خبرگزاری حوزه | قدرتالله صلحمیرزایی کارگردان سینما و تلویزیون در گفتوگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه پرداختن به شخصیت امام رضا(ع) در آثار نمایشی میتواند زمینهای برای معرفی ابعاد انسانی و اخلاقی آن حضرت به مخاطبان باشد، اظهار کرد: امام رضا(ع) شخصیتی است که در سیره و رفتار ایشان ویژگیهای فراوانی برای تبدیل شدن به یک اثر نمایشی وجود دارد. یکی از مهمترین این ویژگیها، صفت رأفت و مهربانی ایشان است که میتواند محور بسیاری از آثار سینمایی، تلویزیونی و نمایشی قرار گیرد. زمانی که از امام رضا(ع) سخن میگوییم، نباید تنها به بیان تاریخ زندگی یا حوادث مربوط به دوران امامت ایشان بسنده کنیم، بلکه باید تلاش کنیم روح حاکم بر رفتار و منش آن حضرت را به مخاطب منتقل کنیم. هنر این ظرفیت را دارد که مفاهیم بلند دینی را از طریق شخصیتپردازی، قصه، تصویر و موقعیتهای دراماتیک برای مردم قابل لمس کند. اگر هنرمند بتواند رئوف بودن امام رضا(ع) را در قالب یک قصه انسانی و باورپذیر به تصویر بکشد، مخاطب میتواند با این ویژگی ارتباط عاطفی برقرار کند و آن را در زندگی امروز خود نیز مورد توجه قرار دهد.
وی ادامه داد: یکی از نکات مهم در زمینه پرداختن به امام رضا(ع) این است که نباید تصور کنیم آثار دینی الزاماً باید شکل و ساختاری کاملاً شعاری داشته باشند. اتفاقاً هنر زمانی میتواند در معرفی شخصیتهای بزرگ دینی موفق باشد که از شعار فاصله بگیرد و به سراغ روایت انسانی برود. امام رضا(ع) برای مخاطب امروز تنها یک شخصیت تاریخی نیستند، بلکه الگویی برای اخلاق، مدارا، مهربانی، گفتوگو و رفتار انسانی محسوب میشوند. بنابراین فیلمنامهنویس و کارگردان میتوانند با بهرهگیری از همین ویژگیها، داستانهایی خلق کنند که مخاطب بدون احساس فاصله با اثر، با شخصیت امام رضا(ع) همراه شود. برای نمونه، مفهوم رأفت میتواند در مواجهه با انسانهای مختلف، نوع برخورد با مخالفان، شیوه گفتوگو با مردم و توجه به کرامت انسانها دراماتیزه شود. این موضوعات، تاریخ مصرف ندارند و برای مخاطب امروز نیز قابل درک هستند. اگر بتوانیم چنین مفاهیمی را درست روایت کنیم، اثر دینی از یک محصول مناسبتی فراتر خواهد رفت و میتواند به اثری ماندگار تبدیل شود.
صلحمیرزایی با اشاره به ظرفیت فراوان شخصیت امام رضا(ع) برای شخصیتپردازی در سینما و تلویزیون گفت: یکی از مشکلاتی که گاهی در تولید آثار مذهبی با آن مواجه میشویم، این است که شخصیتهای بزرگ دینی در حد یک عنوان یا نماد باقی میمانند و فرصت کافی برای شناخت ویژگیهای اخلاقی و انسانی آنان به مخاطب داده نمیشود. در حالی که شخصیت امام رضا(ع) آنقدر ابعاد مختلف دارد که میتوان درباره هر بخش از زندگی و سیره ایشان آثار متعددی تولید کرد. رأفت، علم، کرامت، صبر، گفتوگو، توجه به محرومان و احترام به انسانها، هر کدام میتوانند موضوع یک فیلم یا مجموعه تلویزیونی باشند. البته پرداختن به چنین شخصیت بزرگی نیازمند پژوهش جدی است و نمیتوان با اطلاعات سطحی وارد این عرصه شد. هنرمند باید منابع تاریخی و روایی را مطالعه کند و در کنار آن با کارشناسان دینی و تاریخپژوهان مشورت داشته باشد تا تصویری که ارائه میکند، هم از نظر هنری جذاب و هم از نظر محتوایی قابل دفاع باشد.
