رهبر شهید محدود به یک دوره تاریخی خاص نیست / اقتدار رهبری در گرو مشارکت مردم است

به گزارش خبرگزاری حوزه، سهیلا صادقی در نشست هم‌اندیشی اصحاب علوم انسانی و اجتماعی با موضوع «شهادت امام خامنه‌ای(ره) و بازتاب آن در جهان اجتماعی» و آیین رونمایی از کتاب «بعثت خون» که در سالن جلسات مرکز فرهنگی آستان قدس رضوی قم برگزار شد، با اشاره به تجربه حضور خود در جمع استادان دانشگاه و بیان دیدگاه‌هایش در محضر رهبر شهید اظهار کرد: در سال ۱۳۹۸ این فرصت را پیدا کردم که در جمع استادان دانشگاه به عنوان سخنران، دیدگاه‌ها و مطالب خود را ارائه کنم. بخش عمده سخنان بنده به نقدهایی درباره وضعیت دانشگاه اختصاص داشت و قرار بود بخشی نیز به موضوع زنان بپردازم، اما به دلیل محدودیت زمان، فرصت طرح آن بخش فراهم نشد.

وی افزود: پس از پایان سخنرانی، ایشان فرمودند مطالبی را که درباره زنان آماده کرده بودید، در اختیار من قرار دهید. همین درخواست برای من به یک پرسش مهم تبدیل شد که چگونه یک رهبر در اوج اقتدار و جایگاه، خود را نیازمند شنیدن دیدگاه‌ها می‌داند.

عضو هیئت علمی دانشگاه تهران ادامه داد: این رفتار نشان می‌دهد که ما با رهبری شنوا مواجه بودیم؛ رهبری که تنها در جایگاه صدور دستور و تصمیم‌گیری قرار نمی‌گرفت، بلکه میدان ارتباطی ایجاد می‌کرد و به افراد فرصت می‌داد تا دیدگاه‌ها، دغدغه‌ها و اندیشه‌های خود را بیان کنند.

اقتدار رهبری در گرو مشارکت مردم است

صادقی با تأکید بر اینکه قدرت و اقتدار یک مسئول زمانی تثبیت می‌شود که با مشارکت مردم همراه باشد، گفت: ما با رهبری مواجه بودیم که به معنای واقعی کلمه برای اقشار مختلف جامعه فرصت بازگو کردن افکار و طرح دیدگاه‌ها را فراهم می‌کرد و این ویژگی، یکی از مهم‌ترین وجوه تمایز در شیوه رهبری ایشان بود.

رهبری چندساحتی و نقش‌آفرینی در تولید معنا

این استاد دانشگاه با اشاره به ابعاد مختلف شخصیتی و مدیریتی رهبر شهید اظهار کرد: ما شاهد یک رهبری چندساحتی بودیم؛ رهبری‌ که صرفاً در چارچوب ساختارهای رسمی و مدیریتی تعریف نمی‌شد، بلکه توانایی اثرگذاری در عرصه‌های مختلف اجتماعی، فرهنگی و فکری را داشت.

صادقی در ادامه خاطرنشان کرد: یکی از ویژگی‌های برجسته‌ای که ایشان را متمایز می‌کرد، توانایی تولید و خلق معنا بود؛ به این معنا که قدرت را تنها در سطح ساختارها و نهادها محدود نمی‌کرد، بلکه آن را به حوزه معنا، انگیزه و حرکت اجتماعی پیوند می‌زد.

وی ادامه داد: آنچه در این نوع رهبری اهمیت دارد، همین توانایی در ایجاد معناست؛ زیرا معنا می‌تواند انگیزه اجتماعی ایجاد کند، افراد را به حرکت وادارد و زمینه شکل‌گیری کنش‌های جمعی را فراهم سازد.

خلق معنا؛ عامل ماندگاری یک رهبری اجتماعی

صادقی در ادامه تأکید کرد: جذابیت و اهمیت این شیوه رهبری در آن است که توانست میان قدرت، جامعه و معنا پیوند برقرار کند؛ به گونه‌ای که رهبری نه صرفاً به عنوان یک جایگاه حکومتی، بلکه به عنوان یک عنصر الهام‌بخش و حرکت‌آفرین در جامعه شناخته شود.

رهبر شهید صرفاً یک رهبر سیاسی نبود؛ ایشان رهبر معناساز و هویت‌بخش بود

استاد دانشگاه تهران، با اشاره به ابعاد شخصیتی و اجتماعی رهبر شهید، هویت‌سازی را یکی از ویژگی‌های برجسته ایشان دانست و تأکید کرد: برخی رهبران سیاسی صرفاً در چارچوب مدیریت اجرایی و اداره امور جامعه نقش‌آفرینی می‌کنند، اما ایشان نگاه عمیق‌تری به مسئله هویت داشتند و هویت را امری پویا، زنده و در حال شکل‌گیری می‌دانستند.

