به گزارش خبرگزاری حوزه، خدیجه حامدی، معاون پژوهش مؤسسه آموزش عالی حوزوی حضرت عبدالعظیم (س) در یادداشتی آورده است:
پیام بیدارگر و سرنوشت‌ساز رهبر معظم انقلاب اسلامی در برهه پرمخاطره کنونی و پس از آزمون‌های سنگین دو نبرد تحمیلی اخیر (۴ آبان ۱۴۰۵)، منشوری استوار در بازتعریف تکالیف تاریخی نخبگان کشور به شمار می‌آید.
ایشان در این کلام رسا با صراحتی کم‌نظیر روشن ساختند که اگر تا دیروز سخن از جهش علمی در حد یک ترغیب، پند اخلاقی یا اولویتی در میان انبوه برنامه‌ها دانسته می‌شد، امروز رخدادهای خونین و تقابل عریان با دشمنان عنود این آب‌وخاک ثابت کرد که این خیزش نوین، شرط بنیادین بقا، عزت، استقلال و اقتدار میهن اسلامی است؛ خیزشی که ناگزیر باید عمیق، پرشتاب، راه‌گشا و توأم با جسارت در شکستن مرزهای دانش باشد.
در این کارزار خطیر، حوزه‌های علمیه خواهران نمی‌توانند به تماشای تحولات بنشینند یا سهم تاریخی خود را به بازخوانی تکراری و مدرسه‌ای متون کهن محدود سازند. نیمی از توان فکری و سرمایه انسانی جامعه در اختیار بانوان متدین و فرزانه‌ای است که نبض تربیت فرزندان، آرامش خانواده و هدایت باطنی جامعه را در دست دارند. غفلت از این ظرفیت عظیم و گرفتار ماندن طلاب خواهر در روزمرگی و آموخته‌های بی‌ارتباط با نیازهای زنده، تعادل فکری کل جامعه اسلامی را بر هم خواهد زد.
ما که در مدارس علمیه خواهران با زیست علمی و میدانی این قشر پرتلاش مأنوسیم و سنگینی امانت حفظ دین و اعتلای مکتب اهل‌بیت (ع) را بر دوش خود حس می‌کنیم، نیک می‌دانیم که پیام پیشوای انقلاب تکالیفی عینی و سنگین متوجه حوزه‌های علمیه کرده است. ادای این حق بزرگ جز با بازنگری جدی در شیوه‌های پژوهش، بازگرداندن خودباوری به طلاب فاضله و گام نهادن در راه‌های نرفته میسر نمی‌شود؛ رسالتی که می‌توان آن را در پنج محور اصلی دسته‌بندی و تشریح کرد:
۱. پیوند بنیادین علوم اسلامی با مبانی علوم پایه؛ گسستن از تحجر و غرب‌زدگی
تأکید مکرر و عمیق رهبر معظم انقلاب بر تقویت علوم پایه نظیر فیزیک، شیمی، علوم زیستی و ریاضیات به‌عنوان پیش‌ران قطعی پیشرفت علمی، و هم‌نشینی آن با علوم انسانی، زنگ خطری جدی برای متولیان آموزش‌های دینی است.
تاریخ جهان نشان داده که هر ملتی سررشته علوم بنیادین را به دست نگرفت، ناگزیر در ابزارهای کاربردی هم تا ابد مصرف‌کننده، وابسته و بدهکار قدرت‌ها ماند. با این همه، تجربه غرب پیش چشم ماست: علم تجربیِ بریده از وحی و تهی از تقوای الهی، جز ابزاری برای استعمار، سلطه بر ملت‌ها و تباهی اخلاقی بشر به بار نیاورده است؛ همان‌گونه که علوم انسانی سکولار نیز انسان را موجودی سرگردان و اسیر غرایز مادی تصویر کرده است. علوم پایه اگر بخواهد به پیشرفت حقیقی و نجات‌بخش بینجامد، تشنه جهت‌گیری توحیدی، حکمت اصیل و جهان‌بینیِ برخاسته از سرچشمه وحی است.
حوزه‌های علمیه خواهران در این میدان نقشی بی‌بدیل دارند که متأسفانه تا کنون مغفول مانده است. وقت آن رسیده که طلاب مستعد فراتر از صرف و نحو و مباحث مکرر، پای در مرزهایی بگذارند که حکمت، کلام تطبیقی و فلسفه اسلامی روبه‌روی پرسش‌های بنیادین علوم تجربی می‌نشیند.
امروز علومی چون فیزیک ذرات، زیست‌شناسی سلولی و مولکولی، عصب‌پژوهی و محاسبات نوین، پرسش‌های فراوانی درباره آغاز آفرینش، ماهیت روح و حقیقت انسان پیش کشیده‌اند. اگر فضلا و پژوهشگران حوزه نتوانند با اتکا به براهین متقن حکمت متعالیه و روایات اهل‌بیت (ع) به این ابهامات پاسخ دهند، دانشگاه‌های ما همواره آبشخور افکار مادی‌گرایانه خواهند ماند.
