راه‌اندازی رشته «مطالعات دین و فضای مجازی» در حوزه‌های علمیه

به گزارش خبرگزاری حوزه، حجت‌الاسلام والمسلمین حبیب داستانی بنیسی، مدیر مرکز تخصصی دین و فضای مجازی حوزه‌های علمیه، در گفت‌وگو با خبرگزاری حوزه، به تبیین ابعاد مختلف این رشته نوپدید حوزوی پرداخت و آن را یکی از برنامه‌های راهبردی حوزه‌های علمیه در مواجهه با تحولات فناوری دانست.

وی تأکید کرد: این رشته صرفاً یک برنامه آموزشی نیست، بلکه یک «طرح علمی تمدنی» برای تربیت نیروهایی است که بتوانند در مرز میان دین، جامعه و فناوری نقش‌آفرینی مؤثر داشته باشند.

فلسفه شکل‌گیری رشته؛ رفع شکاف میان عالمان دین و فناوری

مدیر مرکز تخصصی دین و فضای مجازی حوزه‌های علمیه با اشاره به ضرورت‌های شکل‌گیری این رشته اظهار داشت: امروز ما با یک شکاف واقعی میان «عالمان دین» و «فعالان فناوری» مواجه هستیم؛ شکافی که اگر مدیریت نشود، می‌تواند به فاصله معرفتی و عملی در جامعه منجر شود.

وی افزود: عالمان دینی از ظرفیت عظیم فهم متون دینی و تولید اندیشه برخوردارند، اما در بسیاری موارد، ارتباط ساختاریافته با فناوری‌های نوین ندارند؛ از سوی دیگر، فعالان حوزه فناوری نیز درک عمیق و نظام‌مند از مبانی دینی ندارند، و در نتیجه: امکان همکاری این دو صنف و بهره‌گیری از فناوری در امور دینی و ترویج دین عملاً وجود نداشته است و تجربه حدود ۳۰ ساله ورود فناوری‌های مجازی به کشور، نشان‌دهندۀ آن است که غیر از معدود مراکز و شرکت‌هایی که در زمینه مباحث دینی و ترکیب آن‌ها با فناوری شکل گرفتند، عموم حوزویان و همچنین فناوران، قادر به تشکیل این هسته‌ها نگردیدند و حوزویان نتوانستند از ظرفیت‌های فناوری‌های فضای مجازی برای ترویج و نهادینه‌سازی دین استفاده کنند و این رشته برای پر کردن همین خلأ طراحی شده است.

طراحی یک رشته میان‌رشته‌ای با سه گرایش راهبردی

حجت‌الاسلام والمسلمین داستانی بنیسی با تشریح ساختار این رشته گفت: «مطالعات دین و فضای مجازی» یک رشته میان‌رشته‌ای است که با هدف ترکیب دانش دینی و دانش فناوری طراحی شده و در حال حاضر سه گرایش «هوش مصنوعی»، «بازی‌های رایانه‌ای» و «حکمرانی فضای مجازی» دارد.

وی ادامه داد: این سه حوزه از مهم‌ترین عرصه‌های تحولات جهانی در فضای دیجیتال هستند و ورود حوزه‌های علمیه به این عرصه‌ها یک ضرورت علمی و تمدنی محسوب می‌شود، به گونه‌ای که هوش مصنوعی، امکانات متعدّدی را برای حضور دین در لایه‌های مختلف زندگی روزمره بشر می‌تواند ارائه کند. بازی‌های رایانه‌ای، عمیق‌ترین تأثیرگذاری را در انسان به همراه دارند، و حکمرانی فضای مجازی، تنها در این رشته برگزار می‌شود و هیچ متناظری در دانشگاه‌های کشور ندارد.

مدت دوره و ساختار ترمی

مدیر مرکز تخصصی دین و فضای مجازی حوزه‌های علمیه با اشاره به ساختار آموزشی این رشته اظهار داشت: این رشته در سطح ۳ حوزه علمیه در حال اجراست و برنامه‌ریزی برای توسعه آن برای سطح ۴ نیز انجام در حال انجام است.

