حجتالاسلام والمسلمین علیاکبر جوادی در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه ، به تشریح آموزههای راهبردی آیه ۵۸ سوره انفال پرداخت و این آیه را نمونهای بارز از تلفیق اخلاق و امنیت در مدیریت جنگ و روابط سیاسی دانست.
وی با بیان این که قرآن کریم فراتر از اخلاق فردی چارچوبی عملیاتی برای فرماندهی در شرایط جنگی ارائه میدهد، گفت: در متن نبرد، مرز میان وفاداری و نیرنگ گاه چنان باریک است که تنها نگاهِ هوشمندانه و مبتنی بر وحی میتواند آن را تشخیص دهد. آیه ۵۸ انفال نه یک دستور ساده، بلکه الگویی رفتاری برای فرماندهی در مواجهه با دشمن پیمانشکن است.
زمینه نزول و ضرورت اقدام پیشدستانه
حجتالاسلام جوادی افزود: این آیه در زمانی نازل شد که برخی قبایل مدینه، با وجود تعهدات ظاهری، بهطور پنهانی با دشمنان ارتباط داشتند و در حال زمینهسازی برای ضربه غافلگیرانه بودند. پیام الهی به پیامبر دستور میدهد تا بدون انتظار منفعلانه، پیمان دشمن را آشکار و برابر اعلان کند. این اقدام نه نقض پیمان، بلکه پاسخی شرافتمندانه و بازدارنده به نقض قریبالوقوع دشمن است.
از ترس احساسی تا تخمین اطلاعاتی
استاد حوزه علمیه با تأکید بر مفهوم خوف در این آیه گفت: خوف در قرآن به معنای ترس فلجکننده نیست، بلکه ارزیابی دقیق و آگاهانه تهدید است. فرمانده بر اساس تغییر رفتار دشمن، اطلاعات دریافتی و نشانههای پنهان، باید تصمیم پیشدستانه اتخاذ کند. خوشبینی کور و سادهانگاری، نه فضیلت اخلاقی که خطایی راهبردی است.
وی تصریح کرد: خیانت محدود به نقض آشکار پیمان نیست، بلکه هرگونه فعالیت پنهانی که مسیر ضربه آینده را هموار کند، مصداق خیانت است. در این معنا، دشمنی که ظاهر پایبندی را حفظ میکند اما در عمل زمینهساز نقض عهد است، مستحق مقابله مشروع است.
حجتالاسلام جوادی افزود: هرچند شأن نزول آیه به قبایل مشکوک مدینه اختصاص داشته، عموم مفسران و محدثان حکم آیه را فراتاریخی دانستهاند. این اصل از حوزه نظامی فراتر رفته و به معیاری عمومی برای سنجش صداقت بدل شده است. همانطور که در تاریخ شیعه پس از صلح امام حسن(ع) مشاهده شد، عدم پایبندی معاویه به مفاد پیمان، نمونهای کامل از خیانت و بیوفایی بود.
وی در تشریح این مفاهیم گفت: خیانت به معنای ترک نهان امانت است؛ یعنی دشمن ظاهر اعتماد را حفظ میکند اما در باطن ضربه آماده میکند. «نبذ» به معنای پایان آشکار پیمان است؛ اعلامی صریح که نشان میدهد دیگر هیچ پوشش اخلاقی برای توطئه وجود ندارد. پایان آیه نیز پیام دوگانهای دارد؛ هشدار اخلاقی به مسلمانان برای پرهیز از رفتار فریبکارانه و تهدید مستقیم پیمانشکنان که سرنوشت خیانتکار جز سقوط نیست.
حجتالاسلام جوادی در جمع بندی بیانات خود خاطرنشان کرد :
۱) آیه ۵۸ انفال وفاداری به پیمان را اصولی راهبردی میداند، اما مشروط به رفتار متقابل دشمن است.
۲) تشخیص عقلانی نشانههای خیانت جایگزین ترس روانی یا خوشبینی کور شده و مبنای تصمیمگیری پیشدستانه است.
۳) فرمان «نبذ آشکار و برابر»، تلفیقی از اقتدار دفاعی و شفافیت اخلاقی است که ابتکار عمل را حفظ میکند و جبهه حق را از فریب دور میسازد.
۴) عبارت پایانی آیه هم ضمانت اجرای الهی برای خائنان و هم عملیات روانی هوشمندانهای است که روحیه دشمن پیمانشکن را در میدان نبرد تضعیف میکند.
انتهای خبر/
نظر شما