رسالت طلاب، فراگیری و تبیین معارف دین و هدایت جامعه است

به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، آیت‌الله مهدی مروارید، عضو شورای عالی حوزه علمیه خراسان، در مراسم آغاز سال تحصیلی مدرسه علمیه مبارکه امام صادق(علیه‌السلام)، با تبریک ولادت باسعادت حضرت امام حسن عسکری(علیه‌السلام) اظهار داشت: جایگاه و مرحله‌ای که طلاب در آن قرار دارند، پیگیری معارف اسلام و معارف مکتب جعفری(علیه‌السلام) است و این وظیفه خاصی است که خداوند آن را به همه افراد نمی‌دهد.

عضو شورای عالی حوزه علمیه خراسان با بیان اینکه افراد جامعه هر کدام به کاری مشغول هستند، تصریح کرد: کسبه و دیگر اقشار جامعه نیز وظایف خود را انجام می‌دهند و افراد متدین و مقید نیز در میان آنان فراوان هستند، اما جامعه برای تأمین نیازهای خود به مشاغل مختلف نیاز دارد؛ نانوا، عطار، بقال، طبیب و دیگر مشاغل باید وجود داشته باشند و این مسئله جای بحثی ندارد.

وی ادامه داد: کسی که به خاطر احساسِ وظیفه وارد این مشاغل می‌شود، مسلم است که ثواب دارد و موجب توکل به خدای متعال خواهد بود، اما مطلبی که به ما طلبه‌ها اختصاص پیدا کرده، این است که شغلی که برای ما مقدر شده، کاری است که همه به آن نیازمندند.

رسالت ویژه طلاب در تبیین معارف دین

آیت‌الله مروارید با اشاره به نیاز همه اقشار جامعه به عالمان دین بیان کرد: همه کسبه و غیرکسبه، زن و مرد، به وجود عالمان دین نیاز دارند؛ چراکه ما درباره دین، مذهب و معارف سخن می‌گوییم، حلال و حرام الهی را بیان می‌کنیم و در زمینه عقاید صحیح و غیرصحیح، وظیفه تشخیص و تبیین داریم.

وی افزود: مسئله معرفت و شناخت حلال و حرام، اختصاص به یک نفر و دو نفر ندارد و همه اقشار جامعه به آن نیاز دارند. هر کاسب و فردی نیاز دارد بداند کسبی که انجام می‌دهد، حلال است یا حرام. مردم در عقاید و معارف نیز نیازمند شناخت صحیح هستند تا بدانند عقیده آنان درباره معرفت خدای متعال، توحید، نبوت و امامت صحیح است یا خیر.

عضو شورای عالی حوزه علمیه خراسان تصریح کرد: این مسائل، اموری عمومی هستند که همه به آنها نیاز دارند و کسانی که خود را برای فهم این مسائل و سپس ارائه آن به جامعه آماده کرده‌اند، باید آمادگی داشته باشند که وقتی از آنان درباره مسائل دینی سؤال می‌شود، پاسخ دهند یا در صورت نیاز، مشورت کنند و پاسخ صحیح ارائه دهند.

وی با بیان اینکه این مسئولیت بر دوش طلاب است، گفت: این مسئولیت بسیار مهم است. در روایات، درباره طلب علم تأکید فراوانی شده و وعده‌های بسیاری نیز برای آن داده شده است. همه شما این روایت را شنیده‌اید که ملائکه زیر پای طالب علم خضوع می‌کنند و بال‌های خود را می‌گسترانند تا طالب علم بر بال آنان بنشیند.

آیت‌الله مروارید خاطرنشان کرد: مقصود از طلب علمی که این فضایل درباره آن بیان شده، علمی است که مورد نیاز انسان و جامعه است و بخشی از آن بر همه واجب است، اما مردم برای یادگیری این معارف، به طلاب و عالمان دین نیازمندند. بنابراین همه به وجود امثال شما عزیزان نیاز دارند.

وی تأکید کرد: باید قدر خودمان را بهتر بدانیم و این نعمتی را که خداوند به ما داده است، بهتر بشناسیم. البته مشکلات وجود دارد و جای اشکال نیست، اما از ما صبر و تحمل خواسته‌اند. کسانی که می‌توانند مشکلات را برطرف کنند، باید به فکر رفع مشکلات باشند، اما ما نیز به صبر و استقامت نیاز داریم.

