تبیین نقش اهل‌بیت(ع) در تاریخ و تمدن اسلامی محور برنامه‌های مدرسه تاریخ و سیره دارالعلم است

دکتر غفوری، مدیر مدرسه تاریخ و سیره اهل‌بیت(علیهم‌السلام) دارالعلم، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد اظهار کرد: مدرسه سیره و تاریخ اهل‌بیت(علیهم‌السلام) متشکل از یک کارگروه است که رویکرد این کارگروه، ترویج و تبیین تاریخ و سیره اهل‌بیت(علیهم‌السلام) است و در کنار آن، نیم‌نگاهی نیز به تاریخ اسلام، تاریخ تشیع و تاریخ تمدن اسلامی دارد که این مباحث به‌گونه‌ای با تاریخ و سیره اهل‌بیت(علیهم‌السلام) مرتبط هستند.

وی افزود: اهل‌بیت(علیهم‌السلام) به هر حال نقش مؤثری در تاریخ اسلام داشته‌اند، اما کمتر به تاریخ اهل‌بیت(علیهم‌السلام) توجه شده یا این موضوع محور قرار گرفته است. از این رو، در این مدرسه تلاش می‌شود بازخوانی نسبت به آموزه‌های اهل‌بیت(علیهم‌السلام) و نقش آنان در تاریخ اسلام و تمدن اسلامی صورت بگیرد.

مدیر مدرسه تاریخ و سیره اهل‌بیت(علیهم‌السلام) دارالعلم ادامه داد: از این رو، علاوه بر ترویج تاریخ و سیره اهل‌بیت(علیهم‌السلام)، یعنی نگاهی ابتدایی و اولیه که کسانی که ممکن است هنوز تخصصی در تاریخ و سیره اهل‌بیت(علیهم‌السلام) نداشته باشند نیز از آن بهره‌مند شوند، نگاه تخصصی نیز وجود دارد تا مباحث ناگشوده مطرح و برخی از معضلات و چالش‌های مربوط به تاریخ و سیره اهل‌بیت(علیهم‌السلام) تبیین و رمزگشایی شود.

غفوری درباره میزان پذیرش طلبه‌ها در مدرسه سیره و تاریخ دارالعلم در سال ۱۴۰۵ گفت: در دارالعلم ۱۴۰۵، مدرسه سیره و تاریخ حدود ۱۳۰ طلبه را پذیرش کرده است؛ البته تقاضا بسیار بالا بود و قریب به ۹۰۰ نفر درخواست شرکت در مدرسه را داشتند که طبیعتاً بخش زیادی از این درخواست‌ها مربوط به حضور مجازی بود. برای حضور نیز تقاضای زیادی داشتیم، اما امکان گزینش بیش از یکصد و سی نفر وجود نداشت.

وی بیان کرد: این طلبه‌ها از گروه‌های مختلف هستند و تحصیلات متفاوتی دارند؛ از سطح دو تا خارج در میان آنها حضور دارند و در رشته‌های مختلف تاریخی، علوم سیاسی و حقوق تحصیل کرده‌اند. همچنین طلبه‌هایی که به‌طور عمومی در فقه و اصول تحصیل می‌کنند و در رشته‌های تخصصی شرکت نکرده‌اند، در میان پذیرفته‌شدگان حضور دارند و افرادی نیز از رشته‌های علوم قرآن و حدیث و با گرایش‌های مختلف در این مدرسه ثبت‌نام کرده‌اند.

مدیر مدرسه تاریخ و سیره اهل‌بیت(علیهم‌السلام) دارالعلم تصریح کرد: بر همین اساس، مدرسه سیره و تاریخ تلاش می‌کند مباحث را به‌گونه‌ای مطرح کند که همه این گروه‌ها را تحت پوشش داشته باشد.

تبیین سیره اهل‌بیت(علیهم‌السلام) از مباحث منبع‌شناسی تا نقش تمدنی

غفوری درباره موضوعات مطرح‌شده در دارالعلم ۱۴۰۵ در مدرسه سیره و تاریخ اظهار کرد: مباحث منبع‌شناسی، یعنی نگاهی به منابع سیره، از جمله موضوعات این مدرسه است. همچنین منابع سیره با نقد و بررسی، گونه‌شناسی منابع، تفاوت تاریخ و سیره و اشتراکات و تفاوت‌های این دو مورد بررسی قرار می‌گیرد.