وی افزود: طلابی که پایه هشتم حوزه را گذرانده‌اند یا حداکثر یک نیم‌سال (ترم) از آن باقی مانده باشد، امکان ورود به این رشته را دارند.

حجت الاسلام و المسلمین داستانی بِنیسی تصریح کرد: دوره سطح ۳ در مدت ۲ سال و در قالب ۴ نیم‌سال (ترم) طراحی شده است و دانش‌پژوهان در پایان این دوره، با نگارش پایان‌نامه، موفق به دریافت مدرک تخصصی سطح ۳ این رشته خواهند شد.

انعطاف آموزشی و امکان نگارش زودهنگام پایان‌نامه

حجت‌الاسلام والمسلمین داستانی بنیسی با اشاره به ساختار منعطف آموزشی مرکز تخصصی دین و فضای مجازی گفت: در صورت توانمندی علمی دانش‌پژوهان، امکان آغاز نگارش پایان‌نامه از سال دوم فراهم شده است و در نتیجه، دانش‌پژوهان می‌توانند تحصیلات و پایان‌نامه خود را در ۲ سال (۴ نیم‌سال) به اتمام رسانده و فارغ‌التحصیل سطح ۳ این رشته شوند.

فرآیند پذیرش رشته؛ مصاحبه استعدادسنجی

مدیر مرکز تخصصی دین و فضای مجازی حوزه‌های علمیه یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این رشته را روش پذیرش آن دانست و گفت: پس از ثبت‌نام داوطلبان تحصیل در این رشته، در صورتی که داوطلب شرایط عمومی حوزوی را داشته باشد، در یک مصاحبه کوتاه حضور می‌یابد.

استاد حوزه علمیه بیان کرد: در این مصاحبه، اساتید و کارشناسان به بررسی میزان علاقه، توانمندی‌های علمی و فناوری، انگیزه ورود، ظرفیت یادگیری، و استعداد میان‌رشته‌ای داوطلبان می‌پردازند.

وی افزود: هدف از این مصاحبه آن است که کسانی انتخاب شوند که توان و انگیزه ورود به عرصه پیچیده دین و فناوری را داشته باشند.

ساختار آموزشی؛ ترکیب نظریه، مهارت و میدان عمل

حجت‌الاسلام والمسلمین داستانی بنیسی با تشریح ساختار درسی این رشته اظهار داشت: دروس این رشته به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که هم جنبه نظری و هم جنبه مهارتی داشته باشند.

حجم واحدها

وی گفت: هر گرایش این رشته، ضمن ۲۰ واحد دروس مشترک، دارای ۱۹ واحد دروس اختصاصی است و داوطلبان تنها نیازمند سپری‌کردن ۳۹ واحد درسی هستند. همچنین داوطلبان تنها نیازمند سپری‌کردن نصف دروس فقه و اصول عمومی خود هستند و در نتیجه، این رشته نسبت به بسیاری از رشته‌های تخصصی دیگر حوزه، سبک‌تر و دارای تعداد واحد کم‌تری است تا تمرکز بر عمق علمی افزایش یابد.

مدیر مرکز تخصصی دین و فضای مجازی حوزه‌های علمیه افزود: در میان ۳۹ واحد درسی بیان‌شده، تنها چند واحد معدود دروس عمومی هستند و حدود ۷۰ درصد محتوای آموزشی به مباحث نظری تخصصی و ۳۰ درصد نیز به فعالیت‌های مهارتی و تولید اختصاص یافته است.

محتوای دروس

وی ادامه داد: دروس این رشته به‌گونه‌ای طرّاحی شده است که دانش‌پژوه علاوه بر فهم نظری، توان ورود به میدان تولید و اجرا را نیز داشته باشد و به همین دلیل، در هر گرایش دروسی همچون «روش‌های حلّ مسأله و برنامه‌نویسی پایتون»، «روش تولید بازی رایانه‌ای»، «داده‌کاوی» و «مطالعۀ عملیّاتی مسائل بومی حکمرانی فضای مجازی» وجود دارد.

