به گزارش خبرگزاری حوزه، اردیبهشتماه امسال، نهمین سالگرد درگذشت یکی از فعالان فرهنگی و اندیشمندان انقلابی این مرز و بوم است که با وجود گمنامی، فعالیتهای ارزشمندی در زمینه خدمت به جبهه پربرکت انقلاب اسلامی از منظر علوم انسانی و فعالیت های فرهنگی داشته است.
به این مناسبت نیمنگاهی انداختهایم به سه کتاب منتشر شده از سوی وی که حاوی نکات ارزشمندی برای رهپویان راه حق و حقیقت است.
خمینی؛ پدیده انسانی پیچیده
عنوان نخستین کتاب، "خمینی؛ پدیده انسانی پیچیده" است که به همت نشر معارف به زیور طبع آراسته شده است. این کتاب در واقع گزارههایی برای آشناییزدایی از «تصویر عمومی شده» امام خمینی (ره) ارائه میدهد.
در بخشی از این اثر می خوانیم؛
"پدیدههای زیادی هستند که به علت استفاده مکرر برای ما معمولی میشوند و به آنها عادت میکنیم، حتی ممکن است بدون کوچکترین توجه و احساسی از کنار آنها بگذریم. منتقدان ادبی فرمالیست معتقدند برای رهایی از این امر باید دست به «آشناییزدایی» این گونه از پدیدهها زد. اصطلاح «آشناییزدایی» اولین بار توسط شکلوفسکی منتقد فرمالیست روس بهکار رفت.
مرسوم است که درباره متفکران و اندیشمندان آثاری با عنوان «آشنایی با آراء و اندیشههای...» نوشته میشود. اهل تفکر چون در قید عادات نیستند و خلاف آمد عادات میاندیشند، از ساحت زندگی روزمره مردم فاصله دارند. از این رو نیاز به آشنایی با آنها داریم، اما متفکرانی که توانستهاند جمع نظر و عمل کنند، گاه از فرط آشنایی، ناشناخته میمانند. آنها رعایت مراتب در معاشرت با خلق را بر خود فرض میدانند. لذا هرکسی به اقتضای استعداد خود از آنها بهره میبرد. میان خلق هستند و با خلق نیستند! نقطه عزیمت در شناخت چنین متفکرانی «آشناییزدایی» است.
آشناییزدایی از آراء و اندیشههای آنها سرآغاز طرح پرسشهای جدی برای محققان است. حضرت امام (ره) هم یکی از متفکرانی ست که جمع نظر و عمل کرده است و در شناخت ایشان تا حد زیادی در حجاب آشناپنداری و معاصرت ماندهایم. میبایست به هاضمه رسانهها بیش از مستوریای که این متفکران پیشه کردهاند تا حقیقت وجودشان را نهان دارند، توجه کرد. گذشته از ذات رسانه که با هر پوشیدگیای سر ستیز دارد، سیاستگذاری رسانهها به گمان نویسنده مهمترین عامل به حجاب بردن تفکر و اندیشه مردانی چون حضرت امام (ره) است. "
نویسنده در جای دیگری بر این نکته کلیدی تأکید می کند که؛ " امام (ره) بزرگترین شخصیت معروف و در عین حال ناشناخته در جهان به شمار میآید، زیرا مردم او را میشناسند و دربارهاش موضعگیری کردهاند؛ ولی زندگی و ساختار شخصیتی او پیچیدهتر از این موضعگیریهاست. از این رو آیتالله خمینی یک «پدیده انسانی بسیار پیچیده» است. "
ستیز با خویشتن، ستیز با جهان
عنوان کتاب دوم، " ستیز با خویشتن ستیز با جهان" که این را هم نشر معارف منتشر کرده است. ماحصل تلاش مرحوم روح الله نامداری در این اثر در یک جمله، روایت یک گفتوگوست درباره حقیقت اسلام.