وی افزود: بحث سیره اهل‌بیت(علیهم‌السلام)، سیره پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) و سایر اهل‌بیت(علیهم‌السلام) شاید محور اصلی مباحث امسال باشد. موضوعات امسال شامل سیره سیاسی، سیره اجتماعی، سیره فرهنگی، سیره علمی و جایگاه برخی اقشار اجتماعی در سیره پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) و اهل‌بیت(علیهم‌السلام)، از جمله زنان و جوانان، و همچنین نقش اهل‌بیت(علیهم‌السلام) در تمدن‌سازی است.

مدیر مدرسه تاریخ و سیره اهل‌بیت(علیهم‌السلام) دارالعلم ادامه داد: یک بحث ویژه نیز درباره امام رضا(علیه‌السلام) داریم؛ چراکه این مدرسه در مشهد و در جوار حضرت امام رضا(علیه‌السلام) برگزار می‌شود و هر سال بحث ویژه‌ای درباره امام رضا(علیه‌السلام) داریم تا هم سیره امام رضا(علیه‌السلام) و هم زندگانی آن حضرت تشریح شود.

غفوری درباره استادان مدرسه نیز گفت: با توجه به محدودیت‌هایی که وجود دارد و نمی‌توان از تمام ظرفیت اساتید استفاده کرد و از شهرستان‌های مختلف استاد دعوت کرد، تلاش می‌کنیم ترکیبی از اساتید مشهد و شهرهای دیگر داشته باشیم. با این حال، تلاش کرده‌ایم به فراخور موضوعاتی که داریم، اساتید متخصص همان رشته را دعوت کنیم و از محضر آنها استفاده کنیم.

وی افزود: از اساتیدی از دانشگاه تهران، شهر قم، دانشگاه باقرالعلوم(علیه‌السلام) و پژوهشگاه‌هایی که اساتید شناخته‌شده‌ای دارند و همچنین از اساتید مشهد استفاده کرده‌ایم. در همه این موارد نیز تلاش شده است اساتیدی که در این موضوعات تخصص و تبحر دارند، دعوت شوند.

مدیر مدرسه تاریخ و سیره اهل‌بیت(علیهم‌السلام) دارالعلم بیان کرد: دکتر علی بیات از دانشگاه تهران، دکتر الویری از دانشگاه باقرالعلوم(علیه‌السلام)، رمضان محمدی از اعضای هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، حجت‌الاسلام علی‌اکبر ذاکری خمی، از اعضای هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، دکتر باغستانی از اعضای پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در پژوهشکده اسلام تمدنی مشهد، دکتر مصطفی صادقی کاشانی، دکتر حامد قرائتی از دانشگاه باقرالعلوم(علیه‌السلام)، دکتر محمدابراهیم روشن‌ضمیر، از اساتید دانشگاه رضوی و دکترحمیدرضا مطهری، از اساتیدی هستند که از محضرشان استفاده می‌کنیم.

غفوری درباره برنامه‌ریزی و جدول تدریس این مدرسه نیز اظهار کرد: تلاش شد موضوعات به‌گونه‌ای چیده شود که یک روند و روال منطقی داشته باشد، اما در کنار آن، هماهنگی با اساتید نیز گاهی دست برنامه‌ریزان را می‌بندد و ناگزیریم تغییری در چینش موضوعات داشته باشیم و وقت اساتید را نیز در نظر بگیریم.

وی ادامه داد: ابتدا از مباحث مبنایی شروع کردیم که دکتر علی بیات، پیوندها و تمایزات تاریخ و سیره را مطرح کردند و گونه‌شناسی تحلیلی منابع سیره را نیز ارائه کردند. سپس وارد سیره اهل‌بیت(علیهم‌السلام) می‌شویم و سیره علمی، فرهنگی، سیاسی و خانوادگی آنان را ادامه می‌دهیم و در بین این مباحث، نقش تمدنی اهل‌بیت(علیهم‌السلام) نیز مطرح می‌شود.

مدیر مدرسه تاریخ و سیره اهل‌بیت(علیهم‌السلام) دارالعلم خاطرنشان کرد: همه این مباحث به‌گونه‌ای است که با یکدیگر ارتباط دارند و اگر در ترتیب آنها نیز جابه‌جایی صورت بگیرد، در فهم و تحلیل مطالب خللی ایجاد نمی‌شود.

