دعای عرفه؛ بهترین درس خودشناسی و تقرّب به معبود

به گزارش خبرگزاری حوزه، امام و رهبر شهیدمان در یکی از سخنرانی های خویش با اشاره به روز عرفه از آن به عنوان "بهار دعا" یاد نموده و خطاب به مردم و به ویژه جوانان بیان داشتند: "روز عرفه را قدر بدانید؛ از ظهر عرفه تا غروب عرفه ساعات مهمی است، لحظه لحظه‌ی این ساعات مثل اکسیر، مثل کیمیا حائز اهمیت است، اینها را با غفلت نگذرانیم، یک نمونه از اعمال، این دعای عجیب امام حسین (ع) در عرفه است که مظهر خضوع و تذلّل و ذکر و مظهر ابتهال در مقابل پروردگار است. "

بی‌شک یکی از ماندگارترین و زیباترین جلوه‌های معنوی چنین روز پرفضیلتی، نیایش حضرت سیدالشهدا(ع) است؛ دعایی که به حق در زمره‌ی عمیق‌ترین و ناب ترین متون عرفانی و توحیدی همه مسلمانان به شمار می رود، چه آن که حضرت، این دعای بلند و سرشار از معرفت، بندگی و امید به درگاه الهی را در عصر روز عرفه، آن هم در فضایی سرشار از معنویت زمزمه کردند و یکی از بهترین مواریث اهل بیت(ع) برای ما همین دعای پرفیض و فضیلت است.

یادآوری نعمات پروردگار در مکتب توحیدی

در این دعا، حضرت اباعبدالله(ع) با زبانی سرشار از خضوع و محبت، آدمی را به شناخت نعمت‌های الهی، یادآوری ضعف و ناتوانی خویش و امید به رحمت بی‌پایان حق تعالی دعوت می‌کند و به همین خاطر است که بزرگان ما این دعا را حتی فراتر از نیایش متعارف، مدرسه‌ای بزرگ از توحید، اخلاق، عرفان و به خصوص انسان‌شناسی برشمرده و بر لزوم قرائت آن در عصر روز عرفه تأکید نموده‌اند.

امام حسین(ع) در بخشی از این دعا می فرماید: "خدایا! به سوی تو رغبت می‌نمایم و به پروردگاری‌ات گواهی می‌دهم. تو بودی که پیش از آنکه چیزی قابل ذکر باشم، مرا با نعمت‌های خود پروردی و راه هدایت را نشانم دادی. "

حضرت همچنین در جای دیگر، به شمارش نعمت‌های بی‌پایان پروردگار عالم پرداخته و با نهایت فروتنی بیان می دارند "خدایا! کدام یک از نعمت‌هایت را می‌توانم بشمارم؟ اگر همه عمر بکوشم، توان سپاس یکی از نعمت‌هایت را نیز ندارم"

نسخه‌ای ارزشمند برای طلب حاجت از خدای متعال

حجت الاسلام سید محمود موسوی حسب، مبلغ دینی و فعال فرهنگی با بیان این که حقیقتاً روح عرفان و معرفت در عرصه توحید در بخش های مختلف این دعا موج می‌زند و سالکان راه حقیقت را در طی مراحل سیرو سلوک در مسیر استواری رهنمون می سازد، ابراز داشت: خداشناسی و راه رسیدن به توحید خالص، دستیابی به ایمان حقیقی و تبیین و انتقال معارف دینی در قالب دعا و نیایش، یکی از اهداف اصلی حضرات معصومین (ع) بوده است، کما این که تحلیل دعای عرفه راه و روش صحیح دعا کردن را به ما می آموزد، این که رفتار مخلوق با خالق در هنگام دعا و مناجات چگونه باشد و انسان چطور باید حاجات و درخواست‌های مادی و معنوی خود را به حضرت احدیت عرضه کند.