راه مبارزه با اسلام آمریکایی از پیچیدگی خاصی برخوردار است که تمامی زوایای آن باید برای مسلمانان پابرهنه روشن گردد؛ که متأسفانه هنوز برای بسیاری از ملتهای اسلامی مرز بین «اسلام آمریکایی» و «اسلام ناب محمدی» و اسلام پابرهنگان و محرومان و اسلام مقدسنماهای متحجر و سرمایهداران خدانشناس و مرفهین بیدرد، کاملاً مشخص نشده است. و روشنساختن این حقیقت که ممکن نیست در یک مکتب و در یک آیین، دو فکر متضاد و رُودررُو وجود داشته باشد، از واجبات سیاسی بسیار مهمی است. وظیفۀ همۀ علماست که با روشنکردن این دو تفکر، اسلام عزیز را از ایادی شرق و غرب نجات دهند. این کتاب نتیجه گفتوگوهای گروهی از افراد تحصیلکرده با نویسنده درباره اسلام در یکی از شبکههای مجازی است، که نویسنده تمام این جدلها را یک جا گردآوری کرده است.
انقلاب و نظریه اجتماعی
کتاب سوم، "انقلاب و نظریه اجتماعی" است که اتفاقاً این اثر نیز به همت و تلاش نشر معارف به زیور طبع آراسته شده است. نویسنده در این کتاب میکوشد تا نگاهی دقیق به انقلاب اسلامی ایران داشته و با مقالات و بیان دقیق نظریات، نسل جوان انقلابی را در این رابطه آگاه کند.
آنچه درباره این کتاب حائز اهمیت است این که؛ انقلاب همچنان که بسیاری از معادلات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی را بر هم زد، برخی از تحلیل و تئوریها را هم با پرسش جدی مواجه کرد. برخی از تئوریپردازان، توفیق داشتهاند که نظریه خود را بازبینی و بازسازی کنند. تحلیلهای متدیّنانی هم که سر سازگاری با انقلاب نداشتند، درباره مردم، دین و انقلاب، به چالش کشیده شد.
مشاهدات و اسناد، منابع اصلی در مطالعات اجتماعی هستند. انقلاب اسلامی به دلیل کمبود اسناد و مدارک، از نحیفترین انقلابها در حوزههای مطالعاتی است. البته جریان ثبت و ضبط خاطرات مبارزان انقلاب چندسالی است که آغاز شده است، اما حجم کار در برابر آنچه میبایست میشد، بسیار کم است. در همین کم هم اما و اگرهایی است که ارزش اسنادی آن را کم میکند. فیالمثل تدوین و گردآوری خاطرات مبارزان، مرکزمحور است. غیر از مرکزمحور بودن، ممیّزهای دیگری هم این تدوین و گردآوری را جهتدهی میکند، مثلِ دراماتیکبودن، امکان تجاریشدن و ...
در بخشی از این کتاب می خوانیم؛ "این انقلاب، با این عظمت و ابعاد و آثار عملی، از لحاظ ارائه مبانی فکری خودش، یکی از ضعیفترین و کمکارترین انقلابها و بلکه تحولاتِ دنیاست. مثلاً وقتی بازار مشترک به وجود میآید، دهها کتاب و جزوه و تحقیق و فیلم، در باب مبانی فکری این کار، در سطوح مختلف منتشر میشود و برای اقتصاددانها و سیاستمدارها و عامه مردم و جهانِ مصرفکننده و تولیدکننده ارسال میشود. مگر بازار مشترک چیست؟ آیا غیر از این است که چند کشور دورِ هم نشستهاند و مثل چند تاجر باهم تجارت میکنند و مبادلات بازرگانی دارند؟ بازار مشترک، مثال کوچکی در دنیاست؛ ولی اگر شما انقلابهای بزرگ دنیا را هم در نظر بگیرید، باز هم مشخص میشود که ما کم کار کردهایم. "
نظر شما