راهبردهای کلان حکمرانی تعلیم و تربیت / تاکید بر بسیج همه ظرفیت‌ها و امکانات برای رشد و شکوفایی آموزش و پرورش

به گزارش خبرگزاری حوزه، آیت الله علیرضا اعرافی مدیر حوزه‌های علمیه کشور با تبیین راهبردهای کلان حکمرانی تعلیم و تربیت، تصریح کرد: در این رستاخیز عظیم و امواج پیش رو نقش دانشمندان، نخبگان، فرهیختگان، دستگاه‌های مسئول و به ویژه نهاد عظیم تعلیم و تربیت و فرهنگیان ارجمند بسی سنگین و گران است و پیشگامان تربیت اسلامی در برابر نسل کنونی و جوانان و نسل های آینده رسالت عظیمی بر دوش دارند.

بازخوانی چالش‌ها و فرصت‌های جدید نظام تعلیم و تربیت نکته دیگری بود که مدیر حوزه‌های علمیه کشور بر آن تأکید کرد و معتقد است که حکمرانی تعلیم و تربیت و راهبری آن از سوی خانواده و حاکمیت، در تیررس تهاجم تحولات فناوری و حوادث اجتماعی و فرهنگ مادی و غربی قرار گرفته است. در نظام اسلامی و بر اساس منطق اسلام این حاکمیت و راهبری باید صیانت شود و مطابق با منطق قویم اسلام و با ملاحظه شرایط و تحولات زمان باید صیانت و بازسازی و بازآفرینی گردد.

آیت الله اعرافی بر این نکته راهبردی هم تأکید کرد که مدرسه کانون بنیادی و محور اصلی تعلیم و تربیت است و معلمان و مدیران و مربیان راهبران و معماران تربیت اند، هرگونه تلاش برای شکل گیری مدرسه تراز و تعالی معرفت و بصیرت معلمان و مدیران وظیفه همگانی است.

چالش‌ها و فرصت‌ها و راهبردهای کلان حکمرانی تعلیم و تربیت از نگاه آیت‌الله اعرافی را در ادامه بخوانید:

بسم الله الرحمن الرحیم

برگزاری اجلاس کانون تربیت اسلامی، با مشارکت اعضای محترم و نقش آفرینان حوزه تعلیم و تربیت در این مرحله حساس و نوین انقلاب اسلامی و در میانه حوادث تلخ و شیرین تاریخ ایران و اسلام، می‌تواند فرصتی نو برای بازخوانی چالش‌ها و فرصت‌های جدید نظام تعلیم و تربیت و چاره‌ اندیشی‌ها تازه و کارساز باشد.

مرحله نوین انقلاب اسلامی با شهادت قائد و رهبر شهیدمان (ره) و شهدای عزیز و نونهالان مدرسه طیبه میناب و شهدای ایران و محور مقاومت آغاز شده است و با جنگ سوم و رویارویی بنیادی و تمدنی گفتمان انقلاب اسلامی و محور مقاومت با نظام سلطه استکباری آمریکایی صهیونیستی گره خورده است.

ملت مبعوث و امت برانگیخته بر پایه اندیشه امام خمینی(ره) هدایت‌های امام شهید(ره) و خلف صالح ایشان رهبری معظم انقلاب اسلامی (مدظله) و با جانفشانی نیروهای مسلح و فداکار و نیروهای محور مقاومت، معماران این فصل نو و رویش جدید و درخشش نوین انقلاب اسلامی اند.

در این رستاخیز عظیم و امواج پیش رو نقش دانشمندان، نخبگان، فرهیختگان، دستگاه‌های مسئول و به ویژه نهاد عظیم تعلیم و تربیت و فرهنگیان ارجمند بسی سنگین و گران است و پیشگامان تربیت اسلامی در برابر نسل کنونی و جوانان و نسل های آینده رسالت عظیمی بر دوش دارند و آن کانون جوشان همراه با نهاد آموزش و پروش و معلمان و مربیان و مدیران متعهد و انقلابی می‌تواند پیشگام تحولات پیش رو فرصت سازی‌های عظیم و فائق آمدن بر چالش‌های کنونی باشد.

