خبرگزاری حوزه | ادبیات سیاسی و حکمرانی معاصر، قدرت یکی از مؤلفههای بنیادین در تحقق امنیت پایدار و از پیشرانهای راهبردی حفظ بقا، ثبات و کارآمدی نظامهای سیاسی به شمار میآید. از اینرو، حکومتها برای تأمین منافع ملی و تثبیت امنیت پایدار، همواره از مجموعهای از ابزارها و سازوکارهای سیاسی، نظامی، اقتصادی و فرهنگی بهره گرفتهاند. در الگوهای سنتی اعمال قدرت، سازوکارهایی از قبیل دیپلماسی زور، تحریم اقتصادی، تهدید، فشار سیاسی و مداخله نظامی جایگاه برجستهای داشتهاند و بهعنوان مصادیق قدرت سخت شناخته میشوند.
با وجود این، تحولات محیطی، گسترش ارتباطات، اهمیتیافتن افکار عمومی، افزایش نقش فرهنگ و هویت، و نیز محدودیتهای فزاینده ابزارهای سختافزاری، موجب شد که برداشتهای کلاسیک از قدرت دچار دگرگونی شود. در چنین بستری، مفهوم قدرت نرم بهعنوان الگویی نوین از اعمال قدرت مطرح شد؛ الگویی که بیش از آنکه بر اجبار و فشار متکی باشد، بر جاذبه، اقناع، مشروعیت و نفوذ معنایی استوار است. جوزف نای، واضع اصلی این مفهوم، قدرت نرم را توانایی بهدستآوردن نتایج مطلوب از طریق جاذبه، نه اجبار یا تطمیع میداند، یعنی از طریق قدرت نرم میتوان رفتار دیگران را براساس نتایج دلخواه بدون اعمال فشار و زور تغییر داد.
بر پایه این تعریف، قدرت نرم از ظرفیتهای فرهنگی، ارزشی، هویتی و نمادین یک جامعه یا نظام سیاسی سرچشمه میگیرد. قدرت نرم به جای تحمیل اراده از بیرون، میکوشد از طریق اثرگذاری بر ذهنیت، ادراک و ترجیحات مخاطبان، آنان را به همراهی و پذیرش داوطلبانه سوق دهد.
از مهمترین ویژگیهای قدرت نرم میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- ریشهداشتن در ارزشها، هنجارها و باورهای مشترک؛
- اثرگذاری بر ذهنیت، نگرش و ادراک مخاطبان؛
- تمرکز بر افکار عمومی و ترجیحات اجتماعی؛
- برخورداری از آثار تدریجی و بلندمدت؛
- اتکا بر منابع نامحسوس، غیرمادی و نمادین؛
- پیچیدگی در سنجش، ارزیابی و مقابله؛
- تنوع و تغییرپذیری منابع تولیدکننده آن؛
- گستردگی بازیگران، از دولتها و نهادهای رسمی تا رسانهها، نخبگان، گروههای اجتماعی و کنشگران فرهنگی.
حضور پر شور مردم در بدرقه و تشییع پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب حضرت آیت الله العظمی خامنهای(ره) یکی از قدرتهای نرم جمهوری اسلامی ایران است که در میانه جنگ رمضان تبلور پیدا نمود و بیانگر استحکام نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران و علاقمندی مردم ایران به رهبر عزیزشان شد. همانطور که ایشان در زمان حیات خود فرمودند: «خدای متعال این مردم را مبعوث خواهد کرد برای مقابلهی با حوادث، و کار را مردم تمام خواهند کرد.»
در این ایام مردم با حضور در مراسم بدرقه و تشییع امام شهید و با بعثت خود، جلوهای از قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران را نمایان ساختند. مردم ایران با تشییع باشکوه امام شهید، به جهانیان نشان دادند که جمهوری اسلامی از حیاتی پایدار و ریشهدار برخوردار است؛ حضوری که توهم باطل دشمن صهیونیستی ـ آمریکایی درباره افول جمهوری اسلامی را فرو ریخت. ازاینرو، حضور مردم در این مراسم را میتوان یکی از نمودهای قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران تلقی کرد؛ زیرا این حضور، بیانگر نهادینهشدن ارزشهای ولایی در جامعه ایرانی و شکلگیری ذهنیت مثبت و پایدار نسبت به رهبر شهید در طول دوران رهبری ایشان بود.
همچنین این رخداد نشان داد که پیوند مردم با رهبری، صرفاً پیوندی مقطعی و احساسی نبوده، بلکه بر پایه باور، وفاداری و پایبندی به آرمانهای آن عزیزِ سفرکرده استمرار یافته است.
این حضور، خطای تحلیلها و برداشتهای مراکز و دستگاههای مختلف علمی، اطلاعاتی و امنیتی درباره زوال جمهوری اسلامی ایران و سستی پیوند مردم با رهبر دینیشان را آشکار کرد و نشان داد که بسیاری از ارزیابیهای آنان درباره نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران، بر پایه تصوراتی نادرست و دور از واقعیت بنا شده است.
حضور گسترده مردم در بدرقه و تشییع امام شهید(قدس سره) و حمایتهای مردمی از عزاداران و رهروان آن رهبر شهید(قدس سره)، بار دیگر نشان داد که تصویر دشمن از مردم ایران، پنداری خطا و نارساست؛ پنداری که آنان را در چگونگی مواجهه با نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران دچار سردرگمی ساخته است. در همین راستا روزنامه عبری یدیعوت آحارونوت نوشت:
شرکت میلیونها نفر در مراسم تشییع آیتالله سید علی خامنهای، رهبر شهید ایران، نمایش قدرت و خاری در چشم آمریکا است، ایران با این مراسم اعلام میکند که انقلابش هیچ محدودیت و حد و مرزی ندارد. این رسانه صهیونیستی در ادامه گزارش خود اذعان نمود این مراسم با هدف نمایش اقتدار و انسجام جمهوری اسلامی نیز برگزار میشود و این پیامی است که قرار است پس از جنگ اخیر و ناکامی تلاشها برای سرنگونی نظام جمهوری اسلامی، به جهان مخابره شود.
روزنامه آمریکایی وال استریت ژورنال نیز در مقالهای با عنوان مراسم تشییع رهبر ایران؛ نمایشی از مقاومت در برابر آمریکا و غرب نوشت:
انتظار میرود مراسم تشییع پیکر رهبر (شهید) ایران، آیت الله سید علی خامنهای به یک نمایش عمومی عظیم از مقاومت در برابر غرب و آمریکا تبدیل شود.
شبکه آلمانی دویچهوله نیز به این موضوع اشاره نمود و در تارنمای خود چنین نوشت:
ایران تشییع پیکر رهبر خود را به نمایشی از قدرت تبدیل کرده است.
در واقع قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران، که از نخستین روزهای پیدایش انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی(ره) شکل گرفت، همچنان در ژرفای جامعه ایرانی ریشه دارد و در مناسبتهای مختلف، جلوهای عینی و آشکار مییابد. آیین بدرقه و تشییع امام شهید(قدس سره) نیز صحنهای دیگر از بروز این قدرت نرم بود؛ قدرتی که بهعنوان یکی از ارکان قدرت ملی و نمادی از مقاومت در برابر امپریالیسم، بار دیگر در برابر دیدگان جهانیان آشکار شد.
رضا ابروش، استادیار گروه مدیریت فرهنگی دانشگاه معارف اسلامی
نظر شما