به گزارش خبرگزاری حوزه، حجت‌الاسلام‌والمسلمین علی ربانی گلپایگانی در آیین آغاز سال تحصیلی مؤسسه امام صادق(ع) قم که با حضور آیت الله العظمی سبحانی برگزار شد، ضمن تبریک آغاز سال تحصیلی جدید به اساتید و دانش‌پژوهان، اظهار داشت: امیدواریم با عنایات الهی و دعای حضرت ولی‌عصر(عج) بتوانیم وظیفه خود را در عرصه تحصیل و تحقیق برای دفاع از عقاید حقه اسلام و مکتب اهل‌بیت(ع) به‌درستی انجام دهیم.
بیشتر بخوانید:
«کلام و فلسفه» کلید فهم معارف اعتقادی و مقابله با شبهات است
استاد حوزه علمیه قم با قدردانی از حضور آیت‌الله العظمی سبحانی در این مراسم و بهره‌مندی از بیانات ایشان، گفت: سالیان متمادی توفیق استفاده از محضر معظم له را داشته‌ام و در مقطعی که برخی هم‌دوره‌ای‌های ما مسیر فقه و اصول را انتخاب کرده بودند، بنده مسیر علم کلام و مباحث اعتقادی را برگزیدم.
ببینید:
تصاویر/ مراسم آغاز سال تحصیلی موسسه امام صادق(ع)
حجت‌الاسلام‌والمسلمین ربانی گلپایگانی افزود: در آن زمان از حضرت آیت‌الله سبحانی درباره انتخاب این مسیر سؤال کردم و ایشان بدون تردید تأکید کردند که در مسیری که انتخاب کرده‌ام، تردید نکنم؛ این سخن برای بنده بسیار آموزنده و دلگرم‌کننده بود و بحمدالله توانستم این مسیر را ادامه دهم.
سه بخش اصلی اسلام
وی در ادامه با اشاره به جایگاه علم کلام در میان علوم اسلامی اظهار داشت: اسلام دارای سه بخش اصلی اعتقادات، اخلاق و اعمال است و به تناسب این سه بخش، علوم مرتبط با اعتقادات، اخلاق و فقه شکل گرفته‌اند.
جایگاه ویژه علم کلام
استاد حوزه علمیه قم با بیان اینکه اعتقادات نسبت به اخلاق و اعمال از اولویت برخوردار است، تصریح کرد: علم مربوط به اعتقادات، یعنی علم کلام، از این جهت جایگاه ویژه‌ای در میان علوم اسلامی دارد و می‌توان آن را از علوم پایه و اساسی معارف اسلامی دانست.
وی ادامه داد: بسیاری از علوم اسلامی در مباحث خود به مسائل کلامی نیازمند هستند؛ برای نمونه، در تفسیر، موضوع سخن خداوند و کلام الهی مطرح است، در فقه، بحث تکلیف و ضرورت امتثال احکام مطرح می‌شود و در علم حدیث نیز موضوعاتی مانند عصمت معصوم(ع) از مباحث کلامی به شمار می‌رود. بنابراین علوم اسلامی از جهات مختلف با علم کلام ارتباط دارند و علم کلام علاوه بر نقش بنیادی در تبیین اعتقادات، در دفاع از مبانی علوم اسلامی نیز نقش‌آفرین است.
دسته بندی مباحث اعتقادی
حجت‌الاسلام‌والمسلمین ربانی گلپایگانی با اشاره به منابع علم کلام گفت: از آنجا که بخشی از مباحث کلامی بر عقل و بخشی بر نقل استوار است، می‌توان مباحث اعتقادی را از جهت منبع به سه دسته تقسیم کرد؛ بخشی از اعتقادات عقلی محض هستند، بخشی صرفاً نقلی‌اند و عقل به جزئیات آنها دسترسی ندارد و بخشی نیز هم از طریق عقل و هم از طریق نقل قابل بررسی هستند.
استاد حوزه علمیه قم افزود: مباحث مربوط به وجود خداوند، علم، قدرت و حکمت الهی از جمله مباحثی هستند که جنبه عقلی دارند و از مباحث پایه‌ای در شناخت اعتقادات به شمار می‌روند؛ در مقابل، برخی جزئیات مربوط به عالم برزخ و معاد در حوزه مباحث نقلی قرار می‌گیرند و بخشی از مباحث خداشناسی، نبوت و امامت نیز هم از جنبه عقلی و هم نقلی قابل بررسی هستند.