ضمن عرض ادب، تواضع، تقدیر و تمجید محضر همه خادمان ارجمند نظام تعلیم و تربیت و آینده سازان نسل‌های آینده و همه فعالان این عرصه نورانی و شرکت کنندگان در آن کانون و مجمع فرخنده و اجلاس خجسته، نکاتی را یادآور می‌شوم:

۱) کشتی تعالی و تربیت انسان و نظام‌های تعلیم و تربیت در روزگار ما با وزش بادهای مخالف و امواج طوفانی فراوانی رویارو است و برغم فرصت‌های بزرگ، چالش‌های عظیمی آن را در بر گرفته است، برخی از این چالش‌ها را می‌توان اینگونه برشمرد:

الف) حاکمیت اندیشه‌ مادی و سیطره گفتمان غیر الهی بر ذهن و ضمیر انسان معاصر و چیرگی منطق مادی و غیر قدسی بر ابعاد گوناگون معرفت و معیشت و علم و فناوری و بر نظام‌های تعلیم و تربیت در غرب و در

جهان از بلاها و آسیب‌های اساسی به شمار می‌آید، تربیت کودک، نوجوان و جوان در چنین بستر ودود از عالم قدس و فضائل روحی و معنوی شکل می‌گیرد و بنیان بشریت، به رغم همه زرق و برق‌های تمدن غربی و مزایای ظاهری، مسخ می‌شود و وی گوهر پاک فطرت و ارزش‌های الهی و معنوی خود را می‌بازد.

ب) بر این سیطره مادیت و کمیت باید افزود که تحولات فناوری و فضای مجازی جهان زیست بوم دیگری را برای انسان و جوان رقم زده است که با همه مزایای بی‌شمار آن، مخاطرات زیادی برای فکر و روح و روان آدمی و نظام‌های تعلیم و تربیت به بار آورده است و در امتداد آن، تطورات علوم شناختی و پیشرفت‌های هوش مصنوعی آفاق پیچیده و مهمی در چشم انداز بشر قرار داده است.

این تحول‌ها از یک سو بر سرعت و دقت نظام‌های تحقیق و پژوهش و علم اندوزی و مهارت آموزی افزوده است و از سوی دیگر انتقال به زیست بوم آموزش‌های قومی و مجازی و مبتنی برهوش مصنوعی، روابط انسانی و صمیمی و تعاملات بشری و استادی و شاگردی و فضیلت‌های قدسی و معنوی را کمرنگ و کم سو می‌سازد و نگرانی‌های بیشتری هم در افق‌های آینده پدید می‌آورد.

ج) افزون بر آنچه بر شمرده شد، باید به نظام سلطه شیطانی و استکباری و حاکمیت زر و زور و تزویر سیاسی ظالمانه بر جهان و چنگ انداختن آن بر نظام‌ها و سامانه‌های فرهنگ سازی و تعلیم و تربیت جهان اشاره کرد. این قدرت اهریمنی فرهنگ و تربیت جهان را بر مدار روح استکباری و منطق مادی و رویکرد شهوات مادی تنظیم کرده است و راه را بر رویکرد انسانی و الهی و منطق عدالت و معنویت را به حاشیه رانده است.

د) و نیز باید اشاره کرد به تحولات گوناگون علمی و فناوری و معرفتی که برای جوان و انسان امروز افکار نو و پرسش‌های جدید و ذائقه‌های تازه پدید آورده است و اندیشه‌های دینی و معنوی و الهی در معرض مسائل و چالش‌های نوینی قرار گرفته است و این امر مهم هشدار دهنده است و هم، در صورت مواجهه صحیح، می‌تواند نویدبخش و امیدآفرین باشد.

هـ) این‌ها نمونه‌هایی از حوادث اقعه و چالش‌های اساسی تعلیم و تربیت است و همه آنچه بر شمردیم و آنچه بدان اشاره نکردیم مایه ضعف "حکمرانی تعلیم و تربیت" در سطح جهانی و در کشور ما شده و خواهد شد و این امر می تواند پیامدهای بسیار مخربی را به بار آورد و دارای ابعاد گوناگون و پیچیده ای است و باید برای حل آن مطالعه و تدابیر اساسی عمل آورد.

۲) آنچه برشمردیم گوشه‌ای از چالش‌های اساسی تعلیم و تربیت کنونی به شمار می‌آید و نظام‌های معرفتی و علمی و فرهنگی سامانه‌های تعلیم و تربیت در حوزه و دانشگاه و آموزش و پرورش را در معرض طوفان و امواج سخت قرار داده است .

شایان توجه است موضع کنشگران سیاسی و فرهنگی و علمی و تربیتی در برابر این تحولات متفاوت است: برخی این دگردیسی مادی‌گرایی و غرب زدگی را باور دارند و می‌پسندند و از شناخت عمیق ساده انگارانه تسلیم این امواج و جریان حاکم می‌شوند .

برخی هم از درک عمیق این حوادث بی‌بهره‌اند اما به رویارویی و مواجهه سطحی و ظاهری می‌پردازند.

موضع درست مواجهه هوشمندانه و فعالانه با این امواج و تدابیر اساسی برای صیانت از هویت اسلامی و بومی و تعلیم و تربیت است و این راه البته دشواری ها و آمادگی های زیادی لازم دارد.

۳) انقلاب اسلامی جرقه‌ای نو و شهابی ساطع در تاریکی جهان معاصر بود و گفتمانی نوع از معرفت، معنویت، عدالت و رشد را پایه‌ریزی کرد.

