند و صرفاً به تحقیقات کتابخانه‌ای مورد علاقه خود بپردازد، مسائل جامعه را رصد می‌کرد و هرجا احساس می‌کرد باید وارد شود، با همه توان و به‌گونه‌ای عمیق و مؤثر ورود می‌کرد، از همین رو است که در موضوع حجاب، کتاب «مسئله حجاب» را می‌نویسد و برای دفاع از حیثیت فرهنگ اسلامی، حتی در فضایی مانند مجله «زن روز» حاضر به حضور و پاسخ‌گویی می‌شود.

استاد حوزه گفت: همچنین در مسئله مرجعیت و روحانیت، پس از رحلت مرحوم آیت‌الله بروجردی، وقتی خلأ و مسئله‌ای در این عرصه احساس شد، ایشان کتاب «مرجعیت و روحانیت» را نگاشت. این‌ها همه نشان می‌دهد که شهید مطهری خود را در یک حوزه محدود حبس نمی‌کرد و هرجا پای یک مسئله اساسی در میان بود، با تشخیص درست و کاری متقن وارد می‌شد.

حمیدزاده به روحیه نقادی شهید مطهری اشاره کرد و یادآور شد: برخی فقط شارح و مفسر خوبی هستند و می‌توانند مطالب سنگین را برای دیگران توضیح دهند، اما قدرت ورود به چالش‌ها و نقد اندیشه‌های نادرست را ندارند اما شهید مطهری از این دسته نبود. ایشان علاوه بر قدرت تبیین توان نقد روشمند و عمیق داشت.

وی افزود: شهید مطهری در ارتباط با گروه‌ها و جریان‌های فکری مختلف، از جمله انجمن‌های اسلامی و چهره‌های فعال فرهنگی، حضوری جدی و مؤثر داشت. او مسائل فکری را رصد می‌کرد و هرجا احساس می‌کرد انحرافی در حال شکل‌گیری است، با رعایت ادب، عفت کلام و اخلاق علمی، اما با صراحت و استحکام، به نقد آن می‌پرداخت. در نقد برخی آراء، از جمله درباره مباحث مرتبط با نبوت و دین، ایشان نشان داد که در عین حفظ احترام اشخاص، از نادیده گرفتن انحرافات فکری پرهیز می‌کند.

استاد حوزه خاطرنشان کرد: آنچه برای بنده در شخصیت شهید مطهری الگو است، همین دردمندی، حضور در صحنه‌های مختلف اجتماعی و فکری و برخورد عمیق، اصولی و روشمند با مسائل است، هر کاری که ایشان وارد آن می‌شد، با اتقان و جامعیت همراه بود و حتی یادداشت‌های منتشرنشده ایشان نیز گویای گستردگی نگاه و دقت مسئله‌شناسانه اوست.

وی سپس با اشاره به آشنایی خود با دکتر علی لاریجانی، بیان کرد: نخستین آشنایی ما با ایشان به دوره تحصیل در دانشگاه تهران بازمی‌گردد؛ زمانی که ایشان دانشجوی رسمی دکتری فلسفه بودند و بنده به‌صورت مستمع آزاد در کلاس‌ها شرکت می‌کردم. این آشنایی بعدها گسترده‌تر شد و به‌ویژه در دوره‌ای که ایشان عضو هیئت امنای انتشارات امیرکبیر بودند، ارتباط ما بیشتر شد و در سفرها و دیدارهای مختلف، از جمله در مشهد و در ارتباط با مرحوم آقای آشتیانی، فرصت‌های بیشتری برای همراهی فراهم آمد.

حمیدزاده با بیان برخی ویژگی‌های شخصیتی دکتر لاریجانی ادامه داد: ایشان فردی بسیار باهوش بود و به اعتقاد من، از نظر توان مدیریتی و اجرایی، فوق‌العاده قوی بود، هرجا وارد می‌شد، از نظر تشکیلاتی و مدیریتی تحولی اساسی ایجاد می‌کرد. در دوره مسئولیت در صدا و سیما، گسترش شبکه‌ها و طراحی‌های اجراییِ ماندگار، از جمله جلوه‌های همین توانمندی بود، در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز همین قدرت مدیریتی و تشکیلاتی به‌روشنی دیده می‌شد.

وی ابراز کرد: یکی از امتیازات برتر ایشان، توان به‌کارگیری درست نیروها بود؛ به‌گونه‌ای که اجازه نمی‌داد ظرفیت‌ها هدر رود و هر فرد را در جای مناسب خود قرار می‌داد و زمینه رشد او را فراهم می‌کرد، افزون بر این، ایشان فردی خوش‌مشرب، خوش‌برخورد، خونگرم و دارای بداهه‌گویی قوی بود و در نشست و برخاست با او، هیچ‌گاه احساس تکلف و فاصله ایجاد نمی‌شد.

استاد حوزه با نقل خاطره‌ای در این زمینه، گفت: از جمله ویژگی‌های اخلاقی ایشان، سماحت و سعه‌صدر بود. در ماجرایی، کتابی انگلیسی در حوزه فلسفه اخلاق را از ایشان به امانت گرفتم و این کتاب سال‌ها نزد من ماند، اما در تمام این مدت، حتی یک بار هم با لحن مطالبه‌گرانه یا کنایه‌آمیز از بازگرداندن آن سخن نگفتند. این روحیه، نشانه بزرگواری و اخلاق خوش ایشان بود.

وی با اشاره به جایگاه شخصیت‌های تراز اول انقلاب اسلامی، اظهار کرد: این چهره‌های برجسته، هر یک به‌نوعی با مجاهدت، ایثار و شهادت از دنیا رفته‌اند و این خود حامل معنا است، در این میان مقام معظم رهبری نیز شخصیتی استثنایی‌اند که به تعبیر بنده، در طراحی و معماری نظام حکمرانی انقلاب اسلامی نقشی ممتاز و کم‌نظیر داشته‌اند و با وجود این عظمت، نسبت خود با حضرت امام خمینی(ره) را با نهایت تواضع بیان می‌کنند.

حمیدزاده ابراز کرد: امیدواریم خداوند متعال درجات همه این عزیزان را عالی‌تر بفرماید و به ما توفیق دهد که راه آنان را با مجاهدت و تلاش ادامه دهیم و این پرچم را به دست صاحب اصلی آن برسانیم.

انتهای پیام. /