بانوان پژوهشگر به سبب روحیه پیوندیافته با عاطفه و زیست انسانی، شایستگی ویژه‌ای برای ورود به مباحث «زیست‌اخلاق اسلامی» دارند. حضور صاحب‌نظران خواهر در پاسخ‌گویی به احکام پزشکی و مهندسی ژنتیک و تبیین هماهنگی شگفت‌انگیز میان نظم ریاضیاتی جهان با توحید افعالی، مانعی استوار در برابر نفوذ افکار الحادی پدید خواهد آورد و معارف الهی را در تاروپود علوم طبیعی جاری خواهد ساخت.
۲. شجاعت اجتهادی، شکستن بن‌بست‌های فکری و حل مسائل نامکشوف جامعه
هشدار صریح رهبرمعظم انقلاب درباره درجا زدن در دانسته‌های پیشین و امر مؤکد ایشان به «تمرکز بر حقایق کشف‌نشده، مرزشکنی علمی و مسابقه برای حل مسائلِ حل‌نشدۀ معروف»، فراخوانی آشکار برای احیای روحیه اجتهاد پویا و زنده است. حوزه شیعه به مدد اجتهاد فقیهانی چون شیخ انصاری و صاحب جواهر (ره) در طول تاریخ بن‌بست‌ها را شکسته است؛ اما سرعت دگرگونی‌های امروز به‌گونه‌ای است که نمی‌توان مسائل جدید را با چند فتوای کلی یا نسخه‌های تکراری حل کرد.
حوزه علمیه خواهران باید در حل مسائل اختصاصی زن و خانواده، خود خط‌شکن و پاسخ‌گو باشد، نه مصرف‌کننده دست‌بسته اقوال دیگران.
امروز مسائل پیچیده‌ای پیش روی جامعه ماست: از احکام نوپدید باروری و رحم جایگزین گرفته تا پیامدهای اخلاقی و حقوقی دخل و تصرف در ژنتیک انسان، مسئولیت‌های حقوقی در فضای مجازی، نسبت احکام مالی خانواده با شرایط اقتصادی امروز، و تعریف جایگاه زن در دنیای ارتباطات بدون تن دادن به الگوهای فاسد غربی. سال‌ها است برخی محافل علمی به سبب پرهیز از تهمت نوآوری، از این پرسش‌های حیاتی فاصله گرفته‌اند و نتیجه‌اش آن شد که قوانین ترجمه‌ای و الگوهای ناسازگار با شریعت بر روابط اجتماعی حاکم شود.
حوزه‌های خواهران باید ضمن پایبندی کامل به شیوه اصیل فقاهت، جسارت استخراج پاسخ‌های نو از کتاب و سنت را در طلاب زنده کنند. اساتید باید محافل گفت‌وگو و نقد باز را در مدارس فراهم سازند تا طلاب برجسته بتوانند آزادانه و بدون واهمه از تخطئه، نظریات فقهی و حقوقی خود را به بحث بگذارند. مرزشکنی در علم زمانی رخ می‌دهد که شجاعت ابداع و کشف حقایق ناگفته در شاگردان مکتب فاطمی احیا شود.
۳. اعتماد به نفس هویتی، آفرینش تخیل متعالی و استحکام ساخت درونی برای اثرگذاری بین‌المللی
رهنمود رهبر فرزانه انقلاب درباره لزوم بها دادن به «تخیل مثبت، شجاعت برای ابداع و افزایش اعتماد به نفس شخصی و ملی»، راه علاج خودکم‌بینی در برابر دنیای پرزرق‌وبرق غرب است. ملت‌ها پیش از آن‌که در کارزار سیاسی یا اقتصادی زمین بخورند، در میدان امید و خودباوری مغلوب می‌شوند. مستکبران دهه‌ها کوشیده‌اند این دروغ بزرگ را به باور دختر و زن مسلمان بنشانند که رشد و آگاهی تنها در تن دادن به سبک زندگی مصرف‌زده و بی‌قید غربی رقم می‌خورد.
حوزه‌های علمیه خواهران کانون اصلی بیداری و بازسازی هویت ایمانی زنان این سرزمین‌اند. زن در بینش اسلام، نه کالای ترویج مصرف است و نه فردی منزوی در گوشه خانه؛ بلکه محور تربیت، مایه آرامش و مجاهدی اثرگذار در سرنوشت کشور است.
اگر مبلغان و پژوهشگران حوزه نتوانند تصویری افتخارآمیز، روشن و زنده از افق آینده اسلام پیش چشم نسل جوان بگشایند، دشمن با القای یاس و ترسیم فضایی تاریک، دل‌ها را به انفعال خواهد کشاند.
استحکام ساخت درونی جامعه—که رهبرمعظم انقلاب آن را پایه اثرگذاری در بیرون مرزها خواندند—بیش از هر چیز در گرو خانواده‌های باایمان، پیوندهای عاطفی محکم و آرامش روانی مادران و همسران است. حوزه خواهران باید طلابی تربیت کند که نه تنها گره‌های اعتقادی دختران کشور را باز کنند، بلکه با مسلط شدن به زبان‌های خارجی و شیوه‌های نگارش امروزی، به مجامع دانشگاهی جهان پا بگذارند و با استدلال‌های متقن، مدعیان دروغین آزادی زن را به زانو درآورند و صدای پاکی، حیا و عدالت اسلامی را به گوش حق‌طلبان دنیا برسانند.