وی با اشاره به این که بخش مهم از این دعا، سرشار از اعتراف و توبه است، گفت: به خصوص جایی که انسان در برابر عظمت خدای متعال، به ضعف و خطاهای خویش اقرار می‌کند و امام حسین(ع) در اینجا می فرمایند:"منم که خطا کردم، منم که غفلت ورزیدم، منم که پیمان شکستم، منم که نافرمانی کردم، پس بیامرزم، ای مهربان‌ترین مهربانان" و در جای دیگری نیز حضرت با بیانی عاشقانه و امیدوار، خداوند را پناه انسان در سختی‌ها و تنهایی‌ها معرفی نموده و بیان می دارند: "اگر رحمت تو نبود، از هلاک‌شدگان بودم. اگر پرده‌پوشی تو نبود، از رسوایان بودم و اگر یاری تو نبود، از شکست‌خوردگان بودم..."

فرصتی برای دور شدن از غفلت‌های خسران‌زا

حجت الاسلام موسوی حسب یادآور شد: دعای عرفه زمینه‌ای مهیا می کند تا آدمی را از غفلت و دلبستگی‌های دنیا جدا کرده و به سوی معرفت، توبه و آرامش الهی رهنمون سازد؛ ما باید بدانیم که همین غفلت ها انسان را بیچاره می کند و چه خوب است که از رهگذر چنین دعاهایی و البته تلاش در مسیر توبه حقیقی، جلوی خسران ها را بگیریم.

وی اضافه کرد: در واقع دعای عرفه ما را از مسیر شکر، وارد رابطه عاشقانه با خدای منّان می‌کند، چه آن که ایمانی که از محبت نشأت گرفته، جان بگیرد و تقویت شود مستحکم خواهد بود؛ از این حیث که به مرور از شهد رابطه عاشقانه با خداوند می‌نوشد و انسان در هر حالی که باشد، نشسته، ایستاده، در حال راه رفتن یا استراحت، اظهار بندگی خواهد کرد و خود را در محضر حق تعالی خواهد دید.

منشور خودشناسی در مکتب سالار شهیدان

به تعبیر حجت‌الاسلام و المسلمین علی سرلک، دعای عرفه، منشور خودشناسی در مکتب سیدالشهدا(ع) است و امام حسین (ع) در شروع راهی که به کربلا و واقعه عاشورا منتهی می‌شود، این دعای پر مفهوم و والا را برای ما به یادگار گذاشتند تا بدانیم که مقدمه و اساس هر بندگی در آشنایی با رمز و رازهای خودشناسی است.

وی همچنین افزود: ادعیه و مناجات‌هایی همچون دعای عرفه، کمیل یا مناجات شعبانیه می کوشند تا از طریق شناساندن نعمت‌های الهی و البته برشمردن ضعف‌های انسان، رابطه عاشقانه‌ای میان آدمی و خالق متعال ایجاد کنند. همچنین انسان را به خودش بشناساند. از سوی دیگر خداوند را به انسان معرفی کند تا بدانیم که پروردگار عالم از یکسو پر از لطف و احسان و کرم است و از سوی دیگر، سرشار از دستگیری و چشم‌پوشی و خیرخواهی است.

دعا؛ مناسب‌ترین سلاح در مسیر معرفت نفس

وی ادامه داد: بر این اساس باید گفت که دعا، پل رابطه‌ای میان انسان با خداوند متعال است که به تعبیر روایات ما ریشه و هویت عبادت است. به این ترتیب انسان با دعا از یک جهت به نوعی به معرفت نفس و خودشناسی می‌رسد و از جهت دیگر، بلافاصله از باب "من عرف نفسه فقد عرف ربه"، به فیض خداشناسی عاشقانه نائل می‌شود.

حجت الاسلام سرلک در پایان ابراز داشت: از سوی دیگر باید توجه داشت که اساساً استغفار و توبه اثر وضعی در زندگی مادی و معنوی انسان دارد و لذا رمزگشایی در پیشرفت زندگی انسان، توجه خاضعانه و خالصانه به پروردگار است و برعکس آنانی که از یاد و ذکر خدا رویگردان هستند، در زندگانی دنیایی‌شان نیز دچار سردرگمی می باشند و به مقصود نهایی نمی‌رسند.

گزارش از: سید محمدمهدی موسوی