هدایت یک انسان، ارزشمندتر از همه دنیا

عضو شورای عالی حوزه علمیه خراسان با تأکید بر اهمیت صبر و استقامت در مسیر طلبگی اظهار داشت: در آیات و روایات بر صبر تأکید فراوان شده است؛ چراکه انسان تا صبر را در خود ایجاد نکند، به جایی نمی‌رسد. در مسائل مادی نیز همین‌گونه است؛ یک کاسب برای کسب‌وکار، سفر و تجارت به صبر نیاز دارد، اما در مسائل معنوی، این نیاز مهم‌تر است و انسان به صبر و استقامت بیشتری احتیاج دارد.

آیت‌الله مروارید با اشاره به روایتی از امام صادق(علیه‌السلام) بیان کرد: در کتاب کافی، در کتاب جهاد، با سند نسبتاً معتبر از امام صادق(علیه‌السلام) روایت شده است که امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) فرمودند پیامبر اکرم(ص) حضرت امیر(علیه‌السلام) را به یمن فرستادند و به ایشان فرمودند: «لا تقاتل أحداً حتی تدعوه»؛ با کسی مقاتله نکن مگر اینکه ابتدا او را دعوت کنی.

وی ادامه داد: پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) ابتدا دستور دعوت دادند. اسلام و ایمان نیز تا حد زیادی با فطرت انسان هماهنگ است. وقتی به یک بت‌پرست توجه داده شود و معارف به او معرفی شود، ممکن است متنبه شود. اگر فردی یهودی یا مسیحی باشد و او را به پیامبر اسلام(صلی‌الله‌علیه‌وآله) دعوت کنند و بشارت‌هایی را که پیامبران پیشین درباره وجود پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) داده‌اند، برای او بیان کنند، اگر انسان منصفی باشد، اقناع شده و می‌پذیرد.

عضو شورای عالی حوزه علمیه خراسان تصریح کرد: پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله) پس از این سفارش فرمودند: «والله لأن یهدی الله بک رجلاً خیر لک مما طلعت علیه الشمس»؛ اگر خداوند به برکت تو یک نفر را هدایت کند، برای تو بهتر است از آنچه خورشید بر آن طلوع و غروب می‌کند؛ یعنی از همه دنیا بهتر است که انسان بتواند یک نفر را هدایت کند.

وی با طرح این پرسش که «این شأن حوزه‌هاست؛ ما برای چه تحصیل می‌کنیم و برای چه مشغول مطالعه هستیم؟»، گفت: هدف این است که ابتدا خودمان واقعاً یاد بگیریم و سپس در مقام تعلیم و تبلیغ قرار بگیریم. این جایگاه و ارزش کار ماست.

آیت‌الله مروارید با اشاره به روایتی از امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) درباره طلب علم اظهار داشت: در روایت آمده است: «تعلم العلم فإن تعلمه حسنة، ومدارسته تسبیح، والبحث عنه جهاد، وتعلیمه من لا یعلمه صدقة...»؛ یادگیری علم حسنه است، مذاکره و مباحثه آن تسبیح و ذکر خداست، بحث و تحقیق درباره آن جهاد است و تعلیم آن به کسی که نمی‌داند، صدقه است.

وی افزود: علمی که در روایات درباره آن سخن گفته می‌شود، مقصود علوم و معارف دین است که شامل عقاید، اخلاق، اعمال و فقه می‌شود. البته مسلمانان به علوم دیگر نیز نیاز دارند، اما ثواب‌هایی که در روایات برای تعلم علم بیان شده، ناظر به علوم دینی است.

عضو شورای عالی حوزه علمیه خراسان ادامه داد: در روایت آمده است که «بالعلم یطاع الله و یعبد»؛ به وسیله علم خداوند اطاعت و عبادت می‌شود. انسان ابتدا باید بداند چه کاری انجام دهد که عبادت باشد و چه کاری مورد رضای خداوند است. بنابراین شناخت وظیفه، به علم نیاز دارد.