انقلاب اسلامی تحولی چند لایه‌ای و دارای اضلاع و ابعاد گوناگون و برخوردار از گستردگی پهناور است و مهم‌ترین و ژرف‌ترین لایه آن بعد معرفتی و اندیشه ای آن بشمار می‌آید. از این رو آموزش و پرورش و سپس دانشگاه و حوزه می‌بایست مرکز، کانون و جلوه‌گاه این بعد معرفتی اسلام عزیز و انقلاب اسلامی باشند و در این میان نقش ممتاز و بی‌بدیل آموزش و پرورش و فرهنگیان ارجمند، در کنار خانواده و رسانه، بسیار راهبردی و ماندگار است .

۴) در کشاکش هجوم اهریمنان ماده پرست و افسارگسیختگی هواها و هوس‌های شیطانی و آماج آسیب‌های متوجه نسل کنونی، مواجهه حکیمانه، متعهدانه شورمندانه، فعال و انقلابی با مقوله تربیت ضرورت دارد و در میان همه اصول و نکات مهم، چند نکته از اهمیت ویژه برخوردار است و بدان شاره می‌نمایم:

یکم: حکمرانی تعلیم و تربیت و راهبری آن از سوی خانواده و حاکمیت، در تیررس تهاجم تحولات فناوری و حوادث اجتماعی و فرهنگ مادی و غربی قرار گرفته است. در نظام اسلامی و بر اساس منطق اسلام این حاکمیت و راهبری باید صیانت شود و مطابق با منطق قویم اسلام و با ملاحظه شرایط و تحولات زمان باید صیانت و بازسازی و بازآفرینی گردد.

دوم: نیرومندسازی نسل جوان و تقویت بن مایه‌های معرفتی و مستحکم سازی اراده آنان سنگ بنای تربیت در دوره متلاطم کنونی است و مقاومت در برابر امواج تهاجم به اراده استوار و نهادینه شدن ارزش‌های قدسی و متعالی وابسته است از این رو همه نظام آموزشی باید شناخت دقیق ویژگی‌های نسل‌های جدید را در صدر اولویت‌های خود قرار دهند و روش‌ها و شیوه‌های آن را استکشاف و پیاده نمایند.

سوم: سند تحول آموزش و پرورش می توانست مبدأ بازسازی و بالندگی آموزش و پرورش باشد اما به رغم برخی از اقدامات و انگیزه‌های ارزشمند در پیاده سازی آن، در شکل مطلوب شاهد موفقیت مناسب در این زمینه نبودیم و دلایل آن برخی روشن و برخی خارج از حوصله این مقال است و اینک برای پیاده سازی آن و نیز بازسازی و تکمیل آن باید اقدام نمود و عزم و اراده جامعه فرهنگیان متعهد و مسئول و مطالبه‌گری و همکاری آنان بسیار اثرگذار و راهگشا است.

چهارم: مدرسه کانون بنیادی و محور اصلی تعلیم و تربیت است و معلمان و مدیران و مربیان راهبران و معماران تربیت اند، هرگونه تلاش برای شکل گیری مدرسه تراز و تعالی معرفت و بصیرت معلمان و مدیران وظیفه همگانی است و البته در کنار ضرورت تعالی معرفت، بصیرت و معیشت آنان، منزلت اجتماعی و جایگاه متعالی نهاد آموزش و پرورش وجامعه بزرگ و شریف معلمان و مربیان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و آنان باید قدر ببینند و بر صدر نشینند زیرا که رسالت و مسئولیت آنان بسیار سنگین است.

پنجم: و در یک سخن نسل نوجوان و جوان و نهاد خانواده و نهاد آموزش و پرورش باید در صدر اولویت همه دستگاه‌های نظام اسلامی و قوای اجرایی و تقنینی و عموم جامعه باشد و برای رشد و شکوفایی آموزش و پرورش بسیج همه ظرفیت‌ها و امکانات مردمی و دولتی و حاکمیتی و نهادهای مردمی ضرورت دارد.

در پایان از از برگزارکنندگان و مشارکت کنندگان و حضار گرامی در آن محفل ایمانی و اجلاس فرهنگی سپاسگزاری می‌نمایم و توفیق همه عزیزان و آن کانون جوشان را در خدمت به اسلام و انقلاب و میهن اسلامی خواستارم و سخن را با یاد و درود بر انبیا و اولیا الهی به ویژه خاتم الاوصیا حضرت ولی عصر ارواحنا فداه و نیز شهدای عالیقدر اسلام و انقلاب اسلامی بویژه امام کبیر و رهبر شهید (ره) به پایان می‌برم و متضرعانه از خداوند منان پیروزی اسلام و مسلمان و ملت رشید ایران و نیروهای مسلح و محور مقاومت را خواستارم.

وَآخِرُ دَعْوَانا أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ


علیرضا اعرافی

مدیر حوزه های علمیه