به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، مؤسسه بوستان کتاب بهتازگی اثر ارزشمند استاد فضلالله صلواتی با عنوان «ریاکاریهای بنیعباس و شهادت امامان معصوم(ع)» را منتشر کرده است. این کتاب دو جلدی که حاصل چهار سال پژوهش مستمر (۱۳۹۸ تا ۱۴۰۱) است، با نگاهی تحلیلی و زبانی روان به بررسی یکی از پیچیدهترین دورانهای تاریخ اسلام میپردازد. نویسنده با استناد به دهها منبع معتبر قرون دوم تا هفتم هجری، نشان میدهد که چگونه عباسیان با شعارهای فریبنده به قدرت رسیدند، اما در ستم بر اهلبیت(ع) از بنیامیه پیشی گرفتند و مسیری آکنده از تزویر را پیمودند.
ضرورت نگارش و خاستگاه پژوهش
انگیزه اصلی نگارش این اثر، به استقبال گسترده از کتاب قبلی نویسنده با عنوان «سیاهکاریهای بنیامیه» بازمیگردد. استاد صلواتی در پیگفتار کتاب اشاره میکند که خلأ یک منبع تحلیلی و جامع به زبان فارسی که بهطور اخص به ریاکاریهای سیاسی عباسیان پرداخته باشد، او را بر آن داشت تا این مسیر پژوهشی را آغاز کند. او معتقد است بسیاری از آثار موجود تنها به ذکر خشونتها و شهادت امامان بسنده کردهاند، اما این کتاب میکوشد نشان دهد چگونه شعار فریبنده «الرضا من آل محمد» که با حمایت ایرانیانی چون ابومسلم خراسانی سر داده شد، به ابزاری برای سرکوب شدیدتر خاندان پیامبر(ص) تبدیل گشت.
ویژگیهای سبکی و پیوند تاریخ با ادبیات
یکی از نقاط قوت برجسته این کتاب، زبان ساده، شفاف و بیتکلف آن است که بدون افتادن در دام واژگان غامض، مفاهیم پیچیده تاریخی را برای مخاطب امروز و بهویژه نسل جوان قابلفهم میکند. با این حال، این سادگی به معنای سطحی بودن محتوا نیست؛ چراکه نویسنده در هر بخش، اطلاعاتی مستند و ارجاعدادهشده به منابع دستاول ارائه میدهد. استفاده هوشمندانه از اشعار پرمعنای شاعرانی چون سعدی، مولانا و عطار در لابلای متن، به نثر کتاب غنای خاصی بخشیده است. برای نمونه، نویسنده با استناد به ابیات سعدی، خواننده را به تامل در سرنوشت حکومتهایی فرا میخواند که با فریب به قدرت رسیدند و به تباهی کشیده شدند.
از ریشههای قدرت تا عصر هارونالرشید
جلد نخست کتاب با بررسی جایگاه خاندان عباس در قبیله قریش و زندگی عباس بن عبدالمطلب آغاز میشود و گامبهگام مسیر قدرتگیری این خاندان را تا زمان هارونالرشید دنبال میکند. نویسنده با دقت علمی، نقش ابراهیم امام و پیروزی بر امویان را شرح داده و سپس به دوران سیاه خلفایی چون سفاح و منصور دوانیقی میپردازد. در این بخش، توطئههای منصور علیه امام جعفر صادق(ع) و کشتار بیرحمانه علویان بهخوبی تصویر شده است. پایانبخش جلد اول، بررسی دوران هارونالرشید، سرنوشت برمکیان و در نهایت شهادت مظلومانه امام موسی کاظم(ع) است که با نگاهی علتکاوانه روایت شده است.
از دوران مأمون تا غروب خلافت و هجوم مغول
جلد دوم کتاب، بازه زمانی حساستری را پوشش میدهد که با کشمکشهای امین و مأمون آغاز میشود. نویسنده به تفصیل به دوران مأمون، ماجرای ولایتعهدی امام رضا(ع) و احضار امام محمدتقی(ع) به بغداد میپردازد. همچنین خیزشهای علویان و جنبشهایی نظیر بابک خرمدین و مازیار در این مجلد واکاوی شدهاند. بخشهای مهم دیگر این جلد شامل بررسی نفوذ ترکان در عصر معتصم، سختگیریهای متوکل علیه علویان و حصر امام هادی(ع) و امام عسکری(ع) در سامرا است. نویسنده همچنین به ظهور دولتهای مستقل ایرانی مانند صفاریان، سامانیان و آلبویه پرداخته و در نهایت، فرجام این خلافت پرفراز و نشیب را با هجوم مغول و سقوط بغداد در سال ۶۵۶ قمری پیوند میزند.
اعتبار علمی و تکیه بر منابع کهن
استاد صلواتی برای تدوین این اثر به دهها منبع معتبر پارسی، عربی و حتی لاتین مراجعه کرده است. ارجاعات دقیق به آثاری همچون تاریخ طبری، مروجالذهب مسعودی، الکافی کلینی، العقد الفرید و تاریخ یعقوبی، اصالت اطلاعات ارائه شده را تضمین میکند. همچنین ارائه فهرستی از بزرگان و دانشمندانی که در پایان هر فصل ذکر شده، این کتاب را به منبعی ارزشمند برای پژوهشگران تاریخ علم و فرهنگ تبدیل کرده است. وجود نمایههای سهگانه اشخاص، قبایل و اماکن نیز بر کارکرد مرجع بودن کتاب افزوده است.
فرجام سخن؛ چراغی برای شناخت حقیقت
کتاب «ریاکاریهای بنیعباس» فراتر از یک گزارش تاریخی، دعوتی است به اندیشیدن درباره نسبت میان قدرت و حقیقت. نویسنده در پایان تاکید میکند که روایت تاریخ بنیامیه و بنیعباس برای آن است که گذشته، چراغ راه آینده باشد. این اثر با نقد منصفانه جریانها و شخصیتها، به مخاطب میآموزد که چگونه در برابر شعارهای فریبنده هوشیار باشد. مطالعه این پژوهش مستند به تمامی دانشجویان، طلاب، نویسندگان و علاقهمندان به تاریخ ایران و اسلام که دغدغه حقیقتجویی دارند، توصیه میشود.
نظر شما