به گزارش خبرگزاری حوزه، حجتالاسلام حسین مهدیزاده سخنران مراسم عزاداری هیئت هنر و رسانه که با حضور اصحاب رسانه، هنرمندان و مسئولان استان قم در مجتمع آموزشی ـ تربیتی هدایت برگزار شد، با اشاره به تحولات سالهای اخیر جهان اسلام اظهار داشت: سالهایی را پشت سر گذاشتیم که گمان میکردیم جهان به سمت آرامش و ثبات حرکت میکند، اما رخدادهایی همچون عملیات هفتم اکتبر، تحولات جبهه مقاومت و شهادت سید مقاومت، شهید سید حسن نصرالله، نشان داد که جهان وارد مرحلهای تازه شده و مفاهیمی همچون جهاد، مقاومت و مجاهدت بار دیگر در متن زندگی مسلمانان قرار گرفته است.
وی افزود: این تحولات، پرسشهای مهمی را درباره حقیقت جهاد، فلسفه مقاومت و تفاوت آن با جنگهای متعارف پیش روی اندیشمندان قرار داده است؛ از همین رو لازم است مفهوم جهاد در فرهنگ اهلبیت(ع) با دقت بیشتری مورد بررسی قرار گیرد.
جنگ در تاریخ بشر، ابزاری برای توسعه قدرت
کارشناس مذهبی با اشاره به تاریخ جنگهای جهان تصریح کرد: اگر تاریخ تمدنهای بشری را مرور کنیم، مشاهده میشود که جنگ در اغلب موارد وسیلهای برای کشورگشایی، توسعه قدرت، تصرف منابع و تأمین منافع حکومتها بوده است.
وی ادامه داد: در جهان باستان، پادشاهان خود را فرزندان خدایان میدانستند و برای گسترش قلمرو حکومت خویش، به جنگ، خونریزی و اسارت ملتها روی میآوردند. در دوران جدید نیز اگرچه شکل جنگها تغییر کرده، اما ماهیت آنها همچنان بر محور منافع قدرتهای بزرگ استوار است؛ به گونهای که بسیاری از جنگهای معاصر در سرزمینهایی رخ میدهد که بازیگران اصلی آن، هزاران کیلومتر دورتر قرار دارند.
حجتالاسلام مهدیزاده با اشاره به جنگهای نیابتی گفت: امروز کشورهایی با یکدیگر وارد نبرد میشوند، در حالی که نه مرز مشترکی دارند و نه منافع مستقیم آنان علت اصلی جنگ است، بلکه قدرتهای بزرگ، صحنه درگیری را در کشورهای دیگر طراحی میکنند.
وی تأکید کرد: اگر مفهوم جهاد را با چنین جنگهایی یکسان بدانیم، در حقیقت از درک منطق جهاد در فرهنگ اسلامی بازخواهیم ماند؛ زیرا جهاد، دارای منطق، فلسفه، زمانبندی و اهدافی کاملاً متفاوت است.
سخنران مراسم افزود: در فرهنگ انبیا، هر مبارزهای جهاد نیست و هر زمانی نیز زمان جهاد به شمار نمیآید؛ بلکه جهاد زمانی معنا پیدا میکند که در چارچوب ولایت الهی و بر اساس مأموریت الهی شکل گرفته باشد. همین تفاوت، فرهنگ جهاد را از بسیاری از نظریههای انقلابی و سیاسی جهان متمایز میسازد.
چرا امام حسین(ع) مسیر کربلا را برگزید؟
حجتالاسلام مهدیزاده با اشاره به حرکت تاریخی حضرت سیدالشهدا(ع) گفت: بسیاری از افراد در آن زمان به امام حسین(ع) پیشنهاد میکردند که به جای حرکت به سمت عراق، به یمن برود؛ زیرا یمن از نظر نظامی منطقهای مناسبتر بود و مخالفان حکومت بنیامیه نیز در آنجا حضور داشتند.
وی افزود: حتی از نگاه محاسبات نظامی نیز چنین پیشنهادی منطقی به نظر میرسید، اما امام حسین(ع) مسیر دیگری را انتخاب کرد؛ زیرا منطق جهاد الهی تابع محاسبات صرفاً نظامی نیست، بلکه بر اساس مأموریت الهی و تحقق اراده خداوند سامان مییابد. همین مسئله نشان میدهد که فرهنگ جهاد در مکتب اهلبیت(ع)، منطقی متفاوت با منطق جنگهای رایج دنیا دارد و صرفاً با معیارهای نظامی قابل تحلیل نیست.
