به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، محمدعلی وطن‌دوست، عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، دوشنبه ۱۱ آبان‌ماه، در پنل تخصصی مبانی نظری، قرآنی و مفهومی استکبارستیزی در منظومه فکری رهبر شهید که در سالن شیخ طوسی بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی برگزار شد، به تبیین مبانی نظری و قرآنی استکبارستیزی در اندیشه امام شهید پرداخت.
وی با بیان اینکه مفهوم استکبارستیزی و موضوعاتی همچون مقاومت در اندیشه امام خمینی(ره) و رهبر شهید جایگاه ویژه‌ای دارد، اظهار کرد: این مفاهیم را می‌توان از دو منظر برون‌دینی و درون‌دینی بررسی کرد؛ منظر نخست بر عقل و فطرت انسانی استوار است و منظر دوم، آموزه‌های قرآن کریم و روایات را مبنای تبیین قرار می‌دهد.
وطن‌دوست با اشاره به امکان تبیین استکبارستیزی برای مخاطبان غیرمسلمان و افرادی که به آموزه‌های دینی اعتقاد ندارند، افزود: برای انتقال مفهوم استکبارستیزی و فرهنگ مقاومت به مخاطبان جهانی، باید از زبان عقل و فطرت انسانی بهره گرفت. در این زمینه سه اصل اساسی وجود دارد که نخستین آن، اصل نفی سلطه است.
وی با اشاره به قاعده فقهی نفی سبیل و آیه ۱۴۱ سوره نساء، بیان کرد: حتی اگر آموزه‌های دینی را مبنای بحث قرار ندهیم، هیچ انسان عاقل و خردمندی سلطه‌پذیری و پذیرش ظلم و پایمال‌شدن حقوق خود از سوی زورگویان را قبول نمی‌کند؛ بنابراین نفی سلطه، اصلی فطری و قابل درک برای همه انسان‌هاست.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، کرامت ذاتی انسان را دومین مبنای عقلی استکبارستیزی دانست و با اشاره به آیه ۷۰ سوره اسراء، وَ لَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ، اظهار کرد: قرآن کریم برای انسان کرامت ذاتی قائل است و حتی فارغ از نگاه دینی نیز انسان در نظام آفرینش از جایگاه و ارزش وجودی ویژه‌ای برخوردار است؛بر همین اساس، هیچ انسانی نمی‌پذیرد که شأن و منزلت او زیر سلطه دیگران قرار گیرد یا حقوق و ارزش‌های انسانی‌اش پایمال شود.
وی عدالت را سومین اصل جهان‌شمول در تبیین عقلی استکبارستیزی برشمرد و تصریح کرد: مستکبران به حقوق خود قانع نیستند و برای تأمین منافع و خواسته‌هایشان، حقوق دیگران را پایمال می‌کنند؛ ازاین‌رو، بی‌تفاوتی در برابر سلطه‌گری و زورگویی، به معنای نادیده‌گرفتن اصل عدالت است.
وطن‌دوست خاطرنشان کرد: تبیین استکبارستیزی بر اساس سه اصل نفی سلطه، کرامت انسانی و عدالت، امکان گفت‌وگو با مخاطبان جهانی را فراهم می‌کند؛ زیرا این اصول، محدود به یک دین و مذهب نیستند و در چارچوب عقل و فطرت انسانی قابل دفاع‌اند.
تفاوت استکبار با تکبر در منظومه فکری رهبر شهید
وی در ادامه، با ورود به مبانی درون‌دینی استکبارستیزی، گفت: در بررسی بیانات رهبر شهید باید میان مفهوم تکبر و استکبار تفاوت قائل شد. تکبر بیشتر جنبه فردی دارد و به معنای برتر دانستن خود نسبت به دیگران است، اما استکبار علاوه بر این روحیه، جنبه اجتماعی و عملی نیز پیدا می‌کند؛ به این معنا که فرد یا جریان مستکبر می‌کوشد برتری ادعایی خود را به دیگران تحمیل کند.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به پیوند استکبارستیزی و مقاومت در برابر جریان سلطه، اظهار کرد: در برابر استکبار، مفهوم مقاومت قرار دارد و کسی که در برابر مستکبران ایستادگی می‌کند، فردی مقاوم به شمار می‌رود. قرآن کریم نیز در آیات متعددی بر ضرورت استقامت در مسیر حق تأکید کرده است.
