خبرگزاری حوزه | اسماعیل براری، کارگردان سینما در گفتوگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه جشنواره «آیات» رویدادی است که خاستگاه آن در ساختار رسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تعریف شده و به همین دلیل چارچوبی فرهنگی و هدفمند دارد، اظهار کرد: در این جشنواره تلاش شده نگاه به فیلمنامهنویسی فراتر از یک رقابت صِرف جشنوارهای باشد. من برای دومین دوره است که با این جشنواره همکاری میکنم و تجربه دوره قبل برایم بسیار آموزنده بود، زیرا از همان ابتدا تأکید داشتیم که انتخاب فیلمنامهها پایان مسیر نباشد. هدف ما این نبود که نویسنده صرفاً یک لوح یادبود یا جایزه دریافت کند و ماجرا تمام شود؛ بلکه باور داشتیم مقصد طبیعی هر فیلمنامه، رسیدن به مرحله تولید است. به همین دلیل در دوره گذشته با چند نهاد صحبت کردیم تا امکان ساخت برخی آثار فراهم شود و تلاش کردیم فیلمنامههای برگزیده را نیز در قالب کتاب منتشر کنیم تا در دسترس علاقهمندان و حتی سازندگان قرار بگیرد.
وی با اشاره به اینکه یکی از خلأهای جدی در فضای فیلمنامهنویسی ایران نبودِ یک ویترین رسمی برای عرضه فیلمنامههاست، توضیح داد: معمولاً متون فیلمنامه در مسیرهای محدودی دست به دست میشوند؛ نویسنده آن را برای یک تهیهکننده میفرستد، او برای فرد دیگری ارسال میکند و این چرخه ادامه مییابد. این روش هرچند قدیمی و شناختهشده است، اما ظرفیتهای واقعی نویسندگان را آشکار نمیکند. در کشورهای دارای صنعت سینمای قدرتمند، چرخه عرضه آثار ادبی و داستانی بسیار گستردهتر است و کتابها، رمانها یا داستانها محل اصلی کشف سوژههای سینمایی محسوب میشوند. در آنجا متنها منتشر میشوند، خوانده میشوند و همین بازتابها تهیهکنندگان را به سمت اقتباس سوق میدهد. ما در ایران چنین حلقه ارتباطی میان ادبیات و سینما را به شکل جدی نداریم. جشنوارههایی چون «آیات» میتوانند بخشی از این خلأ را کاهش دهند و فرصتی ایجاد کنند که متون در معرض خوانش و گفتوگو قرار بگیرند.
براری تصریح کرد: درست است که فیلمنامه در جریان تولید دستخوش تغییراتی میشود، اما جوهره آن همچنان در تمام مراحل باقی میماند؛ از ایده اولیه و نگارش تا کارگردانی و تدوین. بنابراین فیلمنامه یک اثر مستقل و خلاقه است و همانند یک متن ادبی میتواند مورد مطالعه قرار گیرد. اگر این نگاه در فضای فرهنگی ما قوت بگیرد، نویسندگان نیز انگیزه بیشتری برای خلق آثار جدی پیدا خواهند کرد. جشنواره «آیات» میخواهد یادآوری کند که فیلمنامه صرفاً یک مرحله از تولید نیست، بلکه بخشی از هویت فرهنگی سینماست.
براری با بیان اینکه نام «آیات» در این جشنواره صرفاً به معنای پرداخت مستقیم به موضوعات قرآنی نیست، اظهار کرد: البته مضامین قرآنی میتوانند نقش مهمی در آثار داشته باشند، اما منظور از «آیات» در اینجا گستره وسیعتری از نشانههای خلقت و جلوههای معنایی در جهان است. به همین دلیل این عنوان فقط یک نام نمادین نیست، بلکه یادآور ظرفیت گستردهای است که آثار هنری میتوانند از دل آن شکل بگیرند. از سوی دیگر، «آیات» عنوان مجموعه جشنوارههایی است که در بخشهای مختلف هنری از جمله موسیقی، هنرهای تجسمی و دیگر حوزهها در استانهای مختلف برگزار میشود و بخش فیلمنامهنویسی تنها یکی از شاخههای آن است. این رویکرد نشان میدهد که هدف اصلی، تقویت جریان تولید فرهنگی در حوزههای گوناگون است.