۴. نهادسازی پژوهش‌های گره‌گشا و امتداد بخشیدن احکام به واقعیات عینی
فرمایش دیگر رهبرمعظم انقلاب مبنی بر پیوند زودهنگام مراکز علمی با صنعت و نهادهای اجرایی کشور، در حوزه‌های علمیه پیامی روشن دارد: «پیوند مستقیم فقه، اخلاق و معارف با دردهای عینی و روزمره مردم». کلام وحی و فرمایش‌های ائمه هدی (ع) برای خاک خوردن در طاقچه‌ها نازل نشده‌اند؛ این گنجینه‌ها برای برپایی عدالت، گره‌گشایی از گرفتاری‌های بندگان و نجات انسان‌هاست. علمی که نتواند دعوایی را در دادگاه‌ها حل کند، راهی پیش پای مادران نگران نگذارد و زخم‌های جامعه را التیام بخشد، ثمره کاملی به بار نیاورده است.
حوزه‌های خواهران باید پایان‌نامه‌ها و مقالات را از کلی‌گویی و پرداختن به موضوعات تکراری نجات دهند. در حالی که دادگاه‌های خانواده انباشته از پرونده‌های طلاق است، خانواده‌ها از فاصله افتادن میان نسل‌ها رنج می‌برند و ولنگاری در فضای مجازی سلامت اخلاقی نوجوانان را نشانه رفته، پژوهش‌های ما نباید از این واقعیت‌ها جدا بماند. ما نیازمند تشکیل کارگروه‌های تخصصی پژوهشی برای حل همین مشکلات هستیم. طلاب باید به مدارس، دادگاه‌ها و مراکز مشاوره رفت‌وآمد داشته باشند تا دردها را از نزدیک ببینند.
آمیخته شدن فقه و حقوق با یافته‌های عینی جامعه‌شناسی و جرم‌شناسی تجربی به محقق حوزوی این توان را می‌دهد که علل آسیب‌ها را بیابد و بر پایه شریعت، نسخه‌ای کارآمد ارائه کند. تبدیل احکام فقهی به راهنماهای عملی زندگی، الگوهای اصیل تربیت فرزند و بسته‌های مشاوره خانواده، همان پیوند مبارکی است که علم دین را به پشتوانه واقعی جامعه و نظام بدل می‌سازد.
۵. پیشتازی در مرجعیت زبان فارسی و تولید ادبیات فاخر و جهان‌پسند اسلامی
نوید امیدبخش رهبر معظم انقلاب درباره بازگشت کانون‌های علم به ایران و تبدیل زبان فارسی به زبان مرجع علم، مسئولیتی تاریخی پیش روی حوزه‌های علمیه می‌گذارد. زبان فارسی همواره زبان دلدادگی، عرفان زلال، برهان‌های محکم و ادب والای اسلامی بوده است؛ حکیمان و علمای بزرگ سده‌ها والاترین آموزه‌های قرآن و عترت را در قالب نثری پیراسته و شیرین به نسل‌ها رسانده‌اند. متأسفانه در دوره‌های متأخر، گاه پیچیده‌نویسی‌های نامأنوس یا کم‌توجهی به سلامت نگارش در آثار حوزوی سبب شده تا پیام دین برای نسل امروز سخت‌فهم و دور از دسترس جلوه کند.
حوزه علمیه خواهران باید میدان پرورش قلم‌های پاکیزه، استوار و شیوایی باشد که سخت‌ترین معارف فقهی و عقلی را در بیانی روان و مخاطب‌پسند بازتاب می‌دهند. نوشتن با نثری شیوا و پرهیز از اصطلاحات ملال‌آور، از منزلت علمی نویسنده نمی‌کاهد؛ بلکه شرط نخست رساندن پیام حق به دل‌های مشتاق است. اگر می‌خواهیم روزی پژوهشگران جهان برای فهم دقیق معارف اسلامی ناچار به فراگیری زبان فارسی باشند، گام آغازین آن است که ما خود نوشته‌هایمان را با زبانی فاخر، نثری روان و استانداردهای پژوهشی قابل دفاع عرضه کنیم.
این رویکرد تعبیر روشن همان حقیقت ماندگاری است که راهنمای قلم ما است: «اندیشه و قلم؛ جایی که فکر، رنگ می‌گیرد و قلم، مسیر می‌سازد». هرگاه اندیشه بانوان طلبه از حکمت اهل‌بیت (ع) روشنی بگیرد و قلم آنان با روانی، شیوایی و استواری درآمیزد، زبان فارسی به مشعل معرفت در دنیای اسلام بدل خواهد شد و مسیر ساخت آینده پرافتخار این مرزوبوم با گام‌هایی راسخ هموار خواهد گشت.
انتهای پیام
نظر شما