جهاد، محصول سالها تربیت، صبر و جامعهسازی است
حجتالاسلام مهدیزاده در ادامه سخنان خود با تأکید بر اینکه جهاد یک اقدام دفعی و احساسی نیست، اظهار کرد: در فرهنگ اسلامی، پیش از آنکه میدان جهاد شکل بگیرد، سالها انسانسازی، جامعهسازی، تربیت، صبر و آمادگی صورت میگیرد. از این رو، جهاد را نمیتوان صرفاً به یک نبرد نظامی یا واکنش مقطعی در برابر یک حادثه تقلیل داد. بر همین اساس، گاهی دهها سال دوران صبر، تربیت و آمادگی سپری میشود تا جامعه به نقطهای برسد که توانایی حضور در میدان جهاد را پیدا کند.
وی با اشاره به کلام امیرالمؤمنین علی(ع) اظهار داشت: اگر مقدمات لازم فراهم نشده باشد، تلاشها همانند کاشتن در زمین دیگران خواهد بود و ثمرهای برای انسان به همراه نخواهد داشت. از همین رو، در فرهنگ اهلبیت(ع)، پیش از هر حرکت بزرگ، انسانها باید ساخته شوند و جامعه ظرفیت لازم را پیدا کند.
تفاوت فرهنگ جهاد با برخی اندیشههای انقلابی معاصر
حجتالاسلام مهدیزاده در ادامه با اشاره به برخی جریانهای فکری معاصر گفت: در برخی مکاتب سیاسی، هر جا ظلمی مشاهده شود، بلافاصله نسخه قیام و مبارزه صادر میشود، اما در فرهنگ انبیا چنین رویکردی وجود ندارد. در منطق اهلبیت(ع)، پیش از هر اقدام، باید ظرفیتهای انسانی، فرهنگی و اجتماعی شکل بگیرد؛ زیرا جهاد، نتیجه یک فرآیند طولانی تربیتی است، نه یک واکنش احساسی یا صرفاً سیاسی. بنابراین، نمیتوان هر حرکت اعتراضی یا هر مبارزهای را جهاد نامید.
جهاد تنها به میدان نبرد محدود نمیشود
سخنران مراسم در ادامه با تأکید بر گستردگی مفهوم جهاد در معارف اسلامی اظهار کرد: یکی از اشتباهات رایج، محدود کردن جهاد به میدان نبرد نظامی است؛ در حالی که فرهنگ جهاد در اسلام بسیار گستردهتر از آن چیزی است که معمولاً در ذهنها شکل گرفته است.
وی با بیان اینکه هر تلاشی که در مسیر رضایت الهی و ساخت جامعه اسلامی انجام شود، میتواند مصداقی از مجاهدت باشد، گفت: در روایات اسلامی، کسی که برای تأمین روزی حلال خانواده خود تلاش میکند و در این مسیر جان خود را از دست میدهد، در شمار مجاهدان قرار میگیرد.
جهاد نظامی، آخرین مرحله دفاع از حق
حجت الاسلام مهدی زاده تصریح کرد: آنچه امروز بیشتر با عنوان جهاد شناخته میشود، یعنی رویارویی نظامی حق و باطل، تنها یکی از جلوههای مجاهدت است و آن نیز زمانی رخ میدهد که همه راههای دیگر طی شده باشد و حفظ حقیقت، دین و جامعه اسلامی جز با مقاومت امکانپذیر نباشد.
سخنران مراسم با طرح این پرسش که «چرا خداوند با وجود حرمت جان انسان، باب جهاد را گشوده است؟» اظهار داشت: قرآن کریم از یک سو میفرماید هر کس انسانی را بدون حق بکشد، گویا همه انسانها را کشته است؛ این بیان نشان میدهد که جان انسان در منطق الهی، از ارزش و حرمت بسیار بالایی برخوردار است. با این حال، همین خداوند در شرایطی خاص، جهاد را تشریع میکند. بنابراین باید پرسید چه ضرورتی وجود دارد که خداوند چنین حکمی را مقرر کرده و فلسفه این تشریع چیست؟ پاسخ به این پرسش، انسان را به فهم دقیقتری از حقیقت جهاد در فرهنگ اسلامی میرساند.
