به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمحمود مرویان حسینی، دوشنبه ۱۱ آبان‌ماه، در پنل تخصصی مبانی نظری، قرآنی و مفهومی استکبارستیزی در منظومه فکری رهبر شهید که در سالن شیخ طوسی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی برگزار شد، با تبیین مفهوم استکبار در قرآن کریم و اندیشه رهبر شهید، گفت: استکبارستیزی از مهم‌ترین مؤلفه‌های قرآنی انقلاب اسلامی است که امام راحل و رهبر شهید ابعاد و ساحت‌های مختلف آن را به‌صورت جامع تبیین کرده‌اند.
وی در آغاز با اشاره به فرارسیدن ۱۳ آبان، روز ملی مبارزه با استکبار جهانی، از برگزارکنندگان اجلاسیه مجاهدان در غربت و همایش بین‌المللی استکبارستیزی در اندیشه امام شهید قدردانی کرد و افزود: مسئله استکبارستیزی از موضوعات محوری در ادبیات انقلاب اسلامی است و برای شناخت دقیق آن باید ابتدا مفهوم استکبار، ویژگی‌های مستکبران و شیوه‌های مقابله با جریان استکباری را از منظر قرآن کریم بررسی کرد.
استکبار؛ فراتر از خودبرتربینی و دارای نمودهای اجتماعی و سیاسی
حجت الاسلام والمسلمین مرویان حسینی با اشاره به ریشه لغوی استکبار اظهار کرد: استکبار از ریشه کبر گرفته شده و در لغت به معنای امتناع از پذیرش حق از روی خودبزرگ‌بینی است. در منابع لغوی، کبر به معنای عظمت، بزرگی و قدرت آمده است؛ اما هنگامی که انسان خود را برتر از دیگران بپندارد، نوعی احساس خودبرتربینی در وجود او شکل می‌گیرد.
وی با استناد به دیدگاه راغب اصفهانی در کتاب مفردات افزود: قرآن کریم این مفهوم را درباره شیطان نیز به کار برده است؛ آنجا که از امتناع ابلیس از سجده و استکبار او در برابر فرمان الهی سخن می‌گوید.
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به تبیین رهبر شهید از مفهوم استکبار در ادبیات سیاسی تصریح کرد: استکبار در ادبیات سیاسی به معنای زورگویی، خود را برتر دانستن، خود را ملزم به رعایت تعهدات ندانستن و پیمان‌شکنی است.
وی با بیان اینکه قرآن کریم کبر را از آفات و مفاسد اخلاقی معرفی می‌کند، اظهار داشت: در آیه ۵۶ سوره غافر به کسانی اشاره شده است که در سینه‌های خود جز خودبزرگ‌بینی و تکبر ندارند؛ همچنین واژگان مرتبط با ریشه کبر و استکبار در ۵۷ سوره و ۱۵۳ آیه قرآن کریم به کار رفته است که نشان‌دهنده اهمیت این مفهوم در منظومه قرآنی و گستردگی مواجهه جبهه توحید با جریان استکبار است.
حجت الاسلام والمسلمین مرویان حسینی ادامه داد: قرآن کریم تنها به تعریف استکبار و معرفی مستکبران بسنده نکرده، بلکه ویژگی‌ها، شیوه‌های رفتاری، ادعاها و راه‌های مقابله با آنان را نیز تبیین کرده است.
وی با اشاره به تفاوت کبر و استکبار در اندیشه رهبر شهید بیان کرد: کبر بیشتر به یک صفت قلبی و روحی اشاره دارد؛ یعنی انسان خود را برتر از دیگران بداند، اما استکبار جنبه عملی و اجتماعی این صفت است،فرد مستکبر خودبرتربینی را در رفتار و مناسبات اجتماعی بروز می‌دهد، دیگران را تحقیر می‌کند، به آنان اهانت می‌کند، در امورشان دخالت می‌کند و خود را در جایگاه تصمیم‌گیرنده و صاحب اختیار قرار می‌دهد.
وی با اشاره به آیه ۴۲ سوره فاطر خاطرنشان کرد: قرآن کریم از استکبار مخالفان پیامبران در برابر دعوت الهی سخن می‌گوید؛ آنان به جای پذیرش حق، برتری‌جویی خود را در قالب رفتار، جریان‌سازی و سازمان‌دهی تقابل با پیامبران و جبهه حق آشکار می‌کردند.