وی بیان کرد: حتی یک کاسب اگر توجه داشته باشد که باید کسب حلال انجام دهد و زن و فرزند خود را از طریق شرعی و حلال اداره کند و برای شناخت مسائل حلال و حرام کسب خود علم بیاموزد، مشمول همین معنا خواهد بود.

آیت‌الله مروارید خاطرنشان کرد: در ادامه روایت آمده است: «وبالعلم یعرف الله ویوحد»؛ به وسیله علم، خداوند شناخته می‌شود و توحید خداوند اثبات می‌شود. این مسئله بسیار مهم است که در عقاید و معارف، به ارشادات اهل‌بیت(علیهم‌السلام) و معارف آنان توجه ویژه داشته باشیم؛ چراکه عقیده ما این است که آنان بهترین معرفان و عارفان به معارف الهی هستند و به واسطه آنان مردم به معرفت دست پیدا می‌کنند.

وی با تأکید بر اهمیت مطالعه روایات معارفی گفت: مطالعه روایات معارفی بسیار مهم است. گاهی افرادی سخنانی مطرح می‌کنند و سپس یک روایت مرسل و بدون سند پیدا می‌کنند و آن را دنبال می‌کنند، در حالی که ما روایات صحیح و معتبر فراوانی درباره توحید و نبوت داریم.

عضو شورای عالی حوزه علمیه خراسان تصریح کرد: بسیاری از این معارف، تعبدی نیستند، اما روایات بهترین تذکر و بهترین مرشد برای هدایت انسان به معرفت‌های توحیدی هستند؛ از مسائل مربوط به صفات الهی گرفته تا جهات اخلاقی و عملی.

وی افزود: در ادامه همان روایت آمده است: «بالعلم یعرف الحلال والحرام». بنابراین علم، وسیله شناخت حلال و حرام است.

آیت‌الله مروارید با اشاره به عظمت مقام عالم دینی بیان کرد: در روایت آمده است: «عالم ینتفع بعلمه أفضل من عبادة سبعین ألف عابد»؛ عالمی که مردم از علم او بهره‌مند شوند، نزد خداوند برتر از عبادت هفتاد هزار عابد است. این روایات عظمت و اهمیت این جایگاه را بیان می‌کنند.

وی گفت: آنچه بیان شد، صرفاً برای یادآوری بود تا خدای ناکرده دچار غفلت نشویم که در این مسیر چه می‌کنیم و سرانجام کار چیست؛ اول و آخر این مسیر، ثواب الهی است.

تقوا، ورع، صدق و امانت؛ سرمایه طلبگی

عضو شورای عالی حوزه علمیه خراسان با اشاره به ضرورت صبر و استقامت در زندگی طلبگی اظهار داشت: مشکلات وجود دارد و مشکلات عمومی شامل همه شده است و شاید طلاب از جهات مادی بیشتر با مشکل مواجه باشند، زیرا امکانات مادی آنان ضعیف‌تر از برخی اقشار دیگر است؛ بنابراین صبر در این مسیر بسیار مهم است.

وی افزود: وقتی انسان عظمت این راه را می‌فهمد، طبیعتاً باید نشاط او برای پیمودن این مسیر بیشتر شود. امیدوارم خداوند همه ما را در انجام این وظیفه کمک کند.

آیت‌الله مروارید با اشاره به روایتی اخلاقی از امام صادق(علیه‌السلام) گفت: این روایت ممکن است برای برخی عزیزان تکراری باشد، اما روایت صحیح و معتبری است. مالک بن ابی‌اسامه زید شحام، که از رجال موثق است، نقل می‌کند که امام صادق(علیه‌السلام) فرمودند: «أقرئ من تری أنه منهم السلام، وقل لهم: إنما أوصیکم بتقوی الله عزوجل، والورع فی دینکم، والاجتهاد لله، وصدق الحدیث، وأداء الأمانة، وطول السجود، وحسن الجوار».

وی ادامه داد: امام صادق(علیه‌السلام) ابتدا فرمودند سلام مرا به هر کسی که فکر می‌کنی از پیروان ماست و می‌خواهد از ما اطاعت کند، برسان و سپس چند سفارش فرمودند؛ از جمله تقوای الهی، ورع، تلاش در راه خدا، راستگویی، امانتداری، سجده طولانی و حسن همجواری.