عبور از مباحث عمومی به مباحث عمیق
حجت‌الاسلام‌والمسلمین ربانی گلپایگانیدر تبیین مفهوم تخصص اظهار داشت: در هر علمی، بخشی از مباحث، عمومی و مشترک است و همه کسانی که می‌خواهند در آن علم تحصیل و تحقیق کنند باید آن مباحث را بیاموزند؛ اما پس از آن، مباحث تخصصی در موضوعات ویژه مطرح می‌شود.
وی افزود: برای نمونه در پزشکی، پزشک عمومی با مجموعه‌ای از بیماری‌ها و مسائل آشناست، اما پس از آن رشته‌های تخصصی شکل می‌گیرد و فرد در حوزه‌ای مشخص دانش و مهارت عمیق‌تری پیدا می‌کند. در فلسفه نیز مباحث عمومی وجود دارد و پس از آن ممکن است فرد در یکی از مکاتب یا شاخه‌های خاص فلسفی به تخصص برسد.
این استاد حوزه ادامه داد: در علم کلام نیز همین مسئله وجود دارد؛ فرد ابتدا باید مباحث عمومی و پایه را فرا بگیرد و سپس در مراحل بالاتر، در حوزه‌های تخصصی کلامی به دانش و مهارت عمیق دست پیدا کند.
تخصص در علم کلام نیازمند زمان و تلاش مستمر است
وی با تأکید بر اینکه تخصص علمی بدون تلاش مستمر حاصل نمی‌شود، گفت: کسی که می‌خواهد در علم کلام به تخصص برسد، باید بخش قابل توجهی از وقت خود را به این علم اختصاص دهد؛ تخصص با سخن گفتن و علاقه‌مندی صرف حاصل نمی‌شود و نیازمند سال‌ها مطالعه، تحصیل، مباحثه و تحقیق است.
حجت‌الاسلام‌والمسلمین ربانی گلپایگانی تصریح کرد: دانش‌پژوهی که قصد دارد در این عرصه متخصص شود باید مسیر علمی خود را با جدیت ادامه دهد و در کنار آموزش، به پژوهش و بررسی عمیق مسائل نیز توجه داشته باشد.
هم علوم عقلی را بشناسید و هم علوم نقلی
وی با بیان اینکه علم کلام از علوم عقلی و نقلی بهره می‌گیرد، اظهار داشت: کسی که می‌خواهد در علم کلام به تخصص برسد، باید با مبانی عقلی و نقلی آشنا باشد.
استاد حوزه علمیه قم افزود: در بخش مبانی عقلی، علم منطق از اهمیت برخوردار است و طلبه باید بتواند مباحث منطقی و به‌ویژه مباحث مربوط به قضایا و استدلال را به‌درستی فرا بگیرد.
وی ادامه داد: معرفت‌شناسی نیز از مباحث لازم برای دانش‌پژوه کلامی است؛ زیرا متکلم در بسیاری از مسائل اعتقادی با پرسش‌هایی درباره شناخت، اعتبار معرفت و راه‌های دستیابی به حقیقت مواجه است.
حجت‌الاسلام‌والمسلمین ربانی گلپایگانی، هستی‌شناسی را از دیگر مبانی مهم علم کلام دانست و گفت: مباحثی مانند علت و معلول، واجب و ممکن، واحد و کثیر و مباحث مربوط به مجرد و مادی، در بسیاری از استدلال‌های کلامی کاربرد دارند و دانش‌پژوه کلامی باید با این مباحث آشنایی کافی داشته باشد.
استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: متکلم لازم نیست در همه مسائل فلسفی صاحب یک دیدگاه خاص باشد، اما باید مباحث فلسفی را بشناسد و بتواند درباره آنها با استدلال علمی بحث کند.
آشنایی با علوم نقلی؛ ضرورتی برای پژوهش کلامی
وی در ادامه به مبانی نقلی علم کلام اشاره کرد و گفت: علوم ادبی، علم رجال، علم اصول فقه و تاریخ اسلام از جمله دانش‌هایی هستند که برای پژوهش کلامی اهمیت دارند.
استاد حوزه علمیه قم افزود: گاهی یک مسئله اعتقادی از یک روایت آغاز می‌شود، سپس نیازمند بررسی سند و راویان است و در ادامه ممکن است برای فهم زمینه تاریخی آن، مراجعه به منابع تاریخی ضروری باشد.