این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه به گونه‌های استکبار از منظر قرآن پرداخت و گفت: با بررسی آیات قرآن کریم می‌توان دو نوع استکبار درونی و بیرونی را شناسایی کرد. استکبار درونی به خودبرتربینی در بینش و نگرش انسان بازمی‌گردد که یک آسیب فرهنگی و تربیتی است و آثار آن به عرصه اجتماع نیز گسترش می‌یابد.
وی افزود: زیاده‌خواهی، برتری‌طلبی، قانون‌گریزی و فاصله گرفتن از عدالت، از پیامدهای اجتماعی این نوع نگرش است؛ زیرا خودبرتربینی درونی به‌تدریج در شخصیت و رفتار عملی افراد نیز ظهور پیدا می‌کند.
حجت الاسلام والمسلمین مرویان حسینی با اشاره به ساحت بیرونی استکبار اظهار داشت: در آیات قرآن، استکبار با تعبیر فی‌الارض نیز مطرح شده است که ناظر به شکل‌گیری یک جریان قدرت‌طلب، زیاده‌خواه، سلطه‌جو و باطل است؛ جریانی که در پی تحمیل اراده خود بر دیگران و تسلط بر جوامع انسانی است.
وی با تبیین مراحل ظهور استکبار در تاریخ از منظر قرآن کریم، نخستین مرحله آن را استکبار عبادی و امتناع از پذیرش فرمان الهی دانست و گفت: قرآن کریم در آیه ۳۴ سوره بقره، استکبار ابلیس را در برابر فرمان خداوند برای سجده بر آدم بیان می‌کند؛ آنجا که ابلیس از سجده امتناع کرد و تکبر ورزید.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی با اشاره به تداوم جریان استکبار پس از ابلیس افزود: قرآن کریم در برابر این نوع استکبار موضعی صریح و قاطع دارد و در آیه ۶۰ سوره غافر، کسانی را که از عبادت خداوند تکبر می‌ورزند، به عذاب جهنم وعده داده است.
وی با استناد به بیانات رهبر شهید تصریح کرد: نخستین مستکبری که در تاریخ ترسیم‌شده در قرآن با او مواجه می‌شویم، ابلیس است. ازاین‌رو، خط اسلام در تقابل با خط ابلیس و شیطان قرار دارد و در طول تاریخ دعوت انبیا، مستکبران کسانی بوده‌اند که دعوت الهی و توحید را نپذیرفته و با آن مقابله کرده‌اند.
حجت الاسلام والمسلمین مرویان حسینی مرحله دوم استکبار را استکبار انسانی دانست و با بیان اینکه این نوع استکبار در سه عرصه سیاسی، اقتصادی و علمی ـ فرهنگی جلوه‌گر می‌شود، اظهار داشت: قرآن کریم برای استکبار سیاسی، فرعون و نمرود را به‌عنوان نمادهای برجسته معرفی می‌کند.
وی با اشاره به آیه چهارم سوره قصص درباره فرعون گفت: مستکبران سیاسی کسانی هستند که به ناحق درصدد تصاحب حاکمیت و اداره جوامع برمی‌آیند، مردم را ضعیف، تحقیر و کوچک می‌شمارند و در مقابل، خود را صاحب اختیار و قیم آنان می‌دانند.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی با اشاره به بیانات رهبر شهید درباره استکبار سیاسی افزود: روحیه استکباری در یک نظام حکومتی موجب می‌شود حاکمیت سلطه‌گر خود را برتر از دیگران بداند و با تکیه بر این نگرش، به دشمنی، تحریم و اعمال فشار گسترده علیه ملت‌ها روی آورد. نمونه روشن این رفتار را می‌توان در اقدامات نظام سلطه علیه ملت ایران مشاهده کرد.
وی در تبیین استکبار اقتصادی نیز بیان کرد: در این نوع استکبار، افراد و جریان‌ها با دستیابی به ثروت‌های نامشروع و انباشت قدرت اقتصادی، خود را صاحب اختیار ملت‌ها می‌دانند و از ابزارهای اقتصادی برای تحقیر، تحت فشار قرار دادن و تسلط بر جوامع استفاده می‌کنند.
