خبرگزاری حوزه | رضا مهدوی، یک آهنگساز و استاد دانشگاه در گفتوگو با خبرگزاری حوزه با بیان اینکه فرهنگ و هنر مهمترین زبان ارتباطی ایران با جهان است، گفت: اگر بخواهیم فرهنگ ایرانی و اسلامی را در خارج از مرزهای کشور معرفی کنیم، باید ظرفیت همه هنرها را جدی بگیریم و برای تولید و عرضه آثار فرهنگی و هنری برنامهریزی بلندمدت داشته باشیم. در شرایط امروز، هیچ زبانی به اندازه فرهنگ و هنر امکان نفوذ در ذهن و قلب مخاطب را ندارد. یک اثر هنری میتواند بدون نیاز به توضیحات مستقیم، بخش مهمی از هویت و فرهنگ یک ملت را به مخاطب منتقل کند. به همین دلیل، توجه به فرهنگ و هنر نباید موضوعی حاشیهای تلقی شود، بلکه باید آن را یکی از ارکان ارتباط ایران با جهان دانست.
مهدوی با اشاره به نقش موسیقی در این زمینه اظهار کرد: موسیقی از ظرفیت بسیار بالایی برای انتقال مفاهیم فرهنگی برخوردار است و نباید تصور کنیم که در مقایسه با سینما جایگاه پایینتری دارد. سینما به دلیل اینکه مجموعهای از هنرها را در خود جمع کرده، از جایگاه ویژهای برخوردار است، اما موسیقی نیز همپای سینما میتواند در سطح جهانی اثرگذار باشد.
وی ادامه داد: سینما بدون موسیقی نیز نمیتواند بسیاری از ظرفیتهای خود را بهکار بگیرد. موسیقی، تصویر، بازیگری، داستان، طراحی صحنه و دیگر عناصر در سینما کنار هم قرار میگیرند و همین ویژگی موجب شده است سینما یک هنر جامع باشد. با این حال، موسیقی بهتنهایی نیز میتواند پیام و احساس را به مخاطب منتقل کند و در بسیاری از موارد مرزهای زبانی را پشتسر بگذارد. اگر برای سینما سرمایهگذاری میکنیم، باید موسیقی را نیز مورد حمایت قرار دهیم. این حمایت میتواند زمینه تولید آثار فاخر و قابلارائه در داخل کشور را فراهم کند و سپس همین آثار برای کشورهای همسایه و در مرحله بعد برای مخاطبان سایر نقاط جهان عرضه شوند.
مهدوی در ادامه به وضعیت هنر پس از انقلاب اسلامی اشاره کرد و گفت: پس از انقلاب اسلامی، به دلیل ماهیت ارزشی و ایدئولوژیک انقلاب و توجه آن به مبانی حکمت اسلامی، نگاه تازهای به فرهنگ و هنر شکل گرفت. هنر باید علاوه بر جنبه زیباییشناختی، نسبت خود را با فرهنگ، معنویت، هویت ملی و مبانی دینی نیز مشخص میکرد. هویت ایرانی و هویت اسلامی را نمیتوان در مقابل یکدیگر قرار داد. فرهنگ ایران پیشینهای طولانی دارد و بخش مهمی از این فرهنگ پس از ورود اسلام نیز استمرار پیدا کرده است. بسیاری از سنتها، آیینها و مناسبتهای ایرانی همچنان در فرهنگ اسلامی ایران حضور دارند و حتی برخی از سنتهای پیش از اسلام مورد تأیید قرار گرفتهاند. بنابراین آموزش و تولید هنر پس از انقلاب باید به گونهای میبود که این دو وجه را در کنار یکدیگر به مخاطب معرفی کند. هنرجو و دانشجو باید بداند که ایران امروز هم ادامهدهنده یک تمدن تاریخی است و هم در طول قرنها با فرهنگ اسلامی پیوند خورده است. اگر این نگاه در آموزش هنر مورد توجه قرار گیرد، آثار هنری نیز میتوانند تصویر دقیقتری از هویت ایرانی ـ اسلامی ارائه دهند.
وی با اشاره به مطرحشدن مفهوم هنر متعهد پس از انقلاب اظهار کرد: در این دوره تأکید شد که هنر باید دارای پیام و حکمت باشد و نسبت به ارزشهای دینی و فرهنگی جامعه بیتفاوت نباشد. منظور این نیست که هنر صرفاً به ابزار انتقال پیام تبدیل شود، بلکه اثر هنری باید در کنار زیبایی و خلاقیت، بتواند با فرهنگ و باورهای جامعه نیز ارتباط برقرار کند.
مهدوی درباره میزان موفقیت ایران در معرفی این ظرفیتها در عرصه بینالمللی گفت: فعالیتهای زیادی در این زمینه انجام شده و نمیتوان گفت ایران در طول این سالها برای معرفی فرهنگ و هنر خود اقدامی نکرده است. سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، رایزنیهای فرهنگی و مراکز مختلف هنری و آموزشی در داخل و خارج از کشور هرکدام بخشی از این وظیفه را برعهده داشتهاند. جشنوارهها، نمایشگاهها، برنامههای فرهنگی، حضور هنرمندان ایرانی در کشورهای مختلف و سفر شخصیتهای فرهنگی به خارج از کشور، از جمله اقداماتی بوده که در این زمینه انجام شده است. علاقهمندان به فرهنگ ایران نیز در نقاط مختلف جهان از طریق همین برنامهها با آثار ایرانی ارتباط برقرار کردهاند.