وی با اشاره به نمونه‌ای از مباحث مربوط به مسئله امامت گفت: در برخی مباحث کلامی، پژوهشگر ابتدا با یک روایت مواجه می‌شود، سپس برای بررسی اعتبار آن به علم رجال مراجعه می‌کند و در مرحله بعد برای شناخت شرایط و زمینه صدور روایت، به منابع تاریخی نیاز پیدا می‌کند.
حجت‌الاسلام‌والمسلمین ربانی گلپایگانی تأکید کرد: این ارتباط میان کلام، حدیث، رجال و تاریخ نشان می‌دهد که متکلم نمی‌تواند نسبت به علوم مرتبط با مباحث اعتقادی بی‌نیاز باشد.
پژوهش؛ مرحله مهم در تربیت متخصص کلام
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اهمیت پژوهش در مراحل تخصصی گفت: در مراحل بالاتر تحصیل، دانش‌پژوه باید از حالت صرفاً آموزشی عبور کند و به سمت تحقیق و تولید علمی حرکت کند.
استاد حوزه علمیه قم اظهار داشت: در این مرحله، استاد نباید همه مطالب را از ابتدا تا انتها به دانش‌پژوه ارائه کند؛ بلکه باید زمینه‌ای فراهم شود تا دانش‌پژوه خودش مسئله را بررسی کند، مطالعه داشته باشد، دیدگاه‌های مختلف را ببیند، با استاد و دیگر دانش‌پژوهان گفت‌وگو کند و در نهایت به جمع‌بندی علمی برسد.
وی افزود: چنین روشی موجب می‌شود دانش‌پژوه به‌تدریج قدرت تحلیل، استدلال، تحقیق و نویسندگی پیدا کند و بتواند در آینده به‌عنوان مدرس، پژوهشگر و نظریه‌پرداز در عرصه علم کلام فعالیت کند.
تربیت محقق
حجت‌الاسلام‌والمسلمین ربانی گلپایگانی با اشاره به تجربه خود در تدریس و پژوهش گفت: بخشی از آثار علمی که در زمینه روش‌شناسی متکلمان شیعه منتشر شده، حاصل همین فرایند آموزشی و پژوهشی است؛ به این معنا که دانش‌پژوه با موضوع مواجه می‌شود، تحقیق می‌کند، نوشته خود را ارائه می‌دهد و پس از نقد و اصلاح، به اثر علمی تبدیل می‌شود. این فرایند ممکن است برای استاد و دانش‌پژوه زمان‌بر باشد، اما نتیجه آن تربیت فردی است که توانایی تحقیق و نگارش علمی پیدا کرده است.
جمع میان تحصیل حوزوی و تخصص در کلام
وی در پاسخ به پرسشی درباره چگونگی جمع میان دروس عمومی حوزه و تحصیل تخصصی در علم کلام گفت: برای این مسئله باید میان مراحل مختلف تحصیل تفاوت قائل شد و متناسب با سطح علمی دانش‌پژوه، شیوه آموزش و پژوهش را تنظیم کرد.
حجت‌الاسلام‌والمسلمین ربانی گلپایگانی افزود: در مراحل ابتدایی، باید آموزش به‌گونه‌ای باشد که دانش‌پژوه ضمن آشنایی با مباحث کلامی، فرصت کافی برای انجام وظایف اصلی تحصیلی خود داشته باشد؛ اما هرچه به مراحل بالاتر می‌رسد، باید سهم مطالعه، مباحثه، تحقیق و پژوهش افزایش پیدا کند.
وی تصریح کرد: در مراحل تخصصی‌تر، کیفیت علمی و استعداد دانش‌پژوه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و هدف باید تربیت افرادی باشد که بتوانند در آینده در جایگاه مدرس، پژوهشگر و صاحب‌نظر در علم کلام فعالیت کنند.
ضرورت تربیت متخصصان توانمند در علم کلام
استاد حوزه علمیه قم با تأکید بر اهمیت تربیت متخصص در علوم اعتقادی گفت: علم کلام برای دفاع علمی از عقاید اسلامی و پاسخ‌گویی به مسائل اعتقادی نیازمند نیروهای متخصص است و رسیدن به این تخصص، نیازمند مطالعه عمیق، آشنایی با علوم پایه، تحقیق مستمر و تجربه علمی است.
وی در پایان ابراز امیدواری کرد: دانش‌پژوهان مؤسسه امام صادق(ع) با بهره‌گیری از محضر استادان و تلاش علمی مستمر بتوانند در مسیر شناخت عمیق معارف اعتقادی و دفاع علمی از مکتب اهل‌بیت(ع) گام بردارند.
انتهای پیام
نظر شما