به گزارش خبرگزاری حوزه از تهران، حجتالاسلام والمسلمین علیرضا پناهیان، استاد حوزه و دانشگاه، در برنامه تلویزیونی «سمت خدا» با اشاره به آیه ۱۱۲ سوره انعام و سنت الهی درباره وجود دشمنان در مسیر حق، اظهار کرد: قرآن کریم میفرماید: «وَکَذَٰلِکَ جَعَلْنَا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا شَیَاطِینَ الْإِنسِ وَالْجِنِّ»؛ برای هر پیامبری دشمنانی از شیاطین انس و جن قرار دادیم. این آیه یک قاعده و سنت الهی در حیات بشر را به ما نشان میدهد.
وی افزود: قرآن کریم میفرماید برای هر پیامبری و به تبع آن برای امت او دشمن قرار داده شده است. حتی در این آیه «شیاطین انس» پیش از «شیاطین جن» آمدهاند؛ چراکه انسانها وقتی دست به شیطنت میزنند، در بسیاری از موارد تأثیرگذاری بیشتری دارند.
استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه وجود دشمن در زندگی انسانهای مؤمن و درستکار یک امر طبیعی و قهری است، گفت: اینکه انسان دشمن داشته باشد، یک واقعیت در حیات بشر است. کسی که بخواهد درست زندگی کند، دشمن خواهد داشت و اینگونه نیست که انسان بتواند تصور کند با انتخاب مسیر درست، دیگر هیچ دشمنی نخواهد داشت.
انکار دشمن، خلاف تجربه تاریخی و آموزه قرآن است
حجتالاسلام والمسلمین پناهیان با انتقاد از دیدگاهی که وجود دشمن را انکار میکند، اظهار کرد: گاهی گفته میشود ما خودمان رابطهمان را با جهان خراب کردهایم و اگر رابطه خود را اصلاح کنیم، دشمنی وجود نخواهد داشت؛ در حالی که این نگاه با قرآن، واقعیتهای تجربی و تاریخ بشر سازگار نیست. انکار حقیقتی که بارها در تاریخ بشر تکرار شده و نادیده گرفتن جنایتهای جنایتکاران و مظلومیت مظلومان، مسئلهای جدی است.
وی تصریح کرد: قرآن کریم به صراحت میفرماید «وَکَذَٰلِکَ جَعَلْنَا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا شَیَاطِینَ الْإِنسِ وَالْجِنِّ». ما باید واقعیت وجود دشمن را بپذیریم و سپس ببینیم در شرایطی که دشمن وجود دارد، چگونه باید رفتار کنیم، چگونه پیشرفت کنیم و چگونه از رفاه، آزادی و ارزشهای خود دفاع کنیم؛ چراکه بسیاری از اتفاقات مهم در متن درگیری و مواجهه شکل میگیرد.
آموزش دینی باید در کنار ایمان، دشمنشناسی را نیز آموزش دهد
حجتالاسلام والمسلمین پناهیان با اشاره به ضرورت توجه به ابعاد مختلف آموزش دینی گفت: قرآن کریم حتی برای دشمنان انبیا و مؤمنان نیز طبقهبندی قائل شده و همه دشمنان را در یک سطح معرفی نمیکند. یکی از اشکالات آموزش دینی ما این است که معمولاً فقط وجوه مثبت را بیان میکنیم و درباره وجوه منفی و دشمنانی که در اطراف انسان دیندار وجود دارند، به اندازه کافی سخن نمیگوییم.
وی افزود: امام صادق(ع) درباره شیوه آموزشی بنیامیه هشدار دادهاند که آنان دین را آموزش میدادند، اما عمدتاً ایمان به خدا را مطرح میکردند و درباره شرک و دشمنی با حق سخن نمیگفتند. باید از خودمان بپرسیم آیا آموزش دینی امروز ما نیز گرفتار چنین نقصی شده است یا خیر.
استاد حوزه و دانشگاه خاطرنشان کرد: وقتی اصول دین را آموزش میدهیم، باید توجه کنیم که در کنار ایمان به خدا، مفاهیمی مانند کفر، شرک، طاغوت و دشمنشناسی نیز برای مخاطب تبیین شود. نمیتوان صرفاً به کودک گفت «آدم خوبی باش» اما برای او توضیح نداد که چرا باید خوب باشد و چه نیروهایی در مقابل انسان و ارزشهای او قرار دارند.
«دشمنشناسی» باید پیش از برخی آموزشهای دینی مورد توجه قرار گیرد
حجتالاسلام والمسلمین پناهیان با انتقاد از برخی رویکردهای موجود در نظام آموزشی گفت: ما برای دانشآموزان درباره حجاب کتاب مینویسیم، اما پیش از آن به آنها آموزش کافی درباره دشمنشناسی نمیدهیم. درباره نماز، عبادت و خداشناسی نیز آموزش میدهیم، اما پیش از آن درباره دشمنشناسی و شناخت طاغوت سخن نمیگوییم.
