سید علیرضا حسینی مرادآبادی، مربی تربیتی، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه از تهران، با اشاره به محدودیت‌های اخیر مربوط به پوشش در مدارس دولتی جمهوری آذربایجان و ضرورت توجه به روش‌های تربیتی برای تقویت هویت دینی نوجوانان اظهار کرد: مسئله اصلی این است که چگونه می‌توان به نوجوان کمک کرد تا هویت دینی او بر شناخت، آگاهی و انتخاب مسئولانه استوار باشد، نه بر ترس و عادت.
وی با بیان اینکه پاسخ به این پرسش را می‌توان در تجربه‌های فرهنگی جهان نیز بررسی کرد، افزود: یکی از مهم‌ترین روش‌های تقویت هویت دینی نوجوانان، ایجاد احساس تعلق به یک گروه یا مجموعه سالم است؛ به‌گونه‌ای که نوجوان خود را عضوی واقعی از آن مجموعه بداند و در آن فرصت رشد، انتخاب و ایفای نقش داشته باشد.
تعلق؛ یکی از نیازهای اساسی نوجوانان
حسینی مرادآبادی با اشاره به گسترش پدیده موسیقی کی‌پاپ در کره جنوبی و تأثیر آن بر نوجوانان سراسر جهان بیان کرد: طی سال‌های اخیر، گروه‌های موسیقی کره‌ای توانسته‌اند به پدیده‌ای جهانی تبدیل شوند و نوجوانان بسیاری، از جمله نوجوانان ایرانی، به این گروه‌ها و چهره‌های مورد علاقه خود احساس تعلق پیدا کنند.
وی ادامه داد: برخی نوجوانان روز خود را با موسیقی این گروه‌ها آغاز می‌کنند و شب با همان موسیقی به خواب می‌روند. بعضی نیز به یادگیری زبان کره‌ای علاقه‌مند می‌شوند، آینده خود را در این کشور تصور می‌کنند و حتی سبک زندگی و خوراکی‌های کره‌ای را وارد زندگی روزمره خود می‌کنند.
این مربی تربیتی با طرح این پرسش که ریشه چنین گرایش‌هایی چیست، گفت: آیا نوجوانان به دلیل تمایل به تعلق داشتن و هویت یافتن، کار اشتباهی انجام می‌دهند؟ قطعاً مسئله را نباید این‌گونه تحلیل کرد. نوجوان به‌طور طبیعی به تعلق، هویت، دیده شدن و عضویت در یک جمع بزرگ‌تر نیاز دارد.
وی افزود: مسئله اصلی این است که نهادهای تربیتی تا چه اندازه توانسته‌اند این نیاز طبیعی را به شکلی سالم پاسخ دهند. ما در مسجد و مجموعه‌های دینی، آن‌گونه که باید، نتوانسته‌ایم احساس تعلق را در نوجوانان تقویت کنیم.
حسینی مرادآبادی تصریح کرد: نوجوانی که در مسجد خود را عضوی واقعی از یک خانواده بداند، در محدوده مسئولیتش حق اظهار نظر و انتخاب داشته باشد و حضور خود را مؤثر ببیند، برای یافتن هویت به دنبال پاسخ‌گویی به این نیاز در محیط‌های دیگر نخواهد بود؛ زیرا بخشی از هویت خود را در یک فضای سالم و پذیرا یافته است.
طرد نوجوان؛ اشتباه تربیتی مجموعه‌های فرهنگی
وی با اشاره به برخی تجربه‌های تربیتی در مساجد و مجموعه‌های فرهنگی اظهار کرد: بارها دیده شده است که نوجوانی به دلیل یک اشتباه ناشی از کم‌تجربگی یا حتی سهوی، از سوی برخی مسئولان یک مجموعه به‌طور کامل طرد می‌شود. پس از مدتی، مسیر زندگی آن نوجوان تغییر می‌کند و هنگامی که مسئولان مجموعه با وضعیت جدید او مواجه می‌شوند، از رفتار گذشته خود احساس پشیمانی می‌کنند و دوباره برای جذب او تلاش می‌کنند.
این مربی تربیتی خاطرنشان کرد: نوجوان در مسیر رشد و شکل‌گیری شخصیت خود، ممکن است اشتباه کند و به فرصت تجربه، یادگیری و اصلاح نیاز داشته باشد. اگر نهادهای تربیتی در چنین موقعیت‌هایی به‌جای حمایت و راهنمایی، به طرد و تحقیر روی بیاورند، عملاً زمینه فاصله گرفتن نوجوان از همان محیطی را فراهم می‌کنند که می‌توانست در رشد او مؤثر باشد.
وی تأکید کرد: نباید تمام مسئله را به نوجوان نسبت داد؛ بلکه باید به شیوه تعریف هویت، نحوه ایجاد تعلق و روش‌های تشویق و هدایت او نیز توجه کرد. مجموعه تربیتی باید فضایی فراهم کند که نوجوان در آن احساس تعلق واقعی داشته باشد، نه اینکه صرفاً شنونده‌ای منفعل باشد.
