خانم ملیحه شیخی‌زاده، پژوهشگر فعال و عضو هسته پژوهشی حوزه علمیه خواهران استان یزد در گفت و گو با خبرنگار خبرگزاری حوزه درباره تجربه فعالیت در عرصه پژوهش، اهمیت کار گروهی، چالش‌های پیش‌روی پژوهشگران و ضرورت حرکت به سمت پژوهش‌های کاربردی و مسئله‌محور به گفت‌وگو نشسته است.
در ابتدا بفرمایید چه انگیزه‌ای شما را به فعالیت در حوزه پژوهش و به‌طور خاص، مطالعه در زمینه تمدن و اخلاق سوق داد؟
از گذشته به فعالیت‌های پژوهشی علاقه‌مند بودم و در این زمینه فعالیت داشتم. موضوع تمدن و اخلاق به دلیل تازگی، جامعیت، گستردگی و برخورداری از چشم‌اندازی آینده‌دار برایم جذابیت ویژه‌ای داشت و همین مسئله موجب شد تمرکز علمی خود را بر این حوزه قرار دهم.
فعالیت شما در هسته پژوهشی حوزه علمیه خواهران استان یزد چگونه آغاز شد و چه اهدافی را در این مسیر دنبال می‌کنید؟
فعالیت من در این هسته پژوهشی، اسفندماه ۱۴۰۴ با حضور در جلسات استاد مبینی آغاز شد. در این مسیر، ارتقای مهارت‌ها و تجربیات پژوهشی و کمک به افزایش حجم پژوهش‌ها در این حوزه را دنبال می‌کنم.
در حال حاضر، مهم‌ترین موضوعات پژوهشی شما چیست و پرداختن به این موضوعات چه ضرورتی دارد؟
بیشترین تمرکز من بر موضوعاتی همچون آثار شبکه‌های اجتماعی بر سبک زندگی، ویژگی‌های فطری انسان و میزان توجه یا غفلت از این ویژگی‌ها در شبکه‌های ارتباطی جدید است. همچنین بررسی تأثیر این مسائل بر ابعاد اخلاقی تمدن، از دیگر محورهای مورد توجه من در فعالیت‌های پژوهشی به شمار می‌رود.
به نظر شما پژوهش گروهی چه مزیت‌هایی نسبت به پژوهش انفرادی دارد؟
پژوهش گروهی در قالب یک هسته یا تیم، موجب تقویت توانمندی‌ها و بهبود همکاری میان افراد می‌شود. این شیوه می‌تواند کیفیت و کمّیت فعالیت‌های پژوهشی را افزایش دهد؛ زیرا اعضای گروه از دانش، تجربه و ظرفیت‌های یکدیگر بهره می‌برند و به نتایجی غنی‌تر دست می‌یابند.
تبادل دیدگاه‌ها و تضارب آرا در جلسات هسته پژوهشی تا چه اندازه به پختگی ایده‌ها و ارتقای کیفیت تحقیقات کمک می‌کند؟
تأثیر بسیار زیادی دارد. دیدگاه‌های متفاوت و تجربیات گوناگون اعضا به پختگی ایده‌ها و غنای موضوعات پژوهشی کمک می‌کند. برای موفقیت در فعالیت‌های گروهی نیز باید با اعضای تیم هماهنگ بود، دیدگاه‌ها و ایده‌های دیگران را پذیرفت و برای یادگیری از تجربیات آن‌ها تلاش کرد.
از نظر شما، یک پژوهشگر برای موفقیت در فعالیت‌های گروهی باید از چه مهارت‌هایی برخوردار باشد؟
هماهنگی با اعضای گروه، پذیرش دیدگاه‌ها و ایده‌های دیگران و تلاش برای آموختن از تجربیات اعضا، از مهم‌ترین مهارت‌هایی است که یک پژوهشگر برای فعالیت مؤثر در یک تیم علمی به آن نیاز دارد.
در مسیر دسترسی به منابع و داده‌های علمی با چه موانعی روبه‌رو هستید و چگونه آن‌ها را مدیریت می‌کنید؟
هزینه بالای برخی کتاب‌ها یکی از موانع جدی در این مسیر است. تلاش می‌کنم در صورت وجود نسخه الکترونیکی، از آن استفاده کنم؛ اما اگر نسخه الکترونیکی در دسترس نباشد و امکان تهیه کتاب چاپی نیز فراهم نشود، از دسترسی به آن اثر محروم می‌شوم.
چه معیارهایی را برای انجام یک پژوهش عمیق، اصیل و معتبر ضروری می‌دانید؟
مطالعه عمیق و گسترده آثار علمی و پژوهش‌های مرتبط، برای جلوگیری از تکرار موضوعات ضروری است. علاوه بر این، باید از منابع معتبر علمی و روش‌های پژوهشی متقن استفاده کرد تا نتایج تحقیق از اعتبار و استحکام لازم برخوردار باشد.