کارگردان فیلم «حامی» افزود: مفهوم رئوف بودن امام رضا(ع) به اعتقاد من یکی از جذابترین موضوعاتی است که میتوان در هنر روی آن تمرکز کرد. رأفت فقط به معنای مهربانی ظاهری نیست، بلکه مجموعهای از رفتارها و نگاه انسانی را دربرمیگیرد. یک اثر نمایشی میتواند نشان دهد که چگونه یک انسان بزرگ در برابر مشکلات دیگران بیتفاوت نمیماند و چگونه کرامت انسانها برای او اهمیت دارد. چنین نگاهی میتواند مخاطب را به این نتیجه برساند که الگو گرفتن از امام رضا(ع) فقط به حضور در مناسبتهای مذهبی یا زیارت محدود نمیشود، بلکه باید در رفتار روزمره نیز نمود پیدا کند. وقتی چنین مفهومی در قالب داستانی جذاب روایت شود، اثر هنری میتواند کارکرد تربیتی پیدا کند، بدون آنکه مستقیماً به مخاطب دستور اخلاقی بدهد. هنر اگر بتواند مخاطب را به فکر کردن وادار کند، تأثیر آن بسیار عمیقتر از بیان مستقیم یک پیام خواهد بود.
وی اظهار کرد: سینما و تلویزیون در این زمینه وظیفه مهمی بر عهده دارند، زیرا بخش قابل توجهی از شناخت نسل جدید از شخصیتهای تاریخی و دینی از طریق رسانه شکل میگیرد. نسل امروز با زبان تصویر ارتباط بسیار خوبی دارد و اگر بتوانیم مفاهیم دینی را با زبان مناسب این نسل بیان کنیم، تأثیرگذاری آثار چند برابر خواهد شد. البته منظور این نیست که برای جذب جوانان باید از اصول فاصله بگیریم، بلکه باید زبان روایت را بهروز کنیم. ممکن است یک مفهوم قرنها پیش مطرح شده باشد، اما همچنان برای انسان امروز کاربرد داشته باشد. مهربانی، گذشت، احترام به دیگران و توجه به انسانهای نیازمند، مفاهیمی هستند که در همه دورهها ارزشمندند. بنابراین باید تلاش کنیم این مفاهیم را در قالب روایتهایی ارائه دهیم که مخاطب امروز بتواند با آنها ارتباط برقرار کند و خود را در فضای داستان ببیند.
صلحمیرزایی درباره ضرورت توجه به کیفیت فیلمنامه در آثار مرتبط با امام رضا(ع) بیان کرد: اگر قرار است درباره شخصیت امام رضا(ع) اثر نمایشی تولید شود، نخستین قدم داشتن یک فیلمنامه قدرتمند است. هیچ موضوع ارزشمندی بهتنهایی نمیتواند ضعفهای ساختاری یک اثر را جبران کند. حتی اگر موضوع درباره یکی از بزرگترین شخصیتهای تاریخ باشد، اما قصه، شخصیتپردازی، دیالوگ و منطق دراماتیک مناسبی نداشته باشد، نمیتواند مخاطب را با خود همراه کند. بنابراین باید نویسندگان توانمند را وارد این حوزه کنیم و به آنان فرصت پژوهش و نگارش بدهیم. گاهی تصور میشود برای ساخت آثار دینی فقط داشتن انگیزه کافی است، در حالی که انگیزه در کنار دانش، تجربه و توانایی هنری معنا پیدا میکند. باید میان پژوهش دینی و دانش سینمایی پیوند ایجاد شود تا نتیجه کار هم از نظر اعتقادی غنی باشد و هم از نظر هنری جذابیت داشته باشد.
وی ادامه داد: یکی دیگر از موضوعات مهم، پرهیز از نگاه مناسبتی به شخصیت امام رضا(ع) است. مناسبتی بودن یک اثر الزاماً نقطه ضعف نیست، اما اگر تمام برنامهریزیها به چند روز خاص از سال محدود شود، ظرفیت عظیم این شخصیت برای تولید آثار ماندگار نادیده گرفته خواهد شد. امام رضا(ع) متعلق به یک روز یا یک مناسبت نیستند و سیره ایشان میتواند در تمام طول سال و در قالبهای مختلف هنری مورد توجه قرار گیرد. حتی لازم نیست همیشه یک اثر مستقیماً درباره زندگی امام رضا(ع) باشد؛ گاهی میتوان یک مفهوم برگرفته از سیره آن حضرت را در یک داستان معاصر دنبال کرد. برای مثال، داستانی درباره فردی که در شرایط سخت، به جای انتقام و خشونت، مسیر گذشت و مهربانی را انتخاب میکند، میتواند به شکل غیرمستقیم مخاطب را با مفهوم رأفت رضوی آشنا کند. چنین شیوهای به هنر اجازه میدهد پیام خود را طبیعیتر به مخاطب منتقل کند.