این استاد دانشگاه ادامه داد: مسئله اصلی این است که حجم فعالیتهای فرهنگی ایران با حجم فعالیتهایی که در مقابل آن انجام میشود قابل مقایسه نیست. از ابتدای انقلاب اسلامی، هجمه رسانهای و فرهنگی گستردهای علیه ایران وجود داشته و جریانهای قدرتمند رسانهای و سینمایی تلاش کردهاند تصویر خاصی از ایران ارائه دهند. در چنین شرایطی، طبیعی است که برخی فعالیتهای فرهنگی ایران کمتر دیده شود. هالیوود و رسانههای بزرگ جهان امکانات گستردهای در اختیار دارند و سالهاست از فیلم، موسیقی، تصویر و دیگر ابزارهای هنری برای انتقال مفاهیم موردنظر خود استفاده میکنند. بنابراین اگر ایران بخواهد در این عرصه حضور مؤثر داشته باشد، تنها تولید اثر کافی نیست و باید برای معرفی و رساندن آن اثر به مخاطب نیز سرمایهگذاری کند.
وی با اشاره به ضرورت افزایش بودجه فرهنگی اظهار کرد: یکی از موضوعات مهم، برنامهریزی و بودجهریزی در حوزه فرهنگ و هنر است. اگر انتظار داریم فرهنگ ایرانی در جهان معرفی شود، باید امکانات لازم برای آموزش، تولید، حمایت از هنرمندان و عرضه بینالمللی آثار فراهم شود. فرهنگسازی یک فرایند کوتاهمدت نیست و نمیتوان انتظار داشت با چند برنامه مقطعی به نتیجه برسیم. کشورهای مختلف برای فرهنگ، هنر و نظام تربیتی خود سرمایهگذاریهای جدی انجام میدهند، زیرا میدانند آنچه در حوزه فرهنگ ساخته میشود، در بلندمدت بر جامعه اثر میگذارد. ما نیز باید فرهنگ را یک سرمایه بدانیم و برای آن برنامهای مستمر و چندساله داشته باشیم.
وی ادامه داد: در این زمینه کمکاریهایی نیز صورت گرفته است. گاهی برای فرهنگ و هنر آنگونه که باید برنامهریزی و بودجه اختصاص داده نشده، در حالی که افرادی که در این حوزه دغدغهمند بودهاند، تلاش خود را انجام دادهاند. هنرمندان، استادان و فعالان فرهنگی بسیاری وجود دارند که برای ترویج هنر ایرانی، هنر آیینی و هنر مبتنی بر ارزشهای دینی فعالیت کردهاند، اما امکانات محدود مانع از آن شده که همه این ظرفیتها بهدرستی دیده شود.
این آهنگساز یکی دیگر از ضرورتها را تقویت مراکز آموزشی دانست و گفت: هنرستانها، دانشکدههای هنر، آموزشگاههای موسیقی و سایر مراکز آموزشی باید مورد حمایت قرار گیرند. اگر در دوره آموزش، استعدادهای هنری شناسایی و بهدرستی تربیت شوند، در آینده شاهد شکلگیری نسلی از هنرمندان خواهیم بود که هم از نظر تخصصی توانمند هستند و هم با فرهنگ و هویت ایرانی آشنایی دارند. در کنار امکانات مادی، حمایت معنوی از هنرمندان نیز اهمیت زیادی دارد. شخصیتهای مطرح و صاحبتجربه هنر باید مورد توجه قرار گیرند و از ظرفیت آنها در سیاستگذاری و برنامهریزی فرهنگی استفاده شود. نمیتوان انتظار داشت بدون حضور و مشارکت هنرمندان، برای آینده هنر کشور تصمیمهای مؤثر گرفت.
مهدوی با اشاره به نقش رایزنیهای فرهنگی بیان کرد: مدیران فرهنگی داخل کشور و رایزنان فرهنگی در خارج از کشور باید اهمیت هنر را بیش از گذشته باور کنند. امروز بسیاری از مردم جهان از طریق آثار هنری با کشورها و ملتهای دیگر آشنا میشوند. بنابراین رایزنی فرهنگی تنها برگزاری چند برنامه رسمی نیست، بلکه باید به دنبال ایجاد ارتباط مستمر میان هنرمندان ایرانی و مخاطبان خارجی باشد. هنر میتواند در برابر روایتهای نادرست نیز نقش مهمی داشته باشد. وقتی یک فیلم، موسیقی، نمایش یا اثر تجسمی با کیفیت مناسب تولید شود و به مخاطب خارجی برسد، میتواند تصویری متفاوت از ایران ارائه کند. البته برای رسیدن به این هدف باید کیفیت اثر در اولویت باشد، زیرا مخاطب جهانی صرفاً به دلیل ایرانیبودن یک اثر با آن ارتباط برقرار نمیکند.
این استاد دانشگاه در پایان گفت: تجربه سالهای گذشته نشان داده است که هر اندازه برای فرهنگ و هنر برنامهریزی کنیم، باز هم نیاز به فعالیت بیشتری وجود دارد. کار فرهنگی زمانبر است و نتیجه آن ممکن است سالها بعد آشکار شود. اگر از امروز برای آموزش، تولید آثار هنری، حمایت از هنرمندان و عرضه بینالمللی برنامه داشته باشیم، میتوانیم زمینه حضور گستردهتر فرهنگ ایرانی ـ اسلامی را در منطقه و جهان فراهم کنیم.
انتهای پیام
نظر شما