به نظر شما چگونه می‌توان پژوهش‌ها را از سطح نظریه‌پردازی صرف به سمت حل مسائل واقعی جامعه هدایت کرد؟
به نظر من، یکی از مهم‌ترین آسیب‌های پژوهش‌های امروز این است که نتایج آن‌ها به میدان عمل نمی‌رسد. اقدام‌پژوهی دقیقاً بر همین ضرورت تأکید دارد؛ یعنی پژوهشگر از نظریه‌پردازی انتزاعی فراتر برود و برای شناسایی و حل مسائل واقعی وارد میدان شود.
همچنین لازم است نتایج پژوهش‌ها در قالب‌های متنوع و کاربردی در اختیار فعالان فرهنگی، مدرسان، مسئولان، تصمیم‌گیران و عموم مردم قرار گیرد تا امکان بهره‌برداری عملی از دستاوردهای علمی فراهم شود.
مهم‌ترین چالش‌هایی که در مسیر فعالیت پژوهشی با آن‌ها مواجه هستید، چیست؟
دسترسی نداشتن به برخی منابع علمی، دشواری برقراری ارتباط با بعضی مسئولان و زمان‌بر بودن سازوکارهای اداری، از مهم‌ترین موانعی است که می‌تواند فعالیت‌های پژوهشی را با مشکل مواجه کند.
به نظر شما، چرا برخی پژوهش‌ها با وجود صرف زمان و هزینه، به مرحله اجرا و حل مسائل جامعه نمی‌رسند؟
گاهی پژوهش‌ها جامع نیستند و همه ابعاد مسئله را در نظر نمی‌گیرند؛ در نتیجه، راهکارهای ارائه‌شده قابلیت عملیاتی شدن ندارند. در برخی موارد نیز پژوهشگران با دشواری تبدیل راهکارهای نظری به برنامه‌های اجرایی مواجه‌اند؛ زیرا پیچیدگی عوامل محیطی، اجرای یافته‌های علمی را دشوار می‌کند. از سوی دیگر، سازوکارهای اداری دست‌وپاگیر نیز گاهی مانع اجرای نتایج پژوهش می‌شوند.
برای ارتقای عملکرد هسته‌های پژوهشی و افزایش اثربخشی تحقیقات، چه پیشنهادهایی برای مسئولان دارید؟
ارتقای مهارت‌های پژوهشگران، فراهم کردن دسترسی به منابع علمی و کتاب‌های مورد نیاز و هدایت پژوهش‌ها به سمت نیازها و اولویت‌های جامعه، از اقدامات ضروری در این زمینه است.
همچنین باید از طریق رایزنی با نهادهای مرتبط، از جمله آموزش‌وپرورش، دانشگاه‌ها و پژوهشکده‌ها، زمینه انجام پژوهش‌های مفید و کاربردی فراهم شود. توجه به دغدغه‌های معیشتی پژوهشگران نیز از موضوعاتی است که مسئولان هسته‌های پژوهشی باید به آن اهتمام داشته باشند.
حضور در هسته پژوهشی چه دستاوردهای علمی و مهارتی برای شما به همراه داشته است؟
بهره‌مندی از محضر استادان برجسته، افزایش آگاهی درباره روش‌های نوین پژوهش و گسترش دامنه موضوعات مطالعاتی، از مهم‌ترین دستاوردهای این تجربه بوده است. همچنین در این مدت موفق به تألیف چند مقاله شده‌ام که برخی از آن‌ها منتشر شده و برخی دیگر در مرحله پذیرش قرار دارند.
برای ادامه فعالیت‌های پژوهشی خود در سال‌های آینده چه برنامه‌ای دارید؟
در نظر دارم مهارت‌های پژوهشی خود را ارتقا دهم و با تمرکز بر یک حوزه مشخص، پژوهش‌های تخصصی‌تر و عمیق‌تری انجام دهم.
در پایان، چه توصیه‌ای برای پژوهشگران جوان و علاقه‌مندانی دارید که قصد ورود به فعالیت‌های گروهی و پژوهشی را دارند؟
فعالیت گروهی می‌تواند موانع مسیر پژوهش را کاهش دهد و به ارتقای توانمندی‌های افراد کمک کند. این شیوه، فرصت یادگیری متقابل و بهره‌مندی از تجربیات دیگران را فراهم می‌سازد و ظرفیت‌هایی دارد که به‌راحتی در پژوهش‌های انفرادی به دست نمی‌آید.
نظر شما