هویت دینی باید از «چرا» آغاز شود، نه از «باید»
حسینی مرادآبادی با تشریح اصول تقویت هویت دینی نوجوانان اظهار کرد: نخستین اصل این است که تربیت دینی باید از پرسش «چرا» آغاز شود، نه اینکه صرفاً بر مجموعه‌ای از «بایدها» و «نبایدها» تکیه کند.
وی افزود: اگر نوجوان بداند چرا یک ارزش دینی اهمیت دارد و چرا موضوعاتی مانند حجاب و نماز در منظومه معارف و ارزش‌های دینی جایگاه دارند، زمینه بیشتری برای شناخت و انتخاب آگاهانه پیدا می‌کند. اما اگر تنها با دستور و الزام مواجه شود، ممکن است بدون شناخت کافی تسلیم شود یا در برابر آن واکنش نشان دهد.
این مربی تربیتی با تأکید بر ضرورت فراهم کردن فضای گفت‌وگو در مساجد گفت: نوجوان باید بتواند پرسش‌های خود را آزادانه مطرح کند؛ حتی اگر این پرسش‌ها درباره دین، مذهب، ادیان دیگر، انقلاب اسلامی یا دوران پهلوی باشد. مهم آن است که پرسشگر به دلیل طرح سؤال، مورد قضاوت و سرزنش قرار نگیرد.
وی ادامه داد: نهادهای دینی باید به‌جای هراس از پرسش‌های نوجوانان، فرصت گفت‌وگو و تبیین منطقی را فراهم کنند تا نوجوان بتواند با شناخت بیشتر، نسبت خود را با باورها و ارزش‌های دینی روشن کند.
تربیت دینی با تجربه زیسته ماندگار می‌شود
حسینی مرادآبادی دومین اصل را پیوند هویت دینی با تجربه زیسته نوجوانان دانست و اظهار کرد: هویت دینی نباید صرفاً به انتقال اطلاعات و حفظ کردن احکام محدود شود؛ زیرا اگر نوجوان در زندگی خود آثار و ثمرات یک انتخاب آگاهانه و ارزشمند را تجربه نکند، پایداری آن هویت با دشواری مواجه می‌شود.
وی افزود: مساجد می‌توانند از طریق برگزاری اردوهای جهادی، گفت‌وگوهای صمیمی، فعالیت‌های جمعی و واگذاری مسئولیت‌های واقعی، زمینه تجربه عملی ارزش‌های دینی را فراهم کنند. در چنین فضایی، نوجوان صرفاً درباره مسئولیت‌پذیری نمی‌شنود، بلکه آن را در عمل تجربه می‌کند و فرصت می‌یابد نتیجه انتخاب‌های خود را ببیند.
این مربی تربیتی خاطرنشان کرد: هر اندازه نوجوان در فعالیت‌های جمعی نقش واقعی‌تری داشته باشد و فرصت بیشتری برای مشارکت و تصمیم‌گیری پیدا کند، امکان پیوند خوردن باورهای او با زندگی روزمره‌اش نیز افزایش می‌یابد.
مسجد باید پناهگاه باشد، نه دادگاه
وی سومین اصل را تبدیل مسجد و مجموعه‌های تربیتی به محیطی امن و پذیرا برای نوجوانان دانست و گفت: نهادهای دینی، از جمله مسجد، هیئت و مجموعه‌های فرهنگی و تربیتی، باید برای نوجوان نقش پناهگاه داشته باشند، نه دادگاه.
حسینی مرادآبادی افزود: نوجوانی که در مدرسه یا جامعه با فشارهای مختلف مواجه است، باید بداند که در مسجد با او برخوردی همراه با احترام صورت می‌گیرد و در صورت بروز اشتباه، به‌جای تحقیر و طرد، فرصت گفت‌وگو، راهنمایی و اصلاح خواهد داشت.
وی تصریح کرد: اگر نوجوان در مسجد نیز با برچسب‌زنی و سرزنش مواجه شود، ممکن است ارتباط خود را با آن محیط قطع کند. از این رو، رفتار بزرگ‌ترها، مربیان و مسئولان مسجد یکی از عوامل مهم در جذب یا دور شدن نوجوانان از این مجموعه‌هاست.
این مربی تربیتی تأکید کرد: پذیرش نوجوان به معنای نادیده گرفتن خطاهای او نیست؛ بلکه باید میان اصلاح رفتار و طرد شخصیت فرد تفاوت قائل شد. هدف تربیت، کمک به رشد و اصلاح نوجوان است، نه محروم کردن او از فرصت بازگشت.
انتخاب مسئولانه؛ آزادی همراه با پذیرش پیامدها
حسینی مرادآبادی چهارمین اصل را آموزش انتخاب مسئولانه دانست و اظهار کرد: انتخاب مسئولانه به این معناست که نوجوان بداند تصمیم‌های او پیامدهایی دارند و بتواند مسئولیت انتخاب‌های خود را بپذیرد.
وی ادامه داد: در مسجد باید مسئولیت‌هایی متناسب با توانایی و شرایط نوجوان به او واگذار شود و در محدوده همان مسئولیت، حق انتخاب و اظهار نظر داشته باشد. در عین حال، چارچوب‌ها و انتظارات نیز باید به‌روشنی برای او تبیین شوند.
این مربی تربیتی خاطرنشان کرد: چنین رویکردی به معنای آموزش آزادی در چارچوب مسئولیت است؛ نه آزادی بدون مسئولیت و نه اجبار بدون اختیار. نوجوان باید به‌تدریج بیاموزد که چگونه میان خواسته‌های خود، ارزش‌های پذیرفته‌شده و پیامدهای تصمیم‌هایش ارتباط برقرار کند.
حمایت عملی از مساجد نوجوان‌محور ضروری است
وی با تأکید بر نقش مساجد در شکل‌گیری هویت دینی نوجوانان اظهار کرد: اگر مسجد نتواند احساس تعلق را در نوجوان ایجاد کند، او این نیاز را در محیط‌های دیگری جست‌وجو خواهد کرد. بنابراین، مسجد باید فضایی جذاب، پذیرا و متناسب با نیازهای واقعی نوجوانان باشد.
حسینی مرادآبادی با اشاره به فعالیت برخی مساجد نوجوان‌محور در کشور گفت: به لطف خدا، امروز مساجدی وجود دارند که در زمینه ارتباط با نوجوانان و فعالیت‌های تربیتی، اقدامات مؤثری انجام می‌دهند. هر یک از این مساجد متناسب با ظرفیت و توان خود فعالیت می‌کند و می‌تواند در تربیت نسل جدید اثرگذار باشد.
وی افزود: با این حال، این مساجد بیش از حمایت‌های کلامی و بخشنامه‌ای، به پشتیبانی عملی نیاز دارند. حمایت واقعی به معنای تأمین امکانات و بودجه، تربیت مربیان توانمند، اعتماد به امام جماعت و فعالان مسجد و فراهم کردن زمینه لازم برای نوآوری و آزمون‌وخطاست.
این مربی تربیتی تصریح کرد: صرف برگزاری جلسات و تدوین آیین‌نامه‌ها برای تقویت فعالیت‌های نوجوان‌محور کافی نیست. باید به فعالان این عرصه اعتماد کرد و امکانات لازم را در اختیار آنان قرار داد تا بتوانند متناسب با نیازهای نسل جدید، روش‌های تربیتی مؤثر را طراحی و اجرا کنند.
وی خاطرنشان کرد: اگر مساجد فعال نوجوان‌محور به‌صورت عملی مورد حمایت قرار گیرند، می‌توانند به محیط‌هایی تبدیل شوند که نوجوان در آنها احساس تعلق کند، هویت خود را بشناسد و فرصت رشد و مسئولیت‌پذیری داشته باشد. در این صورت، حتی اگر به فرهنگ‌ها و جریان‌های دیگر نیز علاقه‌مند شود، برخورداری از هویتی آگاهانه و ریشه‌دار می‌تواند به او در ارزیابی و انتخاب مسئولانه کمک کند.
تربیت اصیل از درون به بیرون شکل می‌گیرد
حسینی مرادآبادی در پایان، با تأکید بر ضرورت عبور از تمرکز صرف بر ظواهر در فرایند تربیت دینی اظهار کرد: مهم‌ترین مسئله این است که به‌جای تمرکز انحصاری بر ظاهر، به شناخت، باور و نگرش درونی نوجوان توجه کنیم.
وی افزود: اگر نوجوان بتواند ارتباط خود را با خدا، ارزش‌های دینی و خویشتن خویش بر پایه شناخت و آگاهی تقویت کند، زمینه شکل‌گیری رفتارهای متناسب با این باورها نیز فراهم می‌شود. اما اگر تنها بر ظاهر و رفتار بیرونی با فشار تأکید کنیم، ممکن است بدون شکل‌گیری باور درونی، رفتار ظاهری باقی بماند یا نوجوان از هر دو فاصله بگیرد.
این مربی تربیتی تأکید کرد: تربیت اصیل، فرایندی است که از شناخت و باور درونی آغاز می‌شود و در رفتار بیرونی نمود پیدا می‌کند. از این رو، نهادهای دینی برای تقویت هویت دینی نوجوانان باید به‌جای اکتفا به الزام‌های ظاهری، بر گفت‌وگو، تجربه زیسته، احساس تعلق، مسئولیت‌پذیری و انتخاب آگاهانه تمرکز کنند.
انتهای پیام/
نظر شما