وی در ادامه اظهار کرد: رهبر شهید برای موضوعات مختلف و نسل‌های گوناگون، فرآیند هویت‌سازی را دنبال می‌کردند و تلاش داشتند جامعه را نسبت به ریشه‌های فرهنگی، تاریخی و معنایی خود آگاه و متصل نگه دارند.

استاد دانشگاه تهران افزود: با وجود همه توطئه‌ها، فشارها و تلاش‌های گسترده دشمنان برای هویت‌زدایی از زنان و دیگر اقشار جامعه، هنگامی که ایشان به شهادت رسیدند، شاهد بازتاب گسترده و کم‌نظیر این رویداد در میان مردم بودیم؛ چرا که ارتباط ایشان با جامعه تنها یک ارتباط سیاسی نبود، بلکه بر پایه هویت و معنا شکل گرفته بود.

رهبر شهید؛ یک روایت ماندگار در حافظه تاریخی ملت

صادقی با بیان اینکه رهبر شهید محدود به یک دوره تاریخی خاص نیست، تصریح کرد: ایشان انقضابردار نیستند و نام و اندیشه شهید امام خامنه‌ای تا ابد ماندگار خواهد بود، چرا که صرفاً یک رهبر سیاسی نبودند، بلکه رهبری معناساز و هویت‌بخش بودند که توانستند در لایه‌های عمیق جامعه اثرگذاری کنند.

وی ادامه داد: رهبران سیاسی معمولاً مجموعه‌ای از رخدادها و تصمیم‌هایی هستند که در طول زندگی آنان شکل می‌گیرد، اما آقای شهید فراتر از مجموعه‌ای از اتفاقات، به یک «روایت» تبدیل شده‌اند؛ روایتی منسجم که دارای مقدمه، مسیر و نتیجه است و اجزای مختلف زندگی و اندیشه ایشان را در یک چارچوب معنایی واحد قرار می‌دهد.

ضرورت توجه به روایت برای انتقال اندیشه رهبر شهید به نسل‌های آینده

استاد دانشگاه تهران در ادامه خاطرنشان کرد: روایت ایشان بر یک دستگاه معنایی استوار است که ریشه‌های آن در تاریخ تشیع، از نهضت عاشورا و کربلا آغاز شده و نسل به نسل تا امروز امتداد یافته است.

وی با تأکید بر نقش روایت در حفظ هویت جمعی ملت‌ها گفت: هر ملتی برای آنکه دچار گسست تاریخی و نابودی حافظه جمعی نشود، باید بتواند خود را در آینه روایت‌های اصیل و ریشه‌دار مشاهده کند؛ زیرا هویت یک جامعه تنها با مجموعه‌ای از اطلاعات تاریخی حفظ نمی‌شود، بلکه نیازمند روایت‌هایی زنده و معنادار است.

صادقی در ادامه با اشاره به ضرورت تبیین سیره و اندیشه رهبر شهید برای نسل‌های آینده گفت: اگر بخواهیم بر روی سلوک و مسیر زندگی ایشان کار علمی و فرهنگی انجام دهیم، باید مسئله روایت را مورد توجه ویژه قرار دهیم؛ چراکه انتقال این میراث به نسل آینده، نیازمند بازخوانی منسجم، دقیق و مبتنی بر روایت است.

رهبری شهید، حافظه آینده ایران و معمار افق تمدن نوین اسلامی بود

صادقی با اشاره به ویژگی‌های رهبری امام شهید، ایشان را «حافظه آینده ایران» توصیف کرد و گفت: رهبری ایشان صرفاً به تفسیر و تبیین گذشته محدود نمی‌شد، بلکه آینده را به متن ذهنی و زندگی عینی مردم وارد می‌کرد.

وی در ادامه اظهار کرد: یکی از ویژگی‌های برجسته رهبری امام شهید این بود که همواره افق‌های پیش‌رو را برای جامعه ترسیم می‌کردند و نگاه ایشان معطوف به ساختن آینده بود، نه فقط تحلیل رخدادهای گذشته. ایشان با سخنان و مواضع خود، جامعه را نسبت به آینده امیدوار می‌کردند و بر ظرفیت‌های ملت ایران برای دستیابی به جایگاه‌های بزرگ تأکید داشتند.

صادقی افزود: جمله معروف ایشان درباره اینکه «اسرائیل ۲۵ سال آینده را نخواهد دید»، نمونه‌ای از همین نگاه آینده‌نگرانه بود که تنها یک پیش‌بینی سیاسی نبود، بلکه به عنوان یک گزاره راهبردی، بر تحولات منطقه‌ای و شکل‌گیری نگاه جدیدی نسبت به آینده تأثیر گذاشت.

مقاومت در اندیشه رهبری شهید؛ یک نظام معنایی و سبک زندگی

استاد دانشگاه تهران با اشاره به مفهوم مقاومت در اندیشه امام شهید، تصریح کرد: ویژگی مهم دیگر در رهبری ایشان، نگاه عمیق به مفهوم مقاومت بود. برخی مقاومت را صرفاً یک کنش سیاسی و واکنشی در برابر تحولات می‌دانند، اما ایشان از «زیست‌جهان مقاومت» سخن می‌گفتند؛ یعنی مقاومت را نه فقط یک رفتار سیاسی، بلکه یک نظام معنایی و شیوه نگاه به زندگی و جهان می‌دانستند.