وی با اشاره به آیه ۱۶ سوره جن، افزود: خداوند در این آیه می‌فرماید اگر انسان‌ها در مسیر حق استقامت کنند، از نعمت‌های الهی بهره‌مند خواهند شد. این آیه نشان‌دهنده اهمیت پایداری و استمرار حرکت در مسیر حق است.
وطن‌دوست همچنین با اشاره به آیه ۳۹ سوره فصلت، به سخنان رهبر شهید در جمع دانشجویان در سال ۱۳۷۵ پرداخت و بیان کرد: در آیه ۱۷۲ سوره نساء نیز از روحیه استکبارطلبی جریان باطل سخن گفته شده است؛ جایی که خداوند از کسانی یاد می‌کند که در برابر نشانه‌های الهی، به استکبار روی می‌آورند. این موضوع نشان می‌دهد که استکبار در تقابل با جبهه حق قرار دارد.
جوانان، هدف اصلی طراحان استکبار در جنگ نرم هستند
وی یکی از محورهای مهم بیانات رهبر شهید را هدف قرار گرفتن نسل جوان در نقشه‌های استکبار دانست و گفت: طراحان استکبار به‌خوبی می‌دانند که جوانان، ظرفیت اصلی حرکت و تحول در جوامع اسلامی هستند؛ ازاین‌رو، آنان را به‌عنوان یک خطر جدی برای منافع خود تلقی می‌کنند.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد افزود: یکی از اقدامات اساسی جریان استکبار، خارج‌کردن نسل جوان از صحنه تحولات و حرکت‌های اجتماعی در کشورهای اسلامی، به‌ویژه جوامعی است که از سطح بالاتری از بیداری برخوردارند.
وی با تشریح سازوکار جنگ نرم و تهاجم فرهنگی، اظهار کرد: استکبار از طریق تأثیرگذاری بر اعتقادات و باورهای جوانان تلاش می‌کند ایمان آنان را تضعیف کند؛ زیرا با تضعیف ایمان، روحیه شهادت‌طلبی نیز آسیب می‌بیند و در ادامه، انگیزه مقاومت و ایستادگی در برابر نظام سلطه کاهش پیدا می‌کند.
وطن‌دوست با اشاره به آیه ۳۰ سوره انفال، درباره توطئه دشمنان برای حذف چهره‌های حق‌طلب، بیان کرد: قرآن کریم از نقشه دشمنان برای به بند کشیدن، کشتن یا تبعید پیامبر اکرم(ص) سخن می‌گوید؛ این آیه نشان می‌دهد که جریان‌های مخالف حق، همواره برای حذف شخصیت‌های اثرگذار و جلوگیری از گسترش حرکت‌های حق‌طلبانه برنامه‌ریزی می‌کنند.
وی همچنین با اشاره به آیه ۷۶ سوره نساء، افزود: قرآن کریم تقابل دو جبهه حق و باطل را تبیین می‌کند؛ مؤمنان در راه خدا و جریان کفر در مسیر طاغوت مبارزه می‌کنند. این آیه ضمن روشن‌کردن ماهیت دو جبهه، بر ضعف و شکست‌پذیری نقشه‌های شیطانی تأکید دارد؛ البته تحقق این وعده در گرو ایستادگی و مقاومت مؤمنان است.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به تجربه تحولات برخی کشورهای عربی، خاطرنشان کرد: در برخی از این کشورها، با وجود سرنگونی حکومت‌های پیشین، به دلیل نداشتن روحیه استکبارستیزی و اعتماد به نظام سلطه، زمینه بازگشت جریان‌های وابسته فراهم شد. رهبر شهید نیز بر استفاده از تعبیر بیداری اسلامی به‌جای بیداری عربی تأکید داشتند.
اخلاص و تقوا، شرط مصونیت در برابر وسوسه‌های استکبار
وطن‌دوست با اشاره به سوره ناس و مفهوم وسوسه‌گری شیاطین انسی و جنی، اظهار کرد: جریان‌های مستکبر نیز در مسیر سلطه‌طلبی از ابزار وسوسه و فریب استفاده می‌کنند و می‌کوشند انسان‌ها را از مسیر حق منحرف سازند.