وی با مرور تجربه خود در دوره قبلی جشنواره افزود: مهمترین اقدام عملی در آن دوره انتشار کتاب فیلمنامههای برگزیده بود. شاید در نگاه اول این کار ساده به نظر برسد، اما در واقع گام مهمی بود، زیرا باعث شد متون از حالت محدود خارج شوند و در اختیار علاقهمندان قرار گیرند. همین دیده شدن میتواند انگیزهای برای تولید باشد. در کنار این موضوع، ما گفتوگوهایی با نهادهای فعال در زمینه تولید داشتیم تا امکان ساخت برخی از آثار بررسی شود. جشنواره زمانی معنا دارد که به حلقه تولید نیز متصل شود، نه اینکه صرفاً یک رویداد نمایشی بماند. تجربه آن سال نشان داد اگر این مسیر ادامه پیدا کند، میتوان امیدوار بود فیلمنامههای برگزیده تنها در حدِ متنی در کتابخانهها باقی نمانند و مسیر تولید را تجربه کنند.
وی در ادامه درباره موضوع حمایت از فیلمنامهنویسان توضیح داد: اگر منظور از حمایت تنها حمایت مالی باشد، باید بگویم که پول گرچه مؤثر است اما مشکل اصلی فیلمنامه در سینمای ما مالی نیست. بخش مهمی از این مسئله به سلیقههای محدود تصمیمگیرنده بازمیگردد. معمولاً سه گروه درباره سرنوشت یک فیلمنامه تصمیم نهایی میگیرند: کارگردان، تهیهکننده و مدیر پخش. این سه نگاه تعیین میکنند که چه متنی شانس تولید پیدا کند. در حالی که جهان فیلمنامه بسیار گستردهتر است و اگر فضایی ایجاد شود که فیلمنامهها در برابر نگاههای متنوعتری عرضه شوند، نتیجه بهمراتب غنیتر خواهد بود. اگر ما بتوانیم بازاری برای فیلمنامه ایجاد کنیم؛ بازاری که در آن آثار دیده شوند، خوانده شوند و روی آنها بحث شود، آنوقت میتوان امیدوار بود که حمایت واقعی شکل بگیرد. جشنواره «آیات» تلاش دارد گام کوچکی در ایجاد چنین فضایی بردارد و اگر نهادهای تولیدکننده نیز همراهی کنند، این مسیر به تدریج به نتیجه میرسد.
این کارگردان با تأکید دوباره بر یکی از چالشهای مهم گفت: مهمترین ضعف فعلی نبود فضایی مناسب برای دیده شدن فیلمنامههاست. ما به بستری نیاز داریم که نویسندگان بتوانند آثارشان را در معرض نقد و بررسی قرار دهند و یک چرخه طبیعی میان نویسنده، مخاطب، منتقد و تولیدکننده شکل بگیرد. در سینمای ایران چنین چرخهای هنوز کامل نشده و همین مسئله باعث میشود برخی آثار حتی پیش از آنکه فرصت عرضه داشته باشند، فراموش شوند. همانطور که گفتم در دیگر کشورها، متنهای ادبی و داستانی نخستین محل توجه تهیهکنندگاناند، زیرا بازتاب مخاطب درباره آنها تا حد زیادی مسیر اقتباس را روشن میکند. جشنوارههایی مانند «آیات» میتوانند محلی باشند برای عرضه این متون و ایجاد گفتوگو پیرامون آنها.
وی در بخش دیگری از سخنانش بیان کرد: اگر فیلمنامه در سینمای ما مورد توجه کافی قرار نگیرد، آینده این سینما با چالش روبهرو میشود. هر فیلم از یک ایده ریشه میگیرد و جنس این بذر تعیینکننده کیفیت محصول نهایی است. اگر بذر ضعیف باشد، طبیعتاً فیلم هم از ضعف ساختاری رنج خواهد برد. بنابراین توجه به فیلمنامه یعنی توجه به پایه و اساس سینما. باید شرایطی فراهم شود که نویسندگان بتوانند با آرامش، امنیت فکری و فرصت کافی آثار خود را بنویسند و عرضه کنند. این فضا کمک میکند فیلمنامهها پختهتر شوند و مسیر تولید برای آثار قویتر هموارتر گردد.
براری در پایان اظهار کرد: جشنواره «آیات» هرچند حرکت کوچکی در مقیاس سینمای کشور است، اما میتواند تلنگری باشد برای اینکه اهمیت فیلمنامه نادیده گرفته نشود. اگر ما بتوانیم این نگاه را در نهادهای فرهنگی و میان تهیهکنندگان تقویت کنیم و حتی مخاطبان سینما نیز نسبت به ارزش متن حساستر شوند، به تدریج مسیر تولید سالمتر و حرفهایتر خواهد شد. امید من این است که جشنواره امسال نیز بتواند سهمی هرچند کوچک در برجسته کردن جایگاه فیلمنامهنویسی داشته باشد و فضای گفتگو و توجه به متن را بیش از گذشته گسترش دهد.
انتهای پیام
نظر شما