وی ادامه داد: در این نگاه، مقاومت مجموعه‌ای از ارزش‌ها، باورها، هویت و سبک زندگی است که انسان را در مسیر ایستادگی، استقلال و حرکت تاریخی قرار می‌دهد. به همین دلیل، مقاومت در اندیشه ایشان صرفاً به عرصه سیاست خارجی محدود نبود، بلکه ابعاد فرهنگی، اجتماعی و تمدنی نیز داشت.

نگاه شمول‌گرایانه؛ از مخاطب داخلی تا جوانان جهان

صادقی با بیان اینکه یکی از ویژگی‌های مهم رهبر شهید، نگاه شمولیتی ایشان بود، گفت: ایشان تلاش داشتند همه اقشار جامعه را مخاطب خود قرار دهند و افراد را فارغ از تفاوت‌های جنسیتی، سنی و قومی مورد توجه قرار دهند.

وی افزود: ایشان تلاش می‌کردند حتی از کسانی که با برخی ارزش‌ها فاصله دارند نیز مخاطب بسازند. برای نمونه در موضوع حجاب، تأکید کردند که ما نیز در درون خود دارای نقص‌هایی هستیم و بدحجاب‌ها نیز در ظاهر خود با نقص‌هایی مواجه‌اند؛ این نگاه نشان‌دهنده رویکردی اصلاح‌گرایانه و مبتنی بر گفت‌وگو بود.

این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: این نگاه شمول‌گرا در عرصه بین‌المللی نیز نمود داشت؛ به‌گونه‌ای که ایشان در نامه‌هایی خطاب به جوانان اروپایی و آمریکایی، آنان را به شناخت حقیقت و ایستادن در «طرف درست تاریخ» دعوت کردند و تلاش داشتند ارتباطی فراتر از مرزهای سیاسی و جغرافیایی ایجاد کنند.

پیوند سیاست و اخلاق؛ جمع میان قدرت و معنا

صادقی با اشاره به ویژگی‌های مدیریتی و فکری رهبر شهید اظهار کرد: ایشان سیاست را از اخلاق جدا نمی‌کردند و تلاش داشتند قدرت را با معنا پیوند بزنند. در اندیشه ایشان، قدرت صرفاً ابزار اعمال اراده سیاسی نبود، بلکه باید در خدمت ارزش‌ها، عدالت و تعالی انسانی قرار گیرد.

وی ادامه داد: یکی از ویژگی‌های برجسته ایشان، جمع میان مفهوم امت و ملت بود؛ یعنی هم بر هویت ملی و تعلقات تاریخی مردم تأکید داشتند و هم بر پیوندهای دینی و امت اسلامی توجه ویژه‌ای داشتند.

تعریف جایگاه زن و خانواده در چارچوبی متعالی

استاد دانشگاه تهران با اشاره به دیدگاه رهبر شهید درباره زن و خانواده گفت: ایشان زن و خانواده را در یک چارچوب هماهنگ و مکمل تعریف می‌کردند، در حالی که در برخی نگاه‌های غربی، زن و خانواده به صورت جدا از یکدیگر مطرح می‌شوند.

وی افزود: برداشت ایشان از مفهوم «زن خانه‌دار» به معنای محصور کردن زن در فضای خانه نبود، بلکه خانه‌داری را به معنای نقش‌آفرینی در تربیت انسان، پرورش خانواده و ساختن نسل آینده می‌دانستند. در این نگاه، خانواده یک نهاد بنیادین اجتماعی است و زن در جایگاه مادری و همسری، نقشی تمدن‌ساز و اثرگذار در شکل‌گیری جامعه دارد.

پروژه تمدنی رهبری شهید؛ پیوند هویت، امید و افق آینده

وی با اشاره به نگاه تمدنی رهبر شهید بیان کرد: رهبری ایشان یک پروژه تمدنی داشت؛ پروژه‌ای که در آن عناصر مختلف و حتی به ظاهر متضاد، در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و یک منظومه منسجم را شکل می‌دهند.

صادقی سه ستون اصلی این پروژه تمدنی را «هویت، امید و مقصد و افق فرارو» دانست و گفت: ایشان هم‌زمان با هویت‌سازی و تقویت احساس تعلق اجتماعی، به جامعه امید می‌بخشیدند و افقی روشن برای حرکت تاریخی ملت ایران ترسیم می‌کردند.

وی خاطرنشان کرد: مقصد نهایی این حرکت در نگاه ایشان، رسیدن به تمدن نوین اسلامی بود. اگر هر یک از این اضلاع، یعنی هویت، امید و افق آینده، از یک جامعه گرفته شود، آن جامعه دچار فروپاشی معنایی و کاهش توان حرکت تاریخی خواهد شد.

انتهای پیام/