به گزارش خبرگزاری حوزه، گردهمایی تشکل اساتید سطوح عالی و خارج حوزه علمیه قم با موضوع «چشم‌انداز نهاد حوزه و روحانیت در پیام اخیر رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیت الله سید مجتبی حسینی خامنه‌ای(مدظله‌العالی)» روز پنجشنبه هفتم آبان ۱۴۰۵ به میزبانی مدرسه علمیه امام کاظم(ع) شهر مقدس قم برگزار شد.
سخنرانان:
در این گردهمایی، آیت‌الله محسن اراکی عضو شورای عالی حوزه‌های علمیه کشور، حجج اسلام والمسلمین مهدی سلیمانی اردهالی رئیس مجمع عمومی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، سید حمید جزایری استاد حوزه و معاون آموزش جامعه المصطفی العالمیه، علی سائلی استاد حوزه و مدیر مدرسه عالی فقه مجتمع آموزش عالی فقه جامعه المصطفی، یعقوبعلی برجی استاد حوزه و عضو هیئت علمی جامعه المصطفی العالمیه و محمدمهدی گرجیان استاد حوزه علمیه قم و عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) به تبیین و تشریح ابعاد مختلف تحول در نهاد حوزه و روحانیت و الزامات تحقق مطالبات مطرح‌شده در پیام اخیر رهبر معظم انقلاب پرداختند.
ساختار سنتی برای پاسخ‌گویی به انتظارات امروز کافی نیست
آیت‌الله محسن اراکی عضو شورای عالی حوزه‌های علمیه و عضو هیئت رئیسه مجلس خبرگان رهبری به عنوان سخنران ویژه این گردهمایی، پیام رهبر معظم انقلاب درباره وضعیت حوزه و روحانیت را زمینه‌ساز تحولی گسترده در دستگاه روحانیت دانست و بر ضرورت بررسی‌های کارشناسی عمیق و ارائه پیشنهادهای عملی تأکید کرد.
پیشنهاد برگزاری اجلاس‌های چندروزه
عضو شورای عالی حوزه‌های علمیه با بیان اینکه یک نشست و چند سخنرانی برای بررسی ابعاد چنین تحولی کافی نیست، پیشنهاد برگزاری اجلاس‌های چندروزه با حضور علما، استادان و صاحب‌نظران را مطرح کرد و بازنگری در ساختار سنتی حوزه را متناسب با اقتضائات جامعه اسلامی ضروری دانست.
تفاوت نظم طبیعی و نظم تشکیلاتی
عضو هیئت رئیسه مجلس خبرگان رهبری با اشاره به تفاوت میان نظم طبیعی و نظم تشکیلاتی در حوزه‌های علمیه، اظهار کرد: سازوکارهای سنتی حوزه با وجود کارکردهای مؤثر در گذشته، برای پاسخ‌گویی به انتظارات امروز از روحانیت کافی نیست و باید ظرفیت‌های علمی و انسانی حوزه با برنامه‌ریزی منسجم‌تری به کار گرفته شود.
تاکید بر سامان‌دهی هم‌زمان دو عرصه آموزش و فعالیت عملیاتی روحانیت
آیت‌الله اراکی همچنین سامان‌دهی هم‌زمان دو عرصه آموزش و فعالیت عملیاتی روحانیت را از محورهای اساسی تحول برشمرد و بر ضرورت پیوند میان نظام آموزشی حوزه و عرصه‌هایی همچون تبلیغ، امامت جمعه و جماعت، مساجد و دستگاه قضایی تأکید کرد.
طلبه نباید تا پایان مراحل طولانی تحصیل از تبلیغ بازبماند
استاد دروس خارج حوزه علمیه قم با بیان اینکه طلبه نباید تا پایان مراحل طولانی تحصیل از تبلیغ و ارتباط با مردم فاصله داشته باشد، آموزش مهارت‌های ارتباطی و تبلیغی را در کنار آموزش‌های علمی ضروری دانست و تصریح کرد که انسجام تشکیلات روحانیت باید با توجه به جایگاه مرجعیت و ولایت و بر پایه مبانی دینی شکل بگیرد.