حجت الاسلام والمسلمین مرویان حسینی با اشاره به قارون به‌عنوان نماد قرآنی استکبار اقتصادی اظهار داشت: قرآن کریم در آیه ۷۶ سوره قصص، داستان قارون را مطرح می‌کند که برخورداری از ثروت و مکنت، زمینه غرور، طغیان و برتری‌جویی او را فراهم کرد؛ انسان‌های فاقد ظرفیت و شخصیت، هنگامی که به ثروت و قدرت دست می‌یابند، ممکن است از آن برای تأثیرگذاری سلطه‌گرانه بر مناسبات اقتصادی جامعه استفاده کنند.
وی با اشاره به تحلیل رهبر شهید از استکبار اقتصادی در جهان معاصر گفت: امروز تقابل میان حرکت استکباری که آمریکا مظهر آن است و جریان استقلال‌طلبی ملی و هویتی که انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی نماد آن هستند، آشکار است. استکبار تنها به دستگاه سیاسی محدود نمی‌شود، بلکه دستگاه مالی و اقتصادی آن نیز گاه از اهمیت و تأثیرگذاری بیشتری برخوردار است.
این استاد حوزه و دانشگاه در تشریح سومین عرصه استکبار انسانی، یعنی استکبار علمی و فرهنگی، خاطرنشان کرد: در این نوع استکبار، برتری‌طلبی و زیاده‌خواهی بر پایه علم، دانش و فناوری شکل می‌گیرد و از ظرفیت علمی و ابزارهای فناورانه برای اعمال سلطه و تحمیل اراده بر دیگران استفاده می‌شود.
وی با اشاره به ماجرای بلعم باعورا در آیات ۱۷۵ و ۱۷۶ سوره اعراف افزود: قرآن کریم از فردی سخن می‌گوید که با وجود برخورداری از آیات و نشانه‌های الهی، به دنیاپرستی و پیروی از هواهای نفسانی روی آورد و از جایگاه معنوی خود سقوط کرد.
حجت الاسلام والمسلمین مرویان حسینی با اشاره به تبیین رهبر شهید از کاربست علم و فناوری در نظام سلطه تصریح کرد: تبعیض و نابرابری در طول تاریخ وجود داشته است، اما امروز قدرت‌های سلطه‌گر برای اعمال اهداف طاغوتی خود از ابزار علم و فناوری بهره می‌گیرند؛ فرعون در محدوده سرزمین خود قدرت‌نمایی می‌کرد، اما فرعون‌های معاصر از جمله آمریکا، به مرزهای جغرافیایی خود محدود نمی‌شوند و با جنگ‌افروزی، ایجاد پایگاه‌های نظامی و مداخله در امور کشورهای دیگر، سلطه خود را گسترش می‌دهند.
وی با تأکید بر ضرورت شناخت ویژگی‌های جریان استکباری گفت: رهبر شهید در طول سال‌های رهبری خود بارها بر ضرورت استکبارشناسی و شناخت خصوصیات این جریان تأکید داشتند؛ زیرا شناخت دقیق استکبار، زمینه رفتار خردمندانه و تنظیم صحیح مواجهه با آن را فراهم می‌کند.
این استاد حوزه و دانشگاه، چهار ویژگی اصلی جریان استکباری را برشمرد و اظهار داشت: نخستین شاخصه این جریان، غرور و خودبرتربینی است؛ به این معنا که فرد یا مجموعه مستکبر خود را دارای قدرت و جایگاهی برتر از دیگران می‌داند و حتی خود را در برابر هیچ قدرتی پاسخ‌گو نمی‌بیند.
وی با اشاره به آیات قرآن درباره خودبرتربینی مستکبران افزود: این نگرش موجب می‌شود جریان‌های استکباری خود را محور مناسبات جهانی بدانند و برای خویش حق مداخله در امور ملت‌ها و مدیریت سرنوشت دیگران قائل شوند. آنان تلاش می‌کنند ارزش‌ها و خواسته‌های خود را بر جهان تحمیل کرده و دیگر ملت‌ها را به پذیرش نظام ارزشی خود وادار کنند.
حجت الاسلام والمسلمین مرویان حسینی دومین شاخصه استکبار را لجاجت، گستاخی و حق‌ناپذیری عنوان کرد و گفت: سومین ویژگی این جریان، فرافکنی، اتهام‌زنی و غوغاسالاری است و چهارمین شاخصه آن نیز پیمان‌شکنی و نقض عهد به شمار می‌رود که می‌توان آن را از بارزترین مؤلفه‌های رفتاری مستکبران دانست.