محبت خدا، رسول خدا(ص) و جهاد؛ معیار سنجش ایمان
حجتالاسلام مهدیزاده در ادامه سخنان خود با اشاره به آیه ۲۴ سوره توبه، جایگاه جهاد را در منظومه معارف اسلامی تبیین کرد و اظهار داشت: خداوند متعال در این آیه، محبوبترین تعلقات انسان را برمیشمارد؛ از پدر و مادر، فرزند، همسر و خویشاوندان گرفته تا اموال، تجارت و خانههایی که انسان به آنها علاقهمند است. سپس هشدار میدهد که اگر این دلبستگیها نزد انسان از خداوند، پیامبر اکرم(ص) و جهاد در راه خدا محبوبتر باشد، باید در انتظار فرمان و داوری الهی باشد.
وی افزود: این آیه به روشنی نشان میدهد که جهاد صرفاً یک حکم نظامی نیست، بلکه معیاری برای سنجش میزان دلبستگی انسان به خداوند، ایمان، ولایت و ارزشهای الهی است. از این منظر، جهاد جایگاهی عمیق در منظومه اعتقادی اسلام دارد و نمیتوان آن را تنها از زاویه نظامی یا سیاسی تحلیل کرد. اسلام نیز آغازگر جنگ نیست و اصل را بر هدایت، دعوت، گفتوگو، اصلاح روابط انسانی و دعوت به خیر قرار داده است؛ اما هنگامی که دشمن همه راههای هدایت را میبندد و برای نابودی حقیقت، دین و جامعه اسلامی به میدان میآید، دفاع و جهاد به ضرورتی اجتنابناپذیر تبدیل میشود.
مجاهد، مسئول ساختن جامعه اسلامی است
استاد حوزه در ادامه با اشاره به تقسیمبندی قرآن کریم میان «قاعدین» و «مجاهدین» اظهار داشت: قرآن مؤمنان را به دو گروه تقسیم میکند؛ گروهی که تنها به زندگی در جامعه اسلامی بسنده میکنند و گروهی که مسئولیت ساختن آن جامعه را بر عهده میگیرند.
حجتالاسلام مهدیزاده افزود: برخی تنها میخواهند در جامعه دینی زندگی آرامی داشته باشند و از برکات آن بهرهمند شوند، اما مجاهد کسی است که برای استقرار حق، ساخت جامعه اسلامی و تحقق اهداف پیامبر اکرم(ص)، از آسایش خود میگذرد و مسئولیت میپذیرد. تفاوت این دو گروه، تفاوت میان بهرهمند شدن از جامعه اسلامی و تلاش برای ساختن آن است؛ از همین رو، قرآن کریم برای مجاهدان جایگاهی ممتاز و فضیلتی بزرگ قائل شده است.
هدف نهایی جهاد، تحقق ولایت الهی و جامعهای مبتنی بر محبت است
سخنران مراسم در ادامه با تبیین فلسفه حکومت الهی اظهار داشت: برای فهم حقیقت جهاد، ابتدا باید بدانیم که خداوند چه طرحی برای زندگی انسان در نظر گرفته است؛ زیرا جهاد، هدفی مستقل نیست، بلکه در خدمت تحقق طرح بزرگ الهی برای هدایت انسان قرار دارد.
وی افزود: حکومتهای بشری در طول تاریخ غالباً بر پایه سلطه، قدرت، برتریطلبی و منافع شکل گرفتهاند، اما هدف پیامبران الهی، ساخت جامعهای است که محور آن «ولایت الهی» باشد؛ جامعهای که روابط انسانها در آن بر اساس محبت، عدالت، ایمان و کرامت انسانی تنظیم شود. تا زمانی که این هدف کلان شناخته نشود، فلسفه جهاد نیز به درستی فهم نخواهد شد؛ زیرا جهاد در منطق اسلام، ابزاری برای قدرتطلبی نیست، بلکه وسیلهای برای پاسداری از مسیر هدایت و تحقق جامعهای الهی است.
ولایت؛ طرح اختصاصی پیامبران الهی برای اداره جامعه
حجتالاسلام حسین مهدیزاده با اشاره به مفهوم ولایت در آموزههای دینی اظهار داشت: از حضرت ابراهیم(ع) تا پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت(ع)، همه پیامبران الهی مردم را به سوی جامعهای دعوت کردهاند که اساس آن بر ولایت الهی استوار باشد؛ جامعهای که روابط انسانها با یکدیگر، با حاکمان، با طبیعت و حتی با امکانات مادی، بر محور محبت، عدالت و بندگی خداوند سامان یابد.