عضو شورای عالی حوزه علمیه خراسان با بیان اینکه تقوا مهم‌ترین سفارش در آیات و روایات است، تصریح کرد: در خطبه‌های نهج‌البلاغه و آیات قرآن نیز بر مسئله تقوا تأکید فراوان شده است. انسان باید در هر سخن و کاری که می‌خواهد انجام دهد، ابتدا فکر کند که آیا این کار مورد رضای حق متعال است یا خیر.

وی افزود: تقوا اقتضا می‌کند انسان پیش از انجام کار فکر کند که آیا آن کار حلال است یا حرام. اگر احتمال حرمت وجود دارد، آن را ترک کند و سپس درباره آن سؤال و تحقیق کند و علم بیاموزد.

آیت‌الله مروارید درباره تفاوت تقوا و ورع بیان کرد: ورع، به تعبیر آقایان، مرحله‌ای بالاتر از تقواست. حد پایین تقوا این است که انسان وقتی می‌خواهد کاری انجام دهد، اگر آن را حلال دانست انجام دهد، اگر حرام بود ترک کند و اگر واجب بود انجام دهد؛ اما گاهی انسان با مواردی مواجه می‌شود که نمی‌داند حلال است یا حرام، تحقیق هم می‌کند ولی به نتیجه نمی‌رسد. در اینجا ممکن است بر اساس اصل حلیت عمل کند، اما انسان صاحب ورع که مرحله بالاتری از تقوا را دارد، می‌گوید شاید این کار مورد رضای خدا نباشد و آن را ترک می‌کند.

وی ادامه داد: انسانی که دارای ورع است، در مواردی که احتمال می‌دهد ممکن است به خطر بیفتد، احتیاط می‌کند. برای نمونه، جوانی که در خیابان راه می‌رود، ممکن است بتواند به اطراف نگاه کند و در نگاه نخست اشکالی نداشته باشد، اما اگر صاحب ورع باشد، می‌اندیشد که شاید نگاه او به منظره‌ای بیفتد که خداوند از آن راضی نیست؛ بنابراین احتیاط می‌کند.

عضو شورای عالی حوزه علمیه خراسان با اشاره به سفارش امام صادق(علیه‌السلام) درباره اجتهاد در راه خدا اظهار داشت: اجتهاد در اصطلاح روایات، به معنای کوشش و تلاش است و منظور اجتهاد اصطلاحی نیست. وقتی انسان تشخیص داد که کاری صحیح و لازم است، نباید تنبلی و کسالت داشته باشد، بلکه باید در آن راه کوشش و تلاش کند.

وی افزود: ما فهمیده‌ایم که این راه، راه صحیحی است؛ طلب علم لازم است، مردم به وجود ما نیاز دارند و خودمان نیز به این علم احتیاج داریم. بنابراین نباید در این راه کم بگذاریم و باید با تلاش و کوشش حرکت کنیم.

آیت‌الله مروارید با اشاره به سفارش امام صادق(علیه‌السلام) درباره صدق حدیث و امانتداری تصریح کرد: اهمیت این دو مطلب نیز بسیار زیاد است. صدق حدیث یعنی انسان تلاش کند سخنی که می‌گوید، مطمئن باشد که صحیح است. نباید بدون اطمینان، سخنی را مطرح کند که موجب سوءظن افراد یا ایجاد مشکلات شود.

وی ادامه داد: انسان مؤمن تا از صحت مطلب اطمینان پیدا نکرده، نباید درباره آن سخن بگوید. صدق حدیث و امانتداری، هر دو بسیار مهم هستند و باید مورد توجه قرار گیرند.

رفتار طلبه، مبلّغ مکتب اهل‌بیت(علیهم‌السلام) است

عضو شورای عالی حوزه علمیه خراسان با تأکید بر اهمیت امانتداری در حوزه علمیه گفت: مدرسه‌ای که در آن زندگی می‌کنیم، به نوعی امانتی در دست ماست. کتاب‌هایی که در اختیار ما قرار دارد، امانت است و به یک معنا خود دین و مذهب نیز به عنوان امانت به دست ما سپرده شده است.