آیت‌الله اراکی همچنین با تبیین معیارهای ترجیح میان فقها، بر ضرورت توجه به ترجیح کیفی در کنار مقایسه کمّی توان علمی و فقهی آنان تأکید کرد و شناخت مصالح عمومی و مسائل اجتماعی اسلام را از معیارهای مهم در این زمینه عنوان کرد.
تمجید از وفاداری ملت ایران
حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی سلیمانی اردهالی رئیس مجمع عمومی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم هم در این گردهمایی با تمجید از حضور و وفاداری ملت ایران در صحنه‌های مختلف، همراهی مردم با رهبر انقلاب را الگویی متفاوت از وضعیت مردم در دوران امیرالمؤمنین(ع) توصیف کرد.
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به گلایه‌های امیرالمؤمنین(ع) از همراهی نکردن مردم در میدان‌های نبرد، حضور و پشتیبانی ملت ایران از رهبر انقلاب را مورد توجه قرار داد و ابراز امیدواری کرد که با هدایت و اشراف ایشان، زمینه رفع نواقص و موانع موجود در حوزه‌های علمیه فراهم شود.
ضرورت بهره‌گیری از دیدگاه‌ها و رهنمودهای استادان و صاحب‌نظران
حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی سلیمانی اردهالی همچنین با اشاره به ورود انقلاب اسلامی به نیم‌قرن دوم حیات خود، بر ضرورت بهره‌گیری از دیدگاه‌ها و رهنمودهای استادان و صاحب‌نظران در قالب بیانیه‌ها، مقالات، کتاب‌ها و سخنرانی‌ها برای ارتقای وضعیت حوزه‌های علمیه تأکید کرد.
ضرورت بازشناسی مأموریت نهاد حوزه علمیه و نهاد روحانیت
حجت‌الاسلام والمسلمین محمدمهدی گرجیان عضو هیأت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) و دبیر علمی این میزگرد با تأکید بر ضرورت بازشناسی مأموریت نهاد حوزه علمیه و نهاد روحانیت، خواستار تعیین مرزهای وظایف و مأموریت‌های این دو نهاد شد.
ضرورت بازتعریف سند مأموریت‌های حوزه و روحانیت
وی با اشاره به مفاهیم «وضع تعیینی» و «وضع تعیّنی» در اصول فقه، این دو مفهوم را از مبانی قابل توجه برای تحلیل وضعیت نهادی حوزه و روحانیت دانست و اظهار کرد: لازم است سند مأموریت هر یک از این دو نهاد بازشناسی و زمینه‌های جلوگیری از پراکنده‌کاری و تداخل وظایف بررسی شود.
عضو هیأت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) همچنین مسئله ایجاد نهادی جدید در کنار ساختارهای موجود یا تجمیع آنها در قالب نهادی بالادستی را از موضوعات نیازمند بررسی کارشناسی برشمرد و بر استفاده از دیدگاه استادان و صاحب‌نظران برای ارائه راهکارهای مناسب تأکید کرد.
ارتقای کارآمدی فعالیت‌های دینی و اجتماعی
در بخش دیگری از این اجلاسیه، حجت‌الاسلام والمسلمین سید حمید جزایری معاون آموزش جامعةالمصطفی(ص) العالمیه، تفکیک نهادی حوزه و روحانیت را زمینه‌ساز ارتقای کارآمدی این دو نهاد دانست و تصریح کرد: نبود تعریف مستقل و روشن از نهاد روحانیت در کنار نهاد حوزه، موجب تداخل وظایف، غفلت از برخی مأموریت‌ها و کاهش بهره‌وری ظرفیت‌های موجود شده است.
وی با تبیین تفاوت دو مفهوم وضع تعیینی و وضع تعیّنی، شکل‌گیری تدریجی نهاد حوزه بر اساس نیازها و اقتضائات تاریخی را مورد اشاره قرار داد و گفت: نهاد حوزه علمیه به‌تدریج در عرصه‌هایی همچون آموزش، پژوهش و تربیت به ساختاری مشخص دست یافته، اما نهاد روحانیت در کنار آن از تشخص و هویت روشنی برخوردار نشده است.
