خبرگزاری حوزه | عصر در فرهنگ قرآنی، ظرف زمانهای است که انسان به خودی خود در آن به سوی افول و زیان (خسران) گام برمیدارد. سوره مبارکه عصر، نسخهای جامع و فراتاریخی برای خروج از این بنبست وجودی ارائه میدهد. نکته بنیادین این نسخه، ماهیت جمعی و اجتماعیِ ارکان چهارگانه نجات است. برخلاف الگوهای انزواگرایانه، این سوره نجات حقیقی را در پیوندگاهِ ایمان و عمل صالح با توصیه متقابل تعریف میکند. بر این اساس، تجمعات و کنشهای جمعیِ مردمی که با هدف صیانت از ارزشها و دستاوردهای اصیل شکل میگیرند، فراتر از یک گردهمایی ساده، الگویی راهبردی برای گذار از خسران به سوی فلاح (رستگاری) محسوب میشوند.
ابعاد چهارگانه این الگو:
۱. تجلی ایمان در آینه حرکت جمعی: ایمان در منطق وحیانی حالتی صرفاً ذهنی و انفرادی نیست؛ باوری تپنده است که در بستر تعاملات اجتماعی قوام مییابد. تجمعات مردمی مجالی پویا برای بازتولید ایماناند؛ حضور افراد کنار هم موجب همافزایی معنوی و تقویت یقین میشود و ایمان فردی به هویت جمعیِ مقاوم بدل میگردد که مانع رسوخ یأس و غفلت در جامعه است.
۲. تجسم نیت در قالب «عمل صالح» اجتماعی: عالیترین مرتبه عمل صالح، کنشهای اثرگذار در جهت اصلاح امور، تقویت همبستگی و حفظ دستاوردهای متعالی جامعه است. تجمعات مردمی بستر عینی تبدیل خواستههای قلبی به حرکتهای ملموس اجتماعیاند؛ رویکردی که فردگرایی آسیبزا را نفی کرده و ارادههای پراکنده را به نیرویی منسجم پیوند میزند.
۳. «تواصی به حق»؛ بستر مطالبهگری و پویایی اجتماعی: واژه تواصی گویای کنشی متقابل، دوسویه و پویاست. تجمعات ارزشمدار مردمی کارآمدترین تجلیگاهِ تواصی به حق هستند؛ افراد نه در انفعال، بلکه فعالانه یکدیگر را به حقیقت، پایبندی به اصول، مطالبهگری مسئولانه و نقد مصلحانه فرا میخوانند. این یادآوری متقابل، جامعه را در برابر فراموشی آرمانها بیمه میکند.
۴. «تواصی به صبر»؛ سازوکار تولید مقاومت و پایداری: حفظ آرمانها همواره تابآوری بالا میطلبد. سوره عصر پایداری را در گرو تواصی به صبر میداند. در کنشهای مستمر جمعی، خستگیهای فردی در سایه همدلی جمعی جبران میشود و پایداری از یک صفت فردی به سرمایه اجتماعیِ مستحکم ارتقا مییابد که مقاومت جامعه در برابر فشارها را تضمین میکند.
نتیجهگیری:
الگوی سوره عصر نشان میدهد عبور از زیانهای فرساینده زمانه، نیازمند گذار از حیات انفرادی به حیات جمعیِ مسئولانه است. تجمعات مردمی بر پایه ارزشهای اصیل، با تقویت ایمان، سازماندهی عمل صالح، احیای تواصی به حق و تعمیق تواصی به صبر، مصداق بارز تحقق این الگوی رهاییبخش هستند.
ولیاله مهدویفر، استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه پیام نور تهران
نظر شما