وی افزود: خدای ناکرده اگر دین را تحریف کنیم و سپس آن را تفسیر کنیم یا افرادی را به عنوان دین معرفی کنیم که واقعاً نماینده دین واقعی نیستند، این مصادیق مختلفی از خیانت در امانت است. باید توجه داشته باشیم که همه اینها امانت‌هایی است که خداوند به ما سپرده و باید آنها را سالم نگه داریم و سالم تحویل دهیم.

آیت‌الله مروارید با اشاره به ادامه روایت امام صادق(علیه‌السلام) اظهار داشت: امام صادق(علیه‌السلام) فرمودند اگر کسی از شما را در دین، صدق حدیث، ادای امانت و حسن خلق دیدند، می‌گویند «هذا جعفری»؛ این فرد جعفری است و همین امر موجب خوشحالی می‌شود.

وی ادامه داد: در آن زمان، اهل سنت و امامیه با یکدیگر بودند و با هم ارتباط داشتند. امام صادق(علیه‌السلام) سفارش می‌فرمودند به گونه‌ای رفتار کنید که مردم با اخلاق شما متوجه مکتب جعفری شوند.

عضو شورای عالی حوزه علمیه خراسان تصریح کرد: ما نیز اگرچه روحانی هستیم و مردم ما را به عنوان روحانی می‌شناسند، باید توجه داشته باشیم که اگر خدای ناکرده کاری نامناسب با شأن روحانیت از ما سر بزند، می‌تواند موجب انحراف مردم و بدبینی آنان نسبت به اصل مذهب شود.

وی بیان کرد: این مسئله را باید بسیار مراعات کرد. در مقابل، اگر مردم از ما امانتداری، حسن خلق و رفتار صحیح ببینند، همین رفتار ما موجب ترویج مذهب خواهد شد.

آیت‌الله مروارید خاطرنشان کرد: اهل‌بیت(علیهم‌السلام) برای همین امور آمدند و به یک معنا برای همین اهداف مبعوث شدند. وقتی ببینند که به آن هدف رسیده‌اند و مردم هدایت شده‌اند، مسلم است که خوشحال می‌شوند و انسان خدا را شکر می‌کند که وظیفه خود را انجام داده و مردم را راهنمایی کرده است.

وی افزود: به عکس، اگر خدای ناکرده مردم از ما سوءرفتار و انحراف ببینند، این امر به اصل اسلام و مذهب ضرر می‌زند. نباید این‌گونه باشد که مردم بگویند این هم شیعه و این هم امام زمانی است و اخلاق و رفتار او چنین است.

عضو شورای عالی حوزه علمیه خراسان با تأکید بر ضرورت دقت طلاب در رفتار و عملکرد خود گفت: باید در کارهای خود دقت بیشتری داشته باشیم؛ چراکه اصل کاری که بر عهده ماست، بسیار مهم است.

وی با اشاره به نیاز جامعه و انقلاب به روحانیون تربیت‌شده اظهار داشت: امیدواریم خداوند به همه شما و همه ما توفیق بیشتری عنایت کند تا بتوانیم به وظایف خود، به‌ویژه در این ایامی که انقلاب بسیار به وجود روحانیون تربیت‌شده‌ای نیاز دارد که بتوانند کار و خدمت کنند، عمل کنیم و در این راه موفق باشیم.

آیت‌الله مروارید برای توفیق طلاب و حوزویان دعا کرد و از خداوند خواست به برکت حضرت امام حسن عسکری(علیه‌السلام) و فرزند ایشان حضرت مهدی(عج)، توفیق، نشاط و استقامت بیشتری در این مسیر به همگان عنایت فرماید.

وی همچنین برای تعجیل در فرج حضرت ولی‌عصر(عج)، نصرت اسلام و مسلمین، عافیت و نصرت مؤمنان، هدایت و استقامت، توفیق در مسیر حق و معرفت، مغفرت مؤمنان و مؤمنات و علو درجات علما و بزرگان دعا کرد و از خداوند خواست ثواب این مجلس و مجالس اهل‌بیت(علیهم‌السلام) به روح همه عالمان و بزرگان، به‌ویژه مؤسسان مدرسه و عالمانی که از دنیا رفته‌اند، همچنین امام راحل و شهدای راه اسلام نثار شود.