تفکیک وظایف نهادهای حوزه و روحانیت به معنای جدایی نیست
حجت‌الاسلام والمسلمین جزایری با تأکید بر اینکه تفکیک وظایف نهادهای حوزه و روحانیت به معنای جدایی آنها نیست، بازخوانی مأموریت‌ها، رسالت‌ها، وظایف و اختیارات هر یک را ضروری دانست و خاطرنشان کرد: تعیین مرزهای نهادی می‌تواند از دوباره‌کاری و تداخل وظایف جلوگیری کند.
مدیر گروه علمی تفسیر و علوم قرآن جامعةالمصطفی(ص) العالمیه با اشاره به حضور روحانیون در عرصه‌هایی همچون امامت جمعه و جماعت، دانشگاه‌ها، دستگاه قضایی و نیروهای نظامی، اظهار کرد: مسئله اصلی فقدان نیروی انسانی یا ظرفیت علمی و تعهدی نیست، بلکه باید برای این ظرفیت گسترده، هویت و ساختار نهادی مشخصی تعریف شود.
سامان‌دهی نهاد روحانیت در کنار حوزه‌های علمیه
وی در پایان، سامان‌دهی نهاد روحانیت در کنار حوزه‌های علمیه و تعیین دقیق مأموریت‌های هر یک را زمینه‌ساز استفاده بهتر از ظرفیت روحانیون و ارتقای کارآمدی فعالیت‌های دینی و اجتماعی دانست.
تأکید بر نقش‌آفرینی اساتید و فعالان حوزوی در روند انقلاب اسلامی
حجت‌الاسلام والمسلمین علی سائلی مدیر مدرسه عالی فقه مجتمع آموزش عالی فقه جامعه المصطفی هم در این گردهمایی با اشاره به تأکید امام خمینی(ره) در منشور روحانیت بر جایگاه و ظرفیت‌های این نهاد، اظهار کرد: پس از امام راحل، رهبر شهید انقلاب نیز در بیانیه حوزه پیشرو و سرآمد که در اردیبهشت سال گذشته صادر کردند، به این مسئله توجه داشتند و اکنون رهبری سوم نیز بر اهمیت آن تأکید کرده‌اند.
وی با اشاره به سیر تاریخی تحولات حوزه و نقش‌آفرینی روحانیت در مقاطع مختلف، بیان کرد: رهبر شهید انقلاب در بیانیه خود درباره حوزه، این روند را از حدود ۱۳۰ سال پیش و از دوران میرزای شیرازی بزرگ آغاز کردند؛ شخصیتی که با یک اقدام و صدور حکم در ماجرای امتیاز تنباکو، در برابر سلطنت ناصرالدین‌شاه قاجار ایستاد و تحولی بزرگ را رقم زد.
سیر تحولی حوزه علمیه قم
حجت‌الاسلام والمسلمین سائلی با اشاره به تأسیس حوزه علمیه قم به دست آیت‌الله شیخ عبدالکریم حائری یزدی(ره)، تصریح کرد: مرحوم آیت‌الله حائری یزدی به قم آمدند و تأسیس و سامان‌دهی حوزه علمیه قم را بر عهده گرفتند، اما هنوز این حوزه به استقرار کافی نرسیده بود که سلطنت پهلوی شکل گرفت و شرایط و درگیری‌های خاص آن دوره، فرصت بهره‌گیری کامل از ظرفیت‌های حوزه را محدود کرد. پس از آن، آیت‌الله‌العظمی بروجردی در مقطع دیگری به میدان آمدند و در ادامه نیز امام خمینی(ره)، بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران نقش‌آفرینی کردند. با بررسی این مقاطع تاریخی، می‌توان یک روند مستمر و قدرتمند را مشاهده کرد که در آن، ظرفیت‌های حوزه و نهاد روحانیت به‌تدریج شکل گرفته و انباشته شده است.
ضرورت توجه بیشتر به سرمایه تاریخی حوزه
استاد حوزه با تأکید بر ضرورت توجه به این سرمایه تاریخی، خاطرنشان کرد: در پیام اخیر رهبر معظم انقلاب نیز به این نکته اشاره شده است که جنگ ترکیبی دشمن، در کنار مشکلات موجود، حساسیت مسائل حوزه و روحانیت را افزایش داده است. این جنگ ترکیبی می‌تواند ما را درگیر مسائل حاشیه‌ای و روزمره کند و از توجه به ظرفیت‌های بنیادین این دو نهاد بازدارد.
تأکید بر نقش‌آفرینی اساتید و فعالان حوزوی در روند انقلاب اسلامی
حجت‌الاسلام والمسلمین سائلی در پایان با تأکید بر نقش‌آفرینی اساتید و فعالان حوزوی در روند انقلاب اسلامی، گفت: ما می‌توانیم تأثیر مثبت و قابل‌توجهی بر روند نظام و انقلاب داشته باشیم؛ بااین‌حال، به نظر می‌رسد همه ما به‌نوعی از این مسیر فاصله گرفته‌ایم که شاید یکی از دلایل آن، این باشد که نهاد روحانیت هنوز نتوانسته است به‌صورت رسمی و روشن، خود را در عرصه عمومی و اجتماعی نشان دهد.
حوزه‌های علمیه در مسیر تاریخی خود به تشکل و انسجام رسیده‌اند
حجت‌الاسلام والمسلمین یعقوبعلی برجی استاد حوزه علمیه قم و عضو هیأت علمی جامعة المصطفی العالمیه هم در این گردهمایی با تبیین تمایز میان وضعیت تعیّنی و تعیینی حوزه‌های علمیه و نهاد روحانیت، با اشاره به پیام مقام معظم رهبری درباره حوزه و روحانیت، به تبیین مفهوم وضع تعیّنی و تعیینی در نهادسازی پرداخت و گفت: در نهادسازی، گاهی یک نهاد به‌صورت طبیعی و به‌تدریج در طول تاریخ شکل می‌گیرد و به انسجام و تشکل می‌رسد؛ اما گاهی نیز گروهی با تعیین اهداف، برنامه‌ریزی و طراحی سازماندهی و تشکیلات مناسب، نهادی را به‌صورت آگاهانه ایجاد می‌کنند.
حوزه از وضع تعیّنی برخوردار است
عضو هیأت علمی جامعة المصطفی العالمیه خاطرنشان کرد: حوزه‌های علمیه در مسیر تاریخی خود به تشکل و انسجام رسیده‌اند و اهدافی نیز برای خود ترسیم کرده‌اند؛ ازاین‌رو، می‌توان گفت حوزه از وضع تعیّنی برخوردار است و در مسیر رسیدن به وضع تعیینی قرار دارد.
وی با اشاره به تأکید مقام معظم رهبری بر ضرورت رسیدن حوزه به وضع تعیینی، اظهار کرد: معنای این مسئله آن است که باید اهداف حوزه به‌صورت روشن تعیین شود، برای تحقق آنها برنامه‌ریزی صورت گیرد و ساختاری متناسب با اهداف و مأموریت‌های حوزه طراحی شود.
روحانیت محصول حوزه‌های علمیه است
حجت‌الاسلام والمسلمین برجی با تبیین کارکردهای حوزه و روحانیت بیان کرد: اگرچه روحانیت محصول حوزه‌های علمیه است، اما پس از پایان تحصیلات حوزوی، طلبه باید وارد عرصه فعالیت حرفه‌ای و تبلیغی شود. بنابراین، لازم است نظامی مشخص برای مرحله پس از تحصیل در حوزه طراحی شود که بتواند فعالیت‌های روحانیت را سامان دهد.
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به اینکه پیش‌تر نیز در بیانات امام راحل و رهبر شهید انقلاب اشاراتی به این مسائل وجود داشته است، خاطرنشان کرد: طرح این موضوع در پیام مقام معظم رهبری با این صراحت و تبیین، اقدامی نوآورانه به شمار می‌رود و می‌تواند زمینه توجه جدی‌تر به مسئله ساختارمند شدن نهاد روحانیت را فراهم کند.
نظر شما