وی تصریح کرد: کمتر مکتبی در طول تاریخ چنین طرحی را برای اداره جامعه ارائه کرده است. بسیاری از اندیشههای سیاسی، تحقق جامعهای مبتنی بر محبت را امری دستنیافتنی و آرمانگرایانه دانستهاند، اما پیامبران الهی این مسیر را امکانپذیر معرفی کرده و خود نیز برای تحقق آن تلاش کردهاند.
جامعه محبت، آرمان انبیا و اولیای الهی است
سخنران مراسم با استناد به روایات اهلبیت(ع) اظهار داشت: جامعه مطلوب اسلام، جامعهای است که در آن اعتماد، ایثار، محبت و برادری به بالاترین مرتبه برسد؛ به گونهای که مؤمن، برادر دینی خود را از خود جدا نداند.
مکاتب مادی، جهان را میدان رقابت و سلطه میبینند
وی در ادامه با اشاره به برخی نظریههای رایج در علوم انسانی اظهار داشت: بسیاری از اندیشمندان غربی بر این باورند که امکانات جهان محدود و خواستههای انسان نامحدود است؛ از این رو، نزاع، رقابت و تعارض را امری طبیعی و اجتنابناپذیر میدانند. بر پایه همین نگاه، برخی نظامهای سیاسی، جامعه را بر محور سلطه گروهی اندک بر اکثریت مردم سامان دادهاند و روابط انسانی را بر اساس قدرت و منافع تفسیر میکنند؛ در حالی که نگاه انبیا به انسان و جامعه، نگاهی کاملاً متفاوت است.
تفاوت بنیادین اسلام با مکاتب قدرتمحور
حجتالاسلام مهدیزاده تصریح کرد: در بسیاری از تمدنهای گذشته، پادشاهان خود را فرزندان خدایان معرفی میکردند و سلطه بر مردم را حق طبیعی خویش میدانستند، اما در منطق اسلام، حاکمیت وسیله سلطه نیست، بلکه مسئولیتی الهی برای هدایت، خدمت و رشد انسانها به شمار میرود.
وی ادامه داد: خداوند انسان را برای بندگی، رشد و رسیدن به کمال آفریده است؛ از همین رو، همه احکام الهی، از جمله جهاد، در خدمت تحقق همین هدف قرار دارند و نباید آنها را جدا از منظومه فکری اسلام تحلیل کرد.
جهاد، حافظ مسیر هدایت و تحقق جامعه اسلامی است
سخنران مراسم با بیان اینکه اسلام هیچگاه جنگ را مطلوب ذاتی نمیداند، اظهار داشت: اصل در اسلام، دعوت، هدایت، اخلاق، محبت و اصلاح روابط انسانی است، اما هنگامی که جبهه باطل برای نابودی حقیقت، عدالت و هدایت مردم به میدان میآید، دفاع از حق و جهاد به ضرورتی اجتنابناپذیر تبدیل میشود.
وی افزود: اگر جهاد در چنین شرایطی کنار گذاشته شود، نه تنها عدالت و حقیقت آسیب میبیند، بلکه امکان تحقق همان جامعهای که پیامبران الهی برای شکلگیری آن تلاش کردهاند نیز از میان خواهد رفت. از این رو، جهاد در اندیشه اسلامی، ابزاری برای توسعهطلبی نیست، بلکه وسیلهای برای پاسداری از مسیر هدایت الهی است.
جهاد، مسئولیتی برای ساخت تمدن اسلامی
حجتالاسلام مهدیزاده تأکید کرد: فهم صحیح جهاد، نگاه انسان را از یک نبرد صرفاً نظامی فراتر میبرد و او را متوجه مسئولیتی بزرگتر میکند؛ مسئولیت ساخت جامعهای که در آن ولایت الهی، محبت، عدالت و کرامت انسانی حاکم باشد. هر اندازه این حقیقت بهتر شناخته شود، حضور مؤمنان در عرصههای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و دفاعی نیز معنا و عمق بیشتری پیدا خواهد کرد؛ زیرا همه این عرصهها اجزای یک مسیر واحد برای تحقق جامعه اسلامی و تمدن مبتنی بر معارف قرآن و اهلبیت(ع) هستند.
نظر شما