معصومه ظهیری در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در رابطه با نقشآفرینی زنان در اربعین در طول تاریخ عنوان کرد: نقشآفرینی زنان در اربعین در طول تاریخ از منظر تاریخی، قرآنی و تمدنی موضوعی بسیار مهم و در عین حال نیازمند دقت در تفکیک میان گزارشهای تاریخیِ قطعی و تحلیلهای فرهنگی است.
وی بیان کرد: خداوند در آیه ۲۳ سوره احزاب میفرماید: «مِنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ...؛ از مؤمنان مردانی هستند که بر پیمانی که با خدا بستند، صادقانه ایستادند...» هرچند در ظاهر آیه از «رجال» سخن گفته شده است، اما مفسران تصریح کردهاند که ملاک، صدق ایمان و وفاداری به عهد الهی است و این حقیقت، زنان مؤمن را نیز در بر میگیرد.
استاد حوزه و دانشگاه گفت: از سوی دیگر قرآن درباره زنان و مردان در آیه ۷۱ سوره توبه میفرماید: «وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیَاءُ بَعْض؛ مردان و زنان باایمان، یاران و سرپرستان یکدیگرند...» این آیه، یکی از مهمترین مبانی قرآنی برای نقش اجتماعی زنان در پاسداری از دین است.
۱. نخستین اربعین؛ آغاز رسالت زینبی
وی بیان کرد: بیشتر مورخان اتفاق دارند که پس از عاشورا، رسالت تبیین قیام بر دوش اهلبیت علیهمالسلام، به ویژه حضرت زینب سلاماللهعلیها قرار گرفت. هرچند درباره بازگشت کاروان اسرا به کربلا در روز بیستم صفر میان مورخان اختلاف نظر وجود دارد، اما اصل نقش محوری حضرت زینب سلاماللهعلیها در حفظ و انتقال پیام عاشورا از مسلمات تاریخ است.
ظهیری یادآور شد: از مهمترین جلوههای این نقش حفظ جان امام سجاد علیهالسلام، مدیریت کاروان اسرا، افشای چهره حکومت اموی در کوفه و شام، تبدیل شکست ظاهری به پیروزی فرهنگی و ایهگذاری فرهنگ زیارت و یادمان عاشورا بود.
وی اضافه کرد: شهید مطهری مینویسد: «اگر زینب نبود، عاشورا در کربلا میماند.»این جمله تحلیل تاریخی است نه روایت و به خوبی حقیقت نقش حضرت زینب را بیان میکند.
۲. زنان بنیهاشم؛ نخستین عزاداران اربعین
دبیر ستاد راهبری زن و خانواده حوزه علمیه اظهار کرد: در منابعی مانند اللهوف سید بن طاووس، مقتل ابیمخنف (در نقلهای موجود) و بحارالأنوار از سوگواری زنان اهلبیت علیهمالسلام و استمرار عزاداری آنان پس از عاشورا یاد شده است. حضرت امکلثوم، سکینه، رباب و دیگر بانوان اهلبیت علیهمالسلام، نخستین مبلغان نهضت حسینی بودند.
۳. قرون نخستین اسلام؛ حفظ فرهنگ زیارت
وی گفت: در دوران حکومتهای اموی و عباسی، زیارت امام حسین علیهالسلام ممنوع بود. با وجود این، زنان شیعه فرزندان خود را با فرهنگ عاشورا تربیت کردند. آنها مجالس خانگی عزاداری را برپا نمودند، زیارت را زنده نگه داشتند و احادیث فضائل امام حسین علیهالسلام را نقل کردند.
استاد حوزه و دانشگاه تاکید کرد: بخش مهمی از بقای فرهنگ عاشورا، مرهون همین فعالیتهای فرهنگی زنان بود.
۴. زنان در دوران صفویه تا عصر معاصر
وی ادامه داد: با گسترش مراسم اربعین زنان در عرصههای مختلف حضور یافتند. وقف برای زائران، تأمین هزینه موکبها، تهیه غذا، پرستاری از بیماران، آموزش کودکان، برگزاری مجالس معرفتی و... از جمله اقداماتی است که زنان انجام میدادند. در عراق نیز بسیاری از خانوادههای مؤمن، به ویژه زنان، نسل به نسل سنت خدمت به زائران را حفظ کردند.
۵. زنان در عصر رژیم بعث
ظهیری اضافه کرد: در دوران حکومت صدام، راهپیمایی اربعین ممنوع بود. بسیاری از زنان عراقی زائران را مخفیانه اسکان میدادند، غذا تهیه میکردند، مسیرها را اطلاعرسانی میکردند و خانوادههای زندانیان و شهدا را حمایت میکردند. این مجاهدتها کمتر در رسانهها بازتاب یافت، اما در خاطرات مبارزان و پژوهشهای مربوط به اربعین ثبت شده است.
۶. زنان در اربعین پس از سقوط رژیم بعث
وی یادآور شد: امروز نقش زنان تنها به حضور در پیادهروی محدود نیست. آنان در عرصههای مختلف نقشآفرین هستند و مدیریت موکبهای خانوادگی، فعالیتهای فرهنگی، آموزش کودکان، پاسخگویی دینی، خدمات پزشکی، رسانه، ترجمه برای زائران خارجی، امداد و سلامت، فعالیتهای قرآنی و تولید محتوا در فضای مجازی در بسیاری از موکبهای عراق، مدیریت بخش بانوان بر عهده زنان است.
۷. رسالت تمدنی زنان در اربعین
ظهیری تأکید کرد: اربعین صرفاً یک راهپیمایی نیست؛ بلکه مدرسهای برای تربیت انسان است و زن مسلمان در این مدرسه سه رسالت بزرگ بر عهده دارد:
۱.حفظ هویت دینی خانواده؛ با تربیت نسل حسینی و انتقال فرهنگ ایثار.
۲. جهاد تبیین؛ با معرفی پیام عاشورا، پاسخ به شبهات و روایت صحیح از نهضت حسینی.
۳. خدمت کریمانه؛ با میزبانی، امدادرسانی، آموزش و فعالیتهای فرهنگی.
دبیر ستاد راهبری زن و خانواده حوزه علمیه گفت: با این سه رسالت زن در اربعین از راوی نهضت به کنشگر تمدنی تبدیل میشود.
وی یادآور شد: حضرت زینب علیهاالسلام در اربعین، الگویی از ایمان، شجاعت، بصیرت، مدیریت بحران، صبر، عفاف، مسئولیت اجتماعی و جهاد تبیین را به نمایش گذاشتند. خطبههای ایشان در کوفه و شام، نشان داد که زن مسلمان میتواند در اوج عفاف، اثرگذارترین نقش اجتماعی و سیاسی را ایفا کند.
ظهیری گفت: اگر عاشورا روز جهاد و شهادت است، اربعین روز تبیین و ماندگاری نهضت است. در این میان، زنان از نخستین روز پس از عاشورا تا امروز، ستون اصلی حفظ حافظه تاریخی و انتقال پیام قیام حسینی بودهاند. از حضرت زینب سلاماللهعلیها و بانوان اهلبیت تا زنان مؤمن در دورههای اختناق اموی و عباسی، زنان عراقی در عصر بعث، و بانوان خدمتگزار و مبلغ در راهپیمایی میلیونی امروز، همگی در امتداد یک رسالت مشترک حرکت کردهاند: صیانت از پیام عاشورا و ساختن جامعهای بر محور ایمان، ایثار و کرامت انسانی.
انتهای پیام
نظر شما