وی با استناد به آیه ۸۲ سوره ص و آیه ۴۰ سوره حجر، درباره اعتراف ابلیس به ناتوانی در گمراه‌کردن بندگان مخلص، گفت: بر اساس این آیات، اخلاص و بندگی خالصانه از عوامل مصونیت انسان در برابر وسوسه‌های شیطانی است. کسی که در عرصه مقابله با استکبار فعالیت می‌کند، باید تقوا و اخلاص داشته باشد و انگیزه اصلی او انجام وظیفه الهی باشد، نه جلب تشویق و تمجید دیگران.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به شخصیت‌هایی همچون شهید حاج قاسم سلیمانی، شهید ابومهدی المهندس و شهید سیدحسن نصرالله، اخلاص را از ویژگی‌های برجسته این شخصیت‌ها دانست و تصریح کرد: این مجاهدان برای جلب توجه و تحسین دیگران فعالیت نمی‌کردند، بلکه انگیزه الهی و انجام تکلیف، مبنای حرکت آنان بود.
وی ایمان و تقوا را از دیگر پشتوانه‌های ایستادگی در برابر استکبار برشمرد و افزود: رهبر شهید بارها بر ضرورت مسلح‌شدن جوانان به سلاح ایمان و تقوا تأکید داشتند؛ زیرا بدون برخورداری از این پشتوانه معنوی، مقاومت در برابر جنگ نرم و سلطه‌طلبی دشمنان با آسیب مواجه می‌شود.
افشاگری، حمایت از مظلومان و عدم سازش؛ سه مؤلفه قرآنی مبارزه با استکبار
وطن‌دوست در ادامه، با اشاره به سه مؤلفه مهم مبارزه با استکبار در بیانات رهبر شهید، اظهار کرد: افشاگری درباره ماهیت و نقشه‌های پنهان دشمن، حمایت از مظلومان و پرهیز از سازش با جریان سلطه، از ابعاد مهم استکبارستیزی در منظومه فکری ایشان است.
وی با اشاره به آیه ۱۱۸ سوره آل‌عمران، بیان کرد: خداوند در این آیه از دشمنی آشکار و پنهان مخالفان سخن می‌گوید و تصریح می‌کند که آنچه در دل‌های آنان پنهان است، بزرگ‌تر از چیزی است که بر زبان می‌آورند. این آیه ضرورت شناخت و افشای نقشه‌های پنهان دشمن را یادآور می‌شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، حمایت از مستضعفان را یکی دیگر از مبانی قرآنی مقابله با استکبار دانست و با اشاره به آیه ۷۵ سوره نساء، گفت: خداوند در این آیه مؤمنان را به جهاد در راه خود و نجات مردان، زنان و کودکانی فرا می‌خواند که زیر سلطه ستمگران قرار گرفته‌اند.
وی با تبیین مفهوم جهاد افزود: جهاد به معنای به‌کارگیری نهایت توان و تلاش در مسیر تحقق هدف الهی است. در قرآن کریم، جهاد با سعی و تلاش تفاوت دارد و بر بذل حداکثر ظرفیت و توان انسان در مسیر حق دلالت می‌کند؛ ازاین‌رو، مبارزه با استکبار می‌تواند ابعاد فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و نظامی داشته باشد.
وطن‌دوست با اشاره به آیه ۴۲ سوره طور، درباره شکست‌پذیری توطئه‌های دشمنان، اظهار کرد: قرآن کریم تأکید می‌کند کسانی که در پی نیرنگ و توطئه هستند، در نهایت گرفتار همان تدبیرهای خود خواهند شد. این موضوع بیانگر بازگشت پیامدهای اقدامات ظالمانه به عاملان آن است.
وی با اشاره به تحلیل رهبر شهید از حوادث سیزدهم آبان، اظهار کرد: رهبر شهید در سال ۱۳۷۸ سه حادثه تاریخی را در ارتباط با این روز مورد توجه قرار دادند؛ نخست تبعید امام خمینی(ره) در سال ۱۳۴۳ در پی اعتراض به قانون کاپیتولاسیون، دوم کشتار دانش‌آموزان در ۱۳ آبان ۱۳۵۷ به دست رژیم پهلوی و سوم تسخیر سفارت آمریکا در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ به دست دانشجویان پس از پیروزی انقلاب اسلامی.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد درباره مبنای قرآنی اعتراض امام خمینی(ره) به قانون کاپیتولاسیون، بیان کرد: این قانون زمینه برخورداری اتباع آمریکایی از مصونیت قضایی در ایران را فراهم می‌کرد و از منظر قاعده نفی سبیل و آیه ۱۴۱ سوره نساء، به معنای ایجاد زمینه سلطه بیگانگان بر جامعه اسلامی بود؛ ازاین‌رو، مقابله با چنین قانونی با مبانی قرآنی نفی سلطه ارتباط مستقیم داشت.
وی با اشاره به کشتار دانش‌آموزان در ۱۳ آبان ۱۳۵۷، افزود: این حادثه جلوه‌ای از ماهیت خشونت‌آمیز رژیم پهلوی و بی‌اعتنایی آن به جان انسان‌ها، حتی نوجوانان بود. قرآن کریم نیز در آیه چهارم سوره قصص، درباره رفتار فرعون با مردم سخن می‌گوید؛ فرعونی که برای تثبیت قدرت خود، مردان را می‌کشت و زنان و کودکان را تحت فشار و استضعاف قرار می‌داد.
وطن‌دوست با اشاره به رفتارهای خشونت‌آمیز علیه غیرنظامیان در تحولات منطقه، این رویکرد را از منظر خود مصداق تداوم الگوی فرعونی در برخورد با ملت‌های مظلوم دانست و گفت: بی‌توجهی به جان زنان و کودکان و هدف قرار دادن افراد بی‌گناه، از ویژگی‌هایی است که ضرورت مقابله با جریان‌های سلطه‌طلب را برجسته می‌کند.
وی درباره تسخیر سفارت آمریکا در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ نیز اظهار کرد: یکی از ابعاد مهم این رویداد، آشکارشدن اسناد و اطلاعات مربوط به اقدامات و برنامه‌های پنهان آمریکا بود. این موضوع با ضرورت افشاگری درباره نقشه‌های دشمن که در آیه ۱۱۸ سوره آل‌عمران مورد اشاره قرار گرفته، ارتباط دارد.
رسانه، ابزار اثرگذار مقابله با جنگ نرم و افشای توطئه‌های دشمن
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با تأکید بر اهمیت رسانه در مقابله با نظام سلطه، تصریح کرد: یکی از راهکارهای مهم در مسیر استکبارستیزی، استفاده از ظرفیت رسانه برای افشای ماهیت و اقدامات دشمن است و باید تا حد امکان ابزارها و ظرفیت‌های رسانه‌ای را در این مسیر تقویت کرد.
وی با اشاره به تجربه تولید انیمیشن‌ها و کلیپ‌های رسانه‌ای در جریان جنگ اخیر، گفت: برخی آثار انیمیشنی که جوانان علیه سیاست‌های آمریکا تولید کردند، به دلیل برخورداری از زبان تصویری و قابلیت ارتباط با مخاطبان بین‌المللی، در کشورهای مختلف مورد توجه قرار گرفتند.
وطن‌دوست افزود: آثار تصویری و انیمیشن‌هایی که بدون وابستگی به زبان خاصی، مفاهیم و پیام‌های خود را منتقل می‌کنند، می‌توانند تأثیرگذاری گسترده‌ای داشته باشند و گاهی از سخنرانی‌های طولانی نیز اثرگذارتر باشند. این تجربه نشان می‌دهد که رسانه یکی از ابزارهای مهم در تحقق اهداف فرهنگی و مقابله با جنگ نرم است.
وی با اشاره به شاخصه‌های نظام استکباری در بیانات رهبر شهید، اظهار کرد: نخستین ویژگی استکبار، خودبرتربینی و برتر دانستن خود نسبت به دیگران است؛ دومین ویژگی، حق‌ناپذیری و ایستادگی در برابر حقیقت است.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، مجازشمردن جنایت علیه ملت‌ها و انسان‌ها را سومین شاخصه نظام استکباری دانست و افزود: جریان استکبار در حالی از حقوق بشر سخن می‌گوید که در عمل، کشتار انسان‌های بی‌گناه، زنان و کودکان را در نقاط مختلف جهان نادیده می‌گیرد و در برخورد با ملت‌ها، معیارهای دوگانه‌ای به کار می‌گیرد.
وی فریبکاری و رفتار منافقانه را چهارمین ویژگی نظام استکباری برشمرد و تصریح کرد: این جریان از یک‌سو در اقدامات خشونت‌آمیز و کشتار انسان‌های بی‌گناه نقش دارد و از سوی دیگر، با طرح شعارهایی همچون حقوق بشر، چهره‌ای متفاوت از خود به نمایش می‌گذارد.
وطن‌دوست در ادامه، جنگ‌افروزی و اختلاف‌افکنی میان ملت‌ها را از دیگر شاخصه‌های نظام استکباری عنوان کرد و بر ضرورت شناخت این ویژگی‌ها، تقویت آگاهی عمومی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های فکری، فرهنگی و رسانه‌ای برای مقابله با سلطه‌طلبی تأکید کرد.
انتهای پیام/
نظر شما