وی با اشاره به آیه «فَمَنْ یَکْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَیُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَکَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَی» اظهار کرد: این آیه یک راهبرد مهم تربیتی است. خداوند در این آیه ابتدا «کفر به طاغوت» و سپس ایمان به خدا را مطرح میکند. بنابراین باید به انسان آموزش داده شود که طاغوت چیست، چه کسی طغیان میکند و چه کسی میخواهد انسان را به بردگی بکشاند.
وی افزود: کفر به طاغوت یعنی انسان ابتدا وجود طاغوت را بشناسد، جنایتها و طغیان او را بفهمد و سپس از او برائت بجوید و باور نکند که طاغوت میتواند بر او مسلط شود.
کدخدا دانستن دشمن، نشانه ضعف در دشمنشناسی است
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به برخی ادبیات سیاسی درباره قدرتهای جهانی گفت: وقتی کسی میگوید آمریکا کدخداست و باید برویم و خواسته او را بپذیریم، در واقع قدرت او را پذیرفته است. وقتی گفته میشود «او زورش میرسد»، باید مراقب باشیم که این نگاه به ایمان به طاغوت تبدیل نشود.
وی ادامه داد: در مقابل، امام خمینی(ره) با جمله معروف «آمریکا هیچ غلطی نمیتواند بکند» نشان داد که نباید طاغوت را صاحب قدرت مطلق دانست. این همان معنای «یکفر بالطاغوت» است؛ یعنی انسان طاغوت را میشناسد، اما سلطه و قدرت او را به رسمیت نمیشناسد.
ترس از دشمن، اگر با احساس امنیت همراه باشد، میتواند انگیزهساز باشد
حجتالاسلام والمسلمین پناهیان با تأکید بر اینکه شناخت دشمن به معنای ایجاد ترس و اضطراب در جامعه نیست، گفت: وقتی واقعیت دشمن را به انسان نشان میدهیم و در ادامه خداوند و احساس امنیت را نیز به او معرفی میکنیم، این مسئله میتواند انگیزه ایجاد کند.
وی افزود: اگر به جوان نشان دهیم که دشمن وجود دارد، خود را جمع میکند، قویتر میشود و از غفلت و بیهودگی فاصله میگیرد. همچنین وقتی بداند بخشی از افکار و القائاتی که به او منتقل میشود ممکن است ناشی از عملیات دشمن باشد، با دقت بیشتری نسبت به آنها برخورد خواهد کرد.
استاد حوزه و دانشگاه خاطرنشان کرد: بسیاری از حماسهها و اتحادهای اجتماعی در شرایط مواجهه با دشمن شکل میگیرد. رزمندگان نیز یکشبه مسیر طولانی را طی نکردند؛ بلکه در متن درگیری و دفاع از کشور و ارزشهای خود، انگیزه و بیداری بیشتری پیدا کردند.
آموزش دینی باید با روانشناسی رشد و شیوه اثرگذاری بر مخاطب همراه باشد
حجتالاسلام والمسلمین پناهیان یکی دیگر از مشکلات نظام آموزشی را بیتوجهی کافی به ویژگیهای سنی و روانشناختی مخاطب دانست و گفت: ما گاهی مطالب دینی را به شکلی ارائه میکنیم که گویی مخاطب باید در حد یک عارف کامل و انسان بسیار رشدیافته باشد تا بتواند آن را بپذیرد؛ در حالی که کودک و نوجوان چنین مخاطبی نیست.
وی افزود: برای هر سخن منطقی الزاماً انگیزه ایجاد نمیشود. کسی که میخواهد مفاهیم دینی را به کودک و نوجوان منتقل کند، علاوه بر دانش قرآن، عقاید و احکام، باید علم روانشناسی رشد، روانشناسی تعلیم دینی و نحوه تأثیرگذاری بر مخاطب در سنین مختلف را نیز بداند.
وی تصریح کرد: باید بدانیم کدام آیه قرآن برای چه سنی مناسبتر است و چگونه باید یک مفهوم دینی را به کودک، نوجوان یا جوان منتقل کرد. در حوزه علمیه نیز این موضوع به صورت یک درس عمومی و فراگیر دنبال نمیشود، مگر اینکه طلبهای شخصاً به سراغ روانشناسی رشد، انسانشناسی، روایات تربیتی و مطالعات مربوط به تعلیم دین برود و در این زمینه مطالعه کند.
استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: آموزش و پرورش نیز نباید صرفاً به این اکتفا کند که یک عالم یا صاحبنظر، کتابهای درسی را از نظر محتوای دینی تأیید کند؛ زیرا برنامهریزی درسی خود یک تخصص است و فرد متخصص در این حوزه باید سالها آموزش ببیند تا بتواند تشخیص دهد چه مفهومی در چه سنی و با چه روشی باید آموزش داده شود.
