حجتالاسلام والمسلمین سید مرتضی هاشمی، استاد دانشگاه و کارشناس مسائل دینی، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در تهران، با اشاره به شبهه جبر در واقعه عاشورا، اظهار داشت: بر اساس آیات متعدد قرآن کریم، خداوند متعال نسبت به همه موجودات عالم و تمام افعال انسانها علم پیشین دارد و هیچ حادثهای از قلمرو علم الهی خارج نیست.
وی با استناد به آیه شریفه «لَا رَطْبٍ وَلَا یَابِسٍ إِلَّا فِی کِتَابٍ مُبِینٍ» افزود: در روایات فراوان نیز آمده است که خداوند از شهادت حضرت اباعبدالله الحسین(ع) آگاه بود و این حقیقت را به پیامبران و اولیای الهی نیز اطلاع داده بود. پیامبر اکرم(ص)، امیرالمؤمنین(ع) و امام حسن مجتبی(ع) پیش از وقوع عاشورا از این مصیبت خبر داده بودند.
وی با تأکید بر اینکه علم الهی به معنای سلب اختیار انسان نیست، تصریح کرد: دانستن وقوع یک حادثه، هرگز به معنای مجبور کردن افراد به انجام آن نیست. همانگونه که یک معلم باتجربه میتواند از ابتدای سال، موفقیت یا شکست برخی دانشآموزان را پیشبینی کند، اما این آگاهی سبب اجبار آنان به موفقیت یا شکست نمیشود.
حجتالاسلام والمسلمین هاشمی ادامه داد: خداوند افعال انسان را با همه شرایط آن، از جمله علم، اراده، قدرت و اختیار، میداند؛ بنابراین وقتی میدانیم خدا از رفتار یزید، شمر و دیگر عاملان کربلا آگاه بوده است، این آگاهی به معنای مجبور بودن آنان نیست، بلکه خدا میداند که آنان با سوءاختیار خود چنین جنایتی را مرتکب خواهند شد.
استاد دانشگاه با اشاره به مباحث قضا و قدر اظهار کرد: خداوند مقدرات عالم را با همه شرایط آن مقدر کرده است و یکی از مهمترین این شرایط، افعال اختیاری انسان است؛ ازاینرو انسان در برابر انتخابهای خود مسئول است و نمیتواند علم الهی را بهانه اعمال خویش قرار دهد.
وی در ادامه با تبیین دو مرتبه از علم الهی گفت: علم مکنون یا حتمی الهی، علمی فرازمانی است که همه گذشته، حال و آینده عالم با تمام جزئیات نزد خداوند حاضر است؛ زیرا خداوند محدود به زمان نیست و همه هستی در احاطه او قرار دارد.
این کارشناس مسائل دینی افزود: در کنار آن، علمی وجود دارد که خداوند بخشی از آن را در اختیار پیامبران و اولیای الهی قرار میدهد و این علم ناظر به شرایط و افعال انسانهاست؛ از همین رو در معارف شیعه، حقیقت «بدا» مطرح میشود؛ یعنی انسان میتواند با اختیار، توبه، اعمال صالح یا سوءرفتار، مسیر زندگی و سرنوشت خود را تغییر دهد.
وی با استناد به آیات «کُلَّ یَوْمٍ هُوَ فِی شَأْنٍ» و «یَمْحُو اللَّهُ مَا یَشَاءُ وَیُثْبِتُ» تصریح کرد: این آیات نشان میدهد که خداوند راه تغییر سرنوشت را از طریق اختیار برای انسان باز گذاشته است و هر فرد میتواند با انتخاب صحیح یا نادرست، آینده خود را رقم بزند.
حجتالاسلام والمسلمین هاشمی واقعه عاشورا را نمونهای روشن از نقش اختیار در سعادت و شقاوت انسان دانست و گفت: حُر بن یزید ریاحی با یک تصمیم آگاهانه و حسن اختیار، مسیر زندگی خود را تغییر داد و به عالیترین مقام سعادت رسید. همچنین افرادی مانند سعد و ابوالحتوف نیز در واپسین لحظات با تجدیدنظر در رفتار خود، به سپاه امام حسین(ع) پیوستند و به شهادت رسیدند.
وی در مقابل، به سرنوشت برخی از خواص کوفه اشاره کرد و افزود: کسانی که سالها در کنار اهلبیت(ع) بودند و حتی برای امام حسین(ع) نامه نوشتند، به دلیل دنیاطلبی و سوءاختیار، از یاری آن حضرت بازماندند و سرنوشتی شقاوتبار برای خود رقم زدند.
این استاد دانشگاه در پایان تأکید کرد: امام حسین(ع) تا آخرین لحظات نیز دشمنان خود را به توبه و بازگشت دعوت میکردند؛ زیرا راه هدایت تا آخرین نفس برای انسان باز است، اما این خود انسان است که با اختیار خویش، سعادت یا شقاوت را انتخاب میکند
انتهای پیام /
نظر شما