غفوری با اشاره به ضرورت بازخوانی سیره اهل‌بیت(علیهم‌السلام) در شرایط امروز گفت: با توجه به شرایط امروزی، به بازخوانی سیره نیاز داریم؛ زیرا اهل‌بیت(علیهم‌السلام) الگو و سرمشق ما هستند و خداوند نیز پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) را به‌عنوان اسوه معرفی می‌کند و طبیعتاً جانشینان رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله) نیز اسوه هستند و باید آنها را سرمشق زندگی قرار دهیم.

وی افزود: آن چیزی که در عمل اتفاق افتاده، این است که کمتر به سیره اهل‌بیت(علیهم‌السلام) توجه عمیق شده یا تحلیل سیره کمتر انجام گرفته است. بیشتر آن چیزی که دیده می‌شود، نگاه سطحی به تاریخ اهل‌بیت(علیهم‌السلام) است؛ اما اگر به‌صورت عمیق به این موضوع نگاه کنیم و مجموعه‌ای از آموزه‌ها را به‌صورت کلی در نظر بگیریم و از آنها سیره استخراج کنیم و این سیره را محور برنامه‌ریزی‌های خود و محور سبک زندگی خود قرار دهیم، این نیاز امروز ماست.

مدیر مدرسه تاریخ و سیره اهل‌بیت(علیهم‌السلام) دارالعلم تصریح کرد: باید این کار انجام شود و کمتر انجام می‌شود. از این رو، تلاش می‌شود در این مباحث، سیره اهل‌بیت(علیهم‌السلام) بازخوانی شود و همین الگو بودن اهل‌بیت(علیهم‌السلام) از درون این مباحث استخراج شود.

غفوری درباره ظرفیت برگزاری دارالعلم به‌صورت مدرسه تابستانه نیز گفت: برگزاری دارالعلم به‌صورت مدرسه تابستانه که مقطعی است، طبیعتاً نقاط قوت و ضعفی دارد. از یک منظر، چون کوتاه‌مدت و دو هفته‌ای است، نباید در دو هفته توقع تأثیرگذاری آنچنانی داشت.

وی ادامه داد: در دو هفته مباحث مختلفی در مدارس دارالعلم برگزار می‌شود، اما اگر این برنامه مستمر و هدفمند باشد و برنامه‌ریزان مدارس به‌گونه‌ای هدفمند پیش بروند که هر سال مباحثی را پله‌پله پیش ببرند، طبیعتاً می‌تواند نتایج بسیار مثبتی داشته باشد.

مدیر مدرسه تاریخ و سیره اهل‌بیت(علیهم‌السلام) دارالعلم اظهار کرد: هر مدرسه‌ای بر اساس نیازهای خودش و بر اساس چالش‌هایی که دارد، می‌تواند مرزهای دانش خودش را ارتقا ببخشد. از آن رو که هدف این است با دعوت از اساتید متخصص هر رشته، برخی مسائل چالشی در این مدرسه مطرح شود، طبیعتاً طرح این مباحث می‌تواند، چون منسجم و پیوسته است و در حدود دو هفته و ده روز مباحث چالشی هر رشته مطرح می‌شود، افق‌هایی را برای آن رشته بگشاید و برخی از چالش‌ها را حل کند.

غفوری افزود: در کنار این، با ایجاد مسائل جدید و دعوت از پژوهشگران برای حل آنها، موضوع‌یابی و مسئله‌یابی نیز انجام شود و پژوهشگران وارد این حوزه شوند و در طول سال‌های پیش رو، موضوعاتی را که به‌عنوان مسئله شناخته شده‌اند، باز کنند و تبیین کنند.

وی خاطرنشان کرد: این اقدامات می‌تواند همان اهدافی را که دارالعلم دنبال می‌کند، یعنی حرکت در مرز دانش، به تحقق نزدیک‌تر کند و حتی برخی از آنها را محقق سازد و این امر شدنی است.

مدیر مدرسه تاریخ و سیره اهل‌بیت(علیهم‌السلام) دارالعلم در پایان گفت: برنامه‌ریزی‌ها باید بسیار دقیق‌تر باشد و انتخاب موضوعات نیز نیاز به تأمل بیشتری دارد تا این اتفاق بیفتد و بتوان معضلات و مشکلات هر رشته را در این مدرسه تابستانه و در دارالعلم مطرح و آنها را تبیین کرد.