روضه امام حسین(ع)؛ نمونهای از اثرگذاری دشمنشناسی در تربیت
حجتالاسلام والمسلمین پناهیان در ادامه با اشاره به تأثیرگذاری مجالس روضه و عزاداری امام حسین(ع) اظهار کرد: گاهی روضه اباعبدالله الحسین(ع) از بسیاری از تعلیمات دینی تأثیرگذارتر است؛ چراکه در روضه، وجود دشمن به صورت ملموس احساس میشود.
وی افزود: امام حسین(ع) در روایت عاشورا تنها خود و یارانش را معرفی نمیکند، بلکه جبهه مقابل را نیز به مردم نشان میدهد. حرمله، شمر و عمر سعد معرفی میشوند تا انسان دشمن را بشناسد و نسبت به جبهه حق و باطل حساس شود.
وی گفت: به همین دلیل است که انسان در روضه نمیتواند به سادگی بگوید «بحث اخلاقی را رها کن» یا «بحث اعتقادی را کنار بگذار». وجود دشمن در روایت عاشورا باعث میشود مخاطب با وجدان و احساس مسئولیت بیشتری به مسئله نگاه کند.
مهمترین اقدام شیاطین؛ اثرگذاری بر ذهن انسان با گفتار مزخرفِ طلاکاریشده
استاد حوزه و دانشگاه در ادامه به آیه دیگری از قرآن کریم درباره عملکرد شیاطین اشاره کرد و گفت: وقتی قرآن از شیاطین انس و جن سخن میگوید، باید ببینیم آنها چه کاری انجام میدهند. قرآن میفرماید: «یُوحِی بَعْضُهُمْ إِلَیٰ بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا»؛ آنها برخی سخنان را به یکدیگر القا میکنند.
وی افزود: «زخرف القول» یعنی سخن آراسته و طلاکاریشده؛ سخنی که ظاهر زیبایی دارد، اما در حقیقت برای فریب انسان ساخته شده است. دشمن لزوماً همیشه با سخنی آشکارا نادرست وارد نمیشود، بلکه ممکن است یک حرف را زیبا، منطقی و جذاب ارائه کند تا مخاطب را فریب دهد.
حجتالاسلام والمسلمین پناهیان با اشاره به نمونههایی از تحلیلهای مطرحشده درباره جنگ گفت: ممکن است کسی بگوید مردم حاضر نیستند وارد جنگی شوند که ۲۰ سال طول بکشد. ظاهر این سخن جذاب و قابل پذیرش است؛ زیرا طبیعی است هیچکس جنگ طولانی را دوست ندارد، اما باید پرسید آیا اساساً انتخاب و تصمیم درباره طولانی شدن جنگ در اختیار ما بوده است یا اینکه جنگ به ما تحمیل شده است؟
وی ادامه داد: دشمن میتواند با یک جمله به ظاهر منطقی، ذهن مخاطب را به سمتی ببرد که پیشاپیش پاسخ را پذیرفته باشد. این همان چیزی است که قرآن از آن با عنوان «زخرف القول» یاد میکند؛ سخنی که ظاهری زیبا دارد اما در پشت آن هدف دیگری دنبال میشود.
عملیات روانی دشمن، یکی از عرصههای اصلی نبرد است
حجتالاسلام والمسلمین پناهیان در پایان با تأکید بر اهمیت مدیریت ذهن اظهار کرد: یکی از مهمترین عرصههایی که دشمن در آن فعالیت میکند، ذهن انسان است. دشمن فقط با سلاح و اقدام مستقیم مقابله نمیکند، بلکه با پیام، تحلیل، القا و سخنان ظاهراً زیبا نیز تلاش میکند نگرش انسان را تغییر دهد.
وی خاطرنشان کرد: شناخت دشمن تنها به معنای شناخت یک کشور یا یک جریان سیاسی نیست؛ بلکه انسان باید شیوههای اثرگذاری دشمن بر ذهن و افکار خود را نیز بشناسد. وقتی انسان بداند دشمن دارد، نسبت به رفتار خود هوشیارتر میشود، انگیزه پیدا میکند که قویتر باشد و اجازه ندهد غفلت، سستی و القائات دیگران مسیر زندگی او را تعیین کند.
وی تأکید کرد: باید در نظام تربیتی و آموزشی کشور، دشمنشناسی را جدی بگیریم و در کنار آموزش ایمان، عبادت، اخلاق و احکام، به نسل جدید بیاموزیم که چگونه طاغوت و دشمن را بشناسد، چگونه در برابر القائات و عملیات روانی مقاومت کند و چگونه در عین شناخت دشمن، با اتکا به خداوند احساس امنیت و قدرت داشته باشد.
انتهای پیام/
نظر شما