حجت‌الاسلام والمسلمین سید ابوالحسن موسوی، استاد دانشگاه و کارشناس دینی، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در تهران، با اشاره به اهمیت موضوع هویت انسان در قرآن کریم اظهار کرد: یکی از موضوعات مهمی که قرآن کریم به آن پرداخته، جایگاه و هویت انسان و تبیین منزلت او در مقایسه با سایر آفریده‌های الهی است.
وی با بیان اینکه تقویت هویت دینی نوجوانان و جوانان نیازمند شناخت صحیح حقیقت وجودی انسان است، افزود: برای رسیدن به این هدف، ابتدا باید به این پرسش اساسی پاسخ دهیم که چرا انسان آفریده شده و فلسفه آفرینش او چیست. اینکه انسان برای چه هدفی به دنیا آمده و چگونه می‌تواند به سعادت، رشد و تعالی برسد، از مهم‌ترین پرسش‌های بنیادین زندگی است و پاسخ به آن، ابعاد هویت انسان را آشکار می‌کند.
این استاد دانشگاه ادامه داد: قرآن کریم در آیات متعددی به این پرسش پاسخ داده است و برای دستیابی به تصویری جامع از هویت انسان، باید آیات مرتبط را در کنار یکدیگر قرار دهیم و از مجموع آنها به یک نتیجه منسجم برسیم.
هویت انسان از دو بعد مادی و معنوی تشکیل شده است
حجت الاسلام والمسلمین موسوی با اشاره به آیه ۲۹ سوره حجر «فَإِذَا سَوَّیْتُهُ وَنَفَخْتُ فِیهِ مِن رُّوحِی» اظهار کرد: خداوند در این آیه می‌فرماید هنگامی که آفرینش انسان را به کمال رساندم و از روح خود در او دمیدم. این آیه نشان می‌دهد که وجود انسان از دو بُعد جسمانی و روحانی تشکیل شده است؛ یک بُعد به بدن و ساختار مادی او مربوط می‌شود و بُعد دیگر به حقیقت روحانی و معنوی انسان بازمی‌گردد.
وی افزود: بر این اساس، روح انسان در بدن قرار گرفته و از ظرفیت‌های جسمانی برای حرکت در مسیر زندگی استفاده می‌کند. بنابراین، هنگامی که می‌خواهیم هویت انسان را بشناسیم و زمینه شناخت، آگاهی و انتخاب مسئولانه را در او تقویت کنیم، باید هر دو بُعد وجودی او را در نظر بگیریم.
اصالت هویت انسان با بعد روحانی است
این کارشناس دینی با طرح این پرسش که اصالت وجود انسان با روح است یا بدن، تصریح کرد: اگرچه انسان از دو بُعد جسمانی و روحانی تشکیل شده است، اما این دو بُعد از نظر جایگاه و اصالت در یک سطح قرار ندارند و با توجه به تعبیر قرآنی «وَنَفَخْتُ فِیهِ مِن رُّوحِی»، اصالت هویت انسان با بُعد روحانی اوست.
حجت الاسلام والمسلمین موسوی ادامه داد: در واقع، بدن ابزاری برای فعالیت و حرکت روح در عالم مادی است؛ همان‌گونه که در مثال راننده و وسیله نقلیه، اصل وجود انسانِ سرنشین است و وسیله نقلیه ابزاری برای حرکت و رفع نیازهای او محسوب می‌شود. بنابراین، نباید تمام حقیقت وجودی انسان را به جسم و نیازهای مادی محدود کرد؛ چراکه بُعد روحانی، جایگاه اساسی در تعریف شخصیت و هویت حقیقی انسان دارد.
انسان جانشین خداوند در زمین است
وی در ادامه با اشاره به آیه ۳۰ سوره بقره «وَإِذْ قَالَ رَبُّکَ لِلْمَلَائِکَةِ إِنِّی جَاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً» یکی دیگر از ابعاد مهم هویت انسان را جایگاه خلافت و جانشینی او در زمین دانست و گفت: خداوند در این آیه به فرشتگان اعلام می‌کند که قصد دارد جانشینی در زمین قرار دهد. فرشتگان با اشاره به احتمال فساد و خون‌ریزی انسان پرسیدند: «أَتَجْعَلُ فِیهَا مَن یُفْسِدُ فِیهَا وَیَسْفِکُ الدِّمَاءَ»؛ آیا موجودی را در زمین قرار می‌دهی که در آن فساد کند و خون بریزد؟
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: خداوند در پاسخ فرمود: «إِنِّی أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ»؛ من چیزی می‌دانم که شما نمی‌دانید. این پاسخ نشان می‌دهد که در وجود انسان ظرفیت‌ها و استعدادهایی نهفته است که فرشتگان از تمام ابعاد آن آگاهی ندارند.
حجت الاسلام والمسلمین موسوی با تأکید بر اینکه خلافت الهی یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های هویت انسان در قرآن کریم است، اظهار کرد: انسان به‌عنوان خلیفه در زمین، مسئولیت دارد در مسیر فرمان الهی حرکت کند و زمینه تحقق ارزش‌ها و حاکمیت الهی را فراهم سازد.
انسان برخوردار از ظرفیت فراگیری علوم و دانش هاست
وی یکی دیگر از جلوه‌های جایگاه انسان در قرآن کریم را برخورداری از ظرفیت علم‌آموزی و شناخت دانست و با اشاره به آیه ۳۱ سوره بقره «وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ کُلَّهَا» گفت: پس از آنکه خداوند موضوع آفرینش خلیفه در زمین را مطرح کرد، علم اسماء را به حضرت آدم(ع) آموزش داد و سپس آنها را بر فرشتگان عرضه کرد و فرمود اگر در ادعای خود صادق هستید، از حقیقت این اسماء خبر دهید.
این کارشناس دینی ادامه داد: فرشتگان در پاسخ اظهار کردند که جز آنچه خداوند به آنان آموخته است، دانشی ندارند. سپس خداوند از حضرت آدم(ع) خواست تا فرشتگان را از اسماء آگاه کند. این بخش از آیات سوره بقره، ظرفیت علمی و معرفتی انسان را به‌عنوان یکی از ابعاد مهم هویت او معرفی می‌کند.
انسان مسجود فرشتگان در قرآن کریم
حجت الاسلام والمسلمین موسوی همچنین با اشاره به آیه ۳۴ سوره بقره «وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِکَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِیسَ» اظهار کرد: یکی دیگر از جلوه‌های منزلت انسان در قرآن کریم، سجده فرشتگان بر حضرت آدم(ع) است. خداوند به فرشتگان فرمان داد بر آدم سجده کنند و همه آنان سجده کردند، جز ابلیس که از این فرمان سرپیچی کرد.
وی با بیان اینکه ابلیس از فرشتگان نبود، بلکه از جن به شمار می‌رفت، افزود: این موضوع در آیه ۵۰ سوره کهف نیز بیان شده است؛ ابلیس با وجود حضور در میان فرشتگان، در برابر فرمان الهی سرپیچی کرد.
این استاد دانشگاه در پایان تأکید کرد: مجموعه این آیات نشان می‌دهد که قرآن کریم برای انسان جایگاهی ویژه در نظام آفرینش قائل است؛ جایگاهی که با هویت الهی، برخورداری از روح، مسئولیت خلافت در زمین، ظرفیت علم‌آموزی و منزلت او در نظام آفرینش پیوند خورده است. شناخت این ابعاد می‌تواند زمینه‌ساز تقویت خودشناسی و هویت دینی در میان نوجوانان و جوانان باشد.
نظر شما