این کارگردان سینما و تلویزیون با تأکید بر اینکه پرداختن به امام رضا(ع) نیازمند نگاه خلاقانه است، گفت: ما باید از تکرار کلیشهها فاصله بگیریم و به دنبال زاویههای تازه برای روایت باشیم. شخصیتهای بزرگ دینی آنقدر ظرفیت دارند که هر نسل میتواند از زاویهای متفاوت به آنها نگاه کند. در مورد امام رضا(ع) نیز میتوان از موضوعاتی مانند گفتوگو، تعامل با پیروان ادیان و مذاهب مختلف، جایگاه علم و دانش، کرامت انسانی و مهربانی با مردم برای خلق آثار تازه استفاده کرد. این موضوعات بهخصوص در شرایط امروز جامعه، قابلیت تبدیل شدن به داستانهای جذاب را دارند. اگر هنرمند بتواند یک مفهوم عمیق را در دل یک قصه انسانی قرار دهد، مخاطب ابتدا با قصه همراه میشود و در ادامه با پیام آن ارتباط برقرار میکند. این همان نقطهای است که هنر دینی میتواند اثرگذاری واقعی خود را نشان دهد.
کارگردان سریال :حکایتهای کمال» در ادامه تصریح کرد: معرفی امام رضا(ع) از طریق هنر تنها برای مخاطبان داخلی اهمیت ندارد و میتواند مخاطبان دیگر کشورها را نیز با سیره رضوی آشنا کند. زبان هنر، بهویژه سینما، زبان مشترکی میان ملتهاست. شاید مخاطبی در نقطهای دیگر از جهان شناخت دقیقی از تاریخ اسلام نداشته باشد، اما مفهوم مهربانی، صلح، احترام به انسان و کمک به دیگران را درک میکند. بنابراین اگر آثار مرتبط با امام رضا(ع) با استانداردهای حرفهای ساخته شوند، میتوانند پیام سیره رضوی را فراتر از مرزهای جغرافیایی منتقل کنند. البته برای این منظور باید کیفیت تولید، فیلمنامه، بازیگری، طراحی صحنه، فیلمبرداری و سایر عناصر هنری جدی گرفته شود. نمیتوان تنها با اتکا به اهمیت موضوع انتظار داشت که یک اثر در سطح بینالمللی دیده شود؛ اثر باید از نظر هنری نیز توان رقابت داشته باشد.
وی با بیان اینکه تولید آثار رضوی نیازمند حمایت مستمر است، اظهار کرد: اگر مسئولان فرهنگی واقعاً به دنبال گسترش فرهنگ رضوی هستند، باید از مرحله سفارش تولید عبور کنند و به ایجاد یک جریان مستمر در این حوزه فکر کنند. حمایت از فیلمنامهنویسان، برگزاری نشستهای تخصصی، ایجاد فرصت پژوهش و فراهم کردن امکان تولید آثار باکیفیت میتواند زمینه را برای شکلگیری چنین جریانی فراهم کند. همچنین بهتر است تنها به سینما و تلویزیون اکتفا نکنیم و تئاتر، پویانمایی، مستند، سریالهای نمایش خانگی، هنرهای تجسمی و حتی قالبهای جدید رسانهای را نیز مورد توجه قرار دهیم. هر کدام از این عرصهها زبان خاص خود را دارند و میتوانند بخشی از شخصیت و سیره امام رضا(ع) را برای مخاطب بازنمایی کنند. بهویژه تئاتر به دلیل ارتباط مستقیم با تماشاگر، ظرفیت ویژهای برای پرداختن به مفاهیمی مانند رأفت و کرامت انسانی دارد و میتواند مخاطب را در یک تجربه عاطفی و فکری مستقیم قرار دهد.
قدرتالله صلحمیرزایی در پایان گفت: معتقدم اگر قرار باشد یک ویژگی از شخصیت امام رضا(ع) را به عنوان نقطه آغاز برای تولید آثار هنری انتخاب کنیم، رأفت و مهربانی ایشان ظرفیت بسیار گستردهای دارد. جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به آثار و روایتهایی نیاز دارد که انسانها را به هم نزدیک کند و مفهوم گذشت، محبت و احترام را تقویت سازد. هنر میتواند این مفاهیم را بدون شعارزدگی و از طریق قصههای انسانی به مخاطب منتقل کند. اگر یک فیلم، سریال یا نمایش بتواند مخاطب را پس از پایان اثر به این فکر وادارد که در برخورد با خانواده، همسایه، همکار یا حتی فردی که با او اختلاف نظر دارد، مهربانتر و کریمانهتر رفتار کند، آن اثر به هدف خود نزدیک شده است. امام رضا(ع) یک شخصیت تاریخی بزرگ هستند، اما پیام اخلاقی و انسانی سیره ایشان همچنان زنده و قابل استفاده است. وظیفه هنرمندان این است که با پژوهش، خلاقیت و زبان درست هنری، این گنجینه را به نسل امروز و نسلهای آینده معرفی کنند تا فرهنگ رضوی در قالب هنر به یک جریان ماندگار تبدیل شود.
انتهای پیام
نظر شما