استکبارستیزی، از مؤلفه‌های اصیل و هویت‌بخش انقلاب اسلامی است
وی در ادامه با اشاره به سخنان رهبر شهید در دیدار سال ۱۳۷۸ با دانشجویان دانشگاه صنعتی امیرکبیر تهران، پنج ویژگی اصیل انقلاب اسلامی را برشمرد و اظهار داشت: استکبارستیزی، مستضعف‌نوازی، مردم‌داری، عدالت‌خواهی و توحیدگرایی، پنج مؤلفه بنیادین انقلاب اسلامی هستند.
این استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر جایگاه توحید در این منظومه افزود: هرچند این پنج ویژگی در کنار یکدیگر هویت انقلاب اسلامی را شکل می‌دهند، اما ریشه و اساس همه آن‌ها توحیدگرایی است و سایر مؤلفه‌ها در امتداد همین اصل بنیادین معنا پیدا می‌کنند.
حجت الاسلام والمسلمین مرویان حسینی با اشاره به تأکید قرآن کریم بر مبارزه با استکبار و دفاع از مستضعفان تصریح کرد: در منظومه فکری رهبر شهید، استمرار و حفظ هویت انقلاب اسلامی به استکبارستیزی وابسته است؛ تا زمانی که نظام جمهوری اسلامی در مسیر صحیح حرکت کند و آرمان‌ها و اهداف قرآنی، الهی و اسلامی بر آن حاکم باشد، مقابله با سردمداران استکبار جهانی و در رأس آن‌ها آمریکا، استمرار خواهد داشت.
وی با بیان اینکه استکبارستیزی از عناصر هویت‌بخش گفتمان انقلاب اسلامی است، اظهار داشت: اگر نظام اسلامی در برابر نظم سلطه‌گر جهانی هویت مستقل خود را از دست بدهد، با شکست مواجه خواهد شد. مسلمانان باید در برابر استکبار ایستادگی کنند؛ زیرا تسلیم شدن در برابر آن، زمینه‌ساز ذلت، فساد و عقب‌ماندگی خواهد بود.
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به جایگاه محوری استکبارستیزی در گفتمان انقلاب اسلامی گفت: مبارزه با استکبار و دشمن باید به‌صورت مستمر در ذهن و رفتار مردم و مسئولان حضور داشته باشد و این مواجهه نباید صرفاً به یک موضع‌گیری مقطعی یا شعاری محدود شود.
وی تأکید کرد: از نگاه رهبر شهید، مبارزه با استکبار حرکتی معقول، منطقی و دارای پشتوانه علمی است که آثار و نتایج آن نیز در تجربه تاریخی ملت ایران به اثبات رسیده است.
حجت الاسلام والمسلمین مرویان حسینی استقلال‌طلبی و استقلال‌جویی را از دیگر ابعاد مهم استکبارستیزی دانست و خاطرنشان کرد: در اندیشه رهبر شهید، وظیفه تاریخی ملت ایران ایستادگی در برابر استکبار جهانی است؛ چراکه عزت، رفاه، آزادی و استقلال کشور در سایه مقاومت و مقابله با نظام سلطه تحقق پیدا می‌کند.
وی در پایان با تأکید بر ضرورت تداوم استکبارستیزی در اندیشه و رفتار جامعه اسلامی اظهار داشت: شناخت مؤلفه‌های استکبار، آگاهی از شیوه‌های سلطه‌گری و پایبندی به آرمان‌های توحیدی و استقلال‌طلبانه، از الزامات حفظ هویت انقلابی و استمرار حرکت انقلاب اسلامی است.
انتهای پیام/
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی:
استکبارستیزی در اندیشه رهبر شهید، ریشه قرآنی و پشتوانه معرفتی دارد
حوزه/ حجت‌الاسلام والمسلمین مرویان حسینی با تبیین مبانی قرآنی استکبارستیزی در منظومه فکری رهبر شهید، این رویکرد را از مؤلفه‌های بنیادین و هویت‌بخش انقلاب اسلامی دانست و تأکید کرد: شناخت ماهیت، شاخصه‌ها و شیوه‌های سلطه‌گری مستکبران و ایستادگی مستمر در برابر آنان، ضرورتی برخاسته از تعالیم قرآن کریم و مبانی توحیدی است.
نظر شما