وی با اشاره به نوآوری‌های محتوایی این رشته گفت: برای نخستین‌بار، مجموعه‌ای از مباحث بنیادین در زمینه «دین و فضای مجازی» در این رشته ارائه می‌شود که از جمله آن‌ها می‌توان به دروس «فلسفه فضای مجازی»، «اخلاق فضای مجازی»، «فقه و حقوق فضای مجازی»، «حکمرانی فضای مجازی»، و... اشاره کرد.

رویکرد مهارت‌محور؛ تربیت تولیدکننده به‌جای مصرف‌کننده

حجت‌الاسلام والمسلمین داستانی بنیسی تأکید کرد: یکی از اهداف اصلی این رشته، عبور از آموزش صرفاً نظری و تربیت نیروهای «تولیدکننده» در حوزه فناوری است.

وی افزود: دانش‌پژوهان باید بتوانند در کنار فهم مباحث نظری، در حد امکان به طراحی ابزارهای فناورانه، بازی‌های رایانه‌ای، و تولید محتوای تخصصی نیز دست یابند.

مدیر مرکز تخصصی دین و فضای مجازی حوزه‌های علمیه با اشاره به ترکیب علمی اساتید گفت: در این رشته از اساتید برجسته حوزه و دانشگاه در حوزه‌های علوم دینی، فناوری و مطالعات فضای مجازی استفاده شده است.

وی افزود: این ترکیب علمی باعث شده آموزش‌ها هم از نظر نظری عمیق و هم از نظر کاربردی قابل اتکا باشند.

استقبال حوزویان از رشته

حجت الاسلام و المسلمین داستانی بِنیسی با اشاره به آمار ثبت‌نام داوطلبان در این رشته اظهار داشت: معمولاً پیش از آغاز هر نیم‌سال، فراخوان ثبت‌نام منتشر می‌شود و طلاب علاقه‌مند در آن شرکت می‌کنند.

به گفته وی، به‌طور میانگین در هر دوره بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ نفر ثبت‌نام می‌کنند که نشان‌دهنده استقبال قابل توجه از این رشته نوپدید است.

برنامه زمانی کلاس‌ها

مدیر مرکز تخصصی دین و فضای مجازی حوزه‌های علمیه با اشاره به برنامه زمانی کلاس‌ها گفت: کلاس‌ها معمولاً در عصر سه روز از هفته برگزار می‌شود و همین موضوع امکان فعالیت پژوهشی، تولیدی و اجرایی دانش‌پژوهان را در مراکز علمی و اجرایی فراهم می‌کند.

وی افزود: همچنین به فراخور درخواست مراکز و مؤسّسات فعّال در این زمینه، بخشی از دانش‌پژوهان نیز به مراکز علمی، پژوهشی، تولیدی و اجرایی معرفی می‌شوند تا تجربه عملی در کنار آموزش داشته باشند.

وی با اشاره به سیاست‌های پژوهشی این مرکز گفت: زیرساخت‌هایی برای حمایت از آثار علمی و تولید علم اساتید و دانش‌پژوهان این رشته فراهم شده است که انتشار این آثار در مجلات تخصصی، از جملۀ این حمایت‌ها می‌باشد.

وی افزود: هدف این است که دانش‌پژوهان وارد چرخه واقعی تولید علم شوند و آثارشان در سطح علمی کشور اثرگذار باشد.

نقش‌های تعریف‌شده برای فارغ‌التحصیلان رشته

حجت‌الاسلام و المسلمین داستانی بنیسی در ادامه گفت: فارغ‌التحصیلان این رشته می‌توانند بر اساس روحیه و علاقه خود، به نقش‌پردازی در یک یا چند مورد از موارد زیر بپردازند:

پژوهش‌گر، و در اوج آن: نظریه‌پرداز در حوزه دین و فناوری

کارشناس و مشاور تخصصی فضای مجازی و فناوری

تولیدگر ابزارهای هوش مصنوعی و بازی‌های رایانه‌ای

کنش‌گر حوزه دین و فضای مجازی

حکمران و سیاست‌گذار فضای مجازی

و...

روش ثبت‌نام در رشته

برای این کار کافی است وارد کانال مرکز تخصصی در ایتا به نشانی زیر شوند و کاربرگ مربوط به ثبت‌نام را تکمیل کنند